Srebrenitsa Barış Yürüyüşü - 3

Yazı dizimizin üçüncüsünde Sırp kasaplığının kaynağı Çetnikler, yaşam tüneli ve Şida nine ile savaşın ağır bilançosunu irdeleyeceğiz.

TÜRKİYE, 19 Temmuz 2017 Çarşamba, 10:53
Srebrenitsa Barış Yürüyüşü - 3

Prof. Dr. Erkan IŞIĞIÇOK (U.Ü. Öğretim Üyesi ve KALBİR Başkanı)

1995'te Sırplar, Saraybosna'daki kuşatmayı mecburen kaldırdılar ve giderek kan kaybediyorlardı. Boşnaklar güçlendiler ve kuşatmaları kaldırmaya başladılar. Savaşın sona ereceğini gören Sırplar, Bilge Kral Aliya İzzetbegoviç'in ifadesiyle finali kendilerine yakışır bir şekilde gerçekleştirmeye karar verdiler ve savaşın son büyük katliamını Srebrenitsa'da yaptılar. İnsanın kanını donduran yapıdaki bu katliam nedeniyle Sırp liderler, Sırp komutanlar veya askerlerine 'Sırp kasabı' unvanı yakıştırılmıştır.

Kuşkusuz, Sırpların bu unvanının altyapısında Çetniklerin rolünün büyük olduğu söylenebilir. Nitekim Osmanlı'ya karşı başlatılan isyanlara öncülük eden ve 'Antimüslüman' ideolojisi üzerine kurulan aşırı radikal Sırp gerillaları olan Çetnikler, Yugoslavya'nın dağılmasından birkaç yıl önce Yugoslav Ordusu içine bilinçli olarak yerleştirilen milliyetçi Sırplardır. Çetnikler, Bosna Savaşı boyunca şehre yardım malzemesi, insani yardım ve özellikle de tuz girişini bilinçli bir şekilde engellemişti. Böylece, yaklaşık 3,5 yıl boyunca kuşatma altında kalan Saraybosna'da ihtiyar, hasta, yaralı ve küçük çocukların güçsüz bırakılmaları nedeniyle, General Ratko Mladiç'ten önce açlık çoktan can almaya başlamıştı ve buna sistematik olarak bombalanma da eklenince çok sayıda insanın ölümü kaçınılmaz oldu.

YAŞAM TÜNELİ VE ŞİDA NİNE

Sırpların, Boşnakları Bosna'dan etnik temizlik hareketi ile silmek için yaptıkları katliamlar devam ederken, Boşnaklar tarafından yapılan ve Saraybosna Havaalanı'nın yakınındaki Dobrinya ile Butmir semtlerini birbirine bağlayan bir tünel, adeta savaşın seyrini değiştirdi. Merhum Bosna Hersek Devlet Başkanı Aliya İzzetbegoviç'in talimatıyla Mart 1993'te kazılmasına başlanan tünel, asker ve siviller tarafından yaklaşık dört ayda 1 metre genişliğinde, 1,5 metre yüksekliğinde ve 800 metre uzunluğa eriştirildi. Saraybosna'nın Sırplar tarafından kuşatılması sonucunda; kente havaalanından gelen gıda, ilaç, yardım, yakıt, askeri donanım, vb. malzemelerin sokulması, yaralı askerlerin taşınması, vb. lojistik amaçlarla kullanılan tünele gelen malzemelerin nakli için raylar ve vagon da döşenmişti.

Bosna Savaşı'nda yaklaşık olarak 200 bin kişinin ölmesine karşılık, günde yaklaşık 4 bin sivil ve askerin geçit olarak kullandığı bu tünel, lojistik desteğe ek olarak, 300 bin kişinin hayatta kalmasını sağlaması nedeniyle 'Yaşam Tüneli' olarak adlandırılmıştır. Böylece, Bosna Savaşı'nın simgesi olan Yaşam Tüneli stratejik olarak yarar sağlamış, savaşın kaderinin değişmesinde etken olmuştur. Halen Bosna Hersek'in başkenti Saraybosna'da savaş müzesi olarak sergilenen bu tünel, turistlerin ve özellikle Türklerin en fazla ilgi gösterdiği yerler arasındadır.

Bosna Savaşı'nın bir diğer simgesi de tünelin girişinin iki katlı evinin altından başlamasına izin veren, savaş sırasında tünelden geçen asker ve sivillere su, yemek, moral, vb. lojistik destek sağlayan Şida Kolar veya Şida ninedir (Boşnakça Şida nana). Tünele giden herkes, "Bir insan dünyayı değiştirir" sözünü kanıtlayan bu eli öpülesi yaşlı nineyi ziyaret ediyor ve elini öpüyor. Yoğun kurşun deliklerinin yer aldığı bu iki katlı eve girildiğinde, Saraybosna kuşatmasının ayrıntıları ve 'Yaşam Tüneli'nin nasıl yapıldığını anlatan 30 dakikalık bir belgesel izleniyor. Müze olduktan sonra tünelin 20 metrelik kısmı kalmış, kalan kısımlar ise kapatılmış. Müzede toprak taşınmasında kullanılan el arabaları, yiyecek taşınan çuval ve sırt çantaları, askeri malzemeler, giysiler, savaşta ölenlerin adları, savaş fotoğrafları, vb. sergilenmektedir.

SAVAŞIN AĞIR BİLANÇOSU

Bosna Hersek'in Şubat 1992'de yapılan referandum sonucunda bağımsızlığını ilan etmesini kabullenemeyen Sırpların Bosna'yı kuşatma altına almasıyla ortaya çıkan ve 3,5 yıl süren Bosna Savaşı'nda hayatını kaybedenlerin sayısının 200 bin kişiyi aştığı (35 bini çocuk), 50 bin kadının tecavüze uğradığı, 2 milyon kişinin evini terk etmek zorunda kaldığı, 27 bin 734 kişinin resmi kayıtlara göre kayıp olarak geçtiği belirtilmektedir. Toplu Mezarları Araştırma Enstitüsü'nün 22 yıldır sürdürdüğü çalışmalarda 20 binin üzerindeki kaybın cesetlerine ulaşıldı. Bunlardan 18 bininin kimliği belirlendi. Yine bu enstitünün verilerine göre, 1995 yılından bu yana ülke genelinde 500'den fazla toplu mezar ve 5 binin üzerinde müstakil mezar bulundu.

Srebrenitsa Barış Yürüyüşü - 1
Srebrenitsa Barış Yürüyüşü-2 

Kaynak: Yenidonem

GÜNCEL
Bursa sağlığının bir numaralı isminden 'ikinci dalga' açıklaması: 'Yoğun şekilde yaşıyoruz'
Bursa İl Sağlık Müdürü Dr. Fevzi Yavuzyılmaz, "Covid-19 salgınını ikinci dalga olarak ilimizde d...
GÜNCEL
Bursa'da Cumhuriyet Bayramı coşkusu! Başkan Aktaş'tan özel mesaj...
Cumhuriyet'in ilanının 97'inci yıldönümü, Bursa Büyükşehir Belediyesi tarafından düzenlenen etkin...
GÜNCEL
Bursa protokolünden sosyal mesafeli kutlama!
Bursa Valisi Yakup Canbolat, "Cumhuriyet, erdemin, faziletin, halk iradesinin, medeniyetin, ...
EKONOMİ
Marmarabirlik'ten işbirliği! Küresel tarım piyasası için projeler görüşüldü
Marmarabirlik Yönetim Kurulu Başkanı Hidamet Asa'nın Fiskobirlik'e gerçekleştirdiği ziyarette iki...
GÜNCEL
Cumhuriyet sevgisini Bursa'da dev tablo ile sergilediler
Cumhuriyet'in 97. yılı nedeniyle 97 bin bayrak dağıtan Bursa Osmangazi Belediyesi'nin 2 bini aşkı...
GÜNCEL
Bursa Valisi açıkladı...Sokağa çıkma yasağı olacak mı?
Korona virüs rakamlarının yüzde 84 artışı ile Türkiye'nin gündemine gelen Bursa'da sokağa çıkma y...
Dikkat! Başvuru için son tarih
Günde 16 bin kalori alıyor! Kilosuna inanamayacaksınız
Koronavirüse yakalanan Eser Yenenler'den haber var
Gemlik Belediyesi bütçesi 150 milyon 300 bin lira

En Çok Okunan Haberler

Bursa Valisi açıkladı...Sokağa çıkma yasağı ...

Korona virüs rakamlarının yüzde 84 artışı ile Türkiy...

'Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir!' T...

Türkiye'de "Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir"...

Daha şimdiden bunu yaparlarsa... Bursa'da ma...

Bursa'da bir zincir markette gerçekleşen hırsızlık o...

İstanbul'da alt geçitleri su bastı

Meteoroloji Genel Müdürlüğü'nün uyarılarının ardında...

Günün en anlamlı görüntülerinden... Bursa'da...

Bursa'da geçimlerini çek çek arabayla karton toplaya...

Alt kata su sızan daire sahipleri için emsal...

Yargıtay, üst kattaki komşusunun dairesinden su sızd...

İstanbul merkezli 12 ilde DHKP-C operasyonu!...

İstanbul polisi tarafından terör örgütü DHKP-C'ye yö...

Otoyol ve köprülerden geçiş ucuzlayacak!

2021 Cumhurbaşkanlığı Yıllık Programı'nın detayları ...

Bursa'da zeytin hasadında Cumhuriyet Bayramı...

Bursa'nın İznik ilçesinde bir grup çiftçi zeytin top...

Erdoğan talimat verdi! Milli Mücadele Sergis...

Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın talimatıyla Millet Kütüphan...

Cumhuriyetin 97. yılında devlet erkanı Anıtk...

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, beraberindeki de...

Azerbaycan'dan Berde intikamı: Ermenistan'ın...

Azerbaycan Savunma Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada...

Covid-19 deneylerinde kullanılıyor! Bir tane...

Farmakoloji ve Toksikoloji Uzmanı Prof. Dr. Abdurrah...

Bakan Soylu: Çocuklarımıza terörü miras bıra...

İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, 29 Ekim Cumhuriyet B...

Marmarabirlik'ten işbirliği! Küresel tarım p...

Marmarabirlik Yönetim Kurulu Başkanı Hidamet Asa'nın...