Bat Pazarı’nın dünü, bugünü

H. Gül KOLAYLI 26 Temmuz 2017 Çarşamba, 06:31

Eskiden Bat Pazarı, Bursa'da ikinci el eşyaların satıldığı tek yerdi. Eski Bursalılar Bit Pazarı da der...

Çarşının adına yönelik rivayetler muhtelif kimi kaynaklara göre Bayat pazarı olup zamanla Bat adını alırken; bazı kaynaklara göre ise "Beyt-i Pazar"dan geliyor...

Bat Pazarı'ndaki han, ortasındaki mescidiyle birlikte Davut Paşa tarafından 1517 yılında yaptırılıyor. Mescit yıkılınca Şiblizade adlı hayırsever yeniliyor. Mescidin adı ise Tahtakale Mescidi. Bu adın neden verildiğine gelince... Bölge o tarihlerde Bursa'nın ikinci Tahtakalesi olarak görülüyormuş...

Çarşı büyük yangın ve yıkım atlatmış. 1521 ve 1765 yangınlarında ağır hasar alıyor. 1. Ahmet döneminde 1608 yılında ise Kalenderoğlu 30 bin kişilik ordusuyla Bursa'ya geliyor. İsyanda yakıp yağmalanan çarşılar arasında Bat Pazarı da yer alıyor...

40 yıl önce Bat Pazarı esnafı

 

Bat Pazarı 600 yılı aşkın süredir Bursalılara hizmet vermeyi sürdürüyor...

Ancak... Değişe, dönüşe...

Bat Pazarı'na civarında Kayhan'da doğdum büyüdüm. Dün Bat Pazarı'nda şöyle bir dolaştım...

Eskiden sayım günleri sokağa çıkma yasağı olurdu; çarşılar da biz çocukların oyun alanına dönüşürdü...

Bat Pazarı'nın ortasındaki hanın damına nasıl çıktığımızı hatırlamak için epeyce kafa yordum. Iıh... Hatırlayamadım. Tek bildiğim o çatının üstüne çıkıp dolaştığımızdı.

SON ÖRGÜCÜ USTASI: DAVUT AKBAŞ

Çarşı esnafı ile konuştum... Herkes Bat Pazarı'nın bugününü az çok biliyor, ama ya dünü...

Çarşılar şehrin belleğidir, geçmişidir... 15 yıl kadar önce bir örgücü ustasıyla Nuri Günaltay ile söyleşi yapmıştım...  Yaşlıydı, ama pırıl pırıl bir beyni vardı ve okuyan, sorgulayan biriydi...

Hâlâ örgücü dükkanı duruyor.

Ama Nuri Usta 4 yıl kadar önce ahrete göçmüş... Ve Ahilik'ten kalma gelenekle dükkan kırk yıllık çırağına Davut Akbaş'a kalmış.

Bursa'nın son örgücü ustası. O işi bıraktığında, artık o işi ne bilen ne de yapacak bir kimse kalacak.
Davut Akbaş'a işe kaç yaşında başladığını sordum, "İlkokuldan çıkar çıkmaz" dedi.

Örgücü ustalığının ne olduğunu genç kuşak bilmez. Biz eprimiş, delinmiş çoraplarının terlik geçirilip daha eski çoraplardan yamalandığı kuşağız. İnce çoraplarımız kaçtığında kaçık çeken dükkanlar vardı, gidip onlara bırakır, yaptırır, yeniden kullanırdık.

KULLAN -AT / TÜKETİM TOPLUMU

Henüz "Kullan- eskimeden modası geçince at" dönemine terfi etmemiştik. Yani tüketim toplumuna dönüşmemiştik.

Örgücü ustalığı şudur: Yırtılmış ya da delinmiş elbise, pantolon, kazak, hırka, manto, palto gibi kadın, erkek ve çocuk giysilerinin tamiridir...

Usta kumaşın bir yerlerinden iplik çeker, deseni nasılsa aynı şekilde o yırtığı öyle bir örer ki, kimse yırtık ya da delik olduğunu anlamaz.

Son örgücü ustası Davut Akbaş diyor ki; "Ben bıraktıktan sonra bu işi Bursa'da yapacak başka kimse kalmayacak..."

Sordum, örgücü ustalarının olduğu en yakın il İstanbul! Şimdi belediyelerin açtıkları meslek edindirme kurslarında ya da halk eğitim merkezlerinde bu yaşayan son usta değerlendirilip bu kadim meslek birilerine öğretilse iyi olmaz mı?

45 YILDA NE DEĞİŞTİ

Bir başka Bat Pazarı esnafı Hikmet Öztaş ile konuştum... Konfeksiyon erkek giyiminde 45 yıldır çarşıda...

"45 yılda ne değişti?" diye sordum; "Bence insanlar değişti. AVM'ler yapıldı. Bizim müşterilerimiz köylülerdi. Ayakları kesildi. Müşteri de değişti" dedi.

Peki, Bat Pazarı'nın kadim müşterileri köylüler miydi?

"Evet, civar köylerden gelirlerdi. AVM'lerin yanı sıra bir de kayıt dışı satışlar çok yaygın. Arabalarla köylere gidip satış yapıyorlar..."

Hatırlarım... Bat Pazarı'nda dükkanların önünde eski ayakkabılar, kullanılmış takım elbise, ceket, palto gibi giysiler olurdu...

İhtiyacı olanlar da az bir para ödeyerek ihtiyaçlarını karşılardı.

 

'ÖMRÜMÜZ BURADA GEÇTİ'

Haa... Bursa'da ikinci el mobilya ve beyaz eşya satışında Bat Pazarı'nın dışında merkezler de oluştu. Mesela Çarşamba'da Suriyelilerin ihtiyacına binaen açılmış çok sayıda ikinci el mağazası var. Keza öğrencilerin yoğun yaşadığı Görükle'de...

Yine 40 yılını Bat Pazarı'nda geçiren Braun Tıraş makinesi satışı ve tamiri yapan Orhan İmamoğlu ile görüştüm...

"Ömrüm burada geçti. Pazar günleri bile gelir, bir sandalye çeker çınarın altında otururum. Çarşıda esnaf da değişti.

 Eski esnaf bıraktı, yeni kuşaklar pek babalarının ya da dedelerinin işini sürdürmek istemedi. Çarşı eski müşterileriyle ayakta duruyor.

 Eski müşteriler başka yere gitmez, buraya gelir. Birbirimizi tanırız. Köylülerden hâlâ çok gelen var..."

Hepsinin talebi çarşının düzenlenmesi, eski canlılığına kavuşması... Hepsi de eski günleri özlüyor...

Ve, konuşurken tesadüfen çocukluğumun Kayhan Çarşısı esnafı rahmetli Tevfik Amca'nın oğlu Şeref Özler de geldi. Çarşıdaki baba işini bırakalı epey olmuş, ama çarşıyı, arkadaşlarını bırakamıyor; "İlla uğrarım" dedi...

Kayhan Çarşısı'nın eskilerinden konuştuk. Tuncay Yedidal, Rahmetli Bakkal Yusuf, rahmetli Kasap Erol, Zelzeleler, kadim muhtar İsmail Temuroğlu (Eskiden Kayhan'da  peynirciydi),  Köfteci İdris; Rahmetli Pideci Tevfik (Şimdi çocukları işi sürdürüyor) Çiçek Kuruyemiş de bu yıl havlu atmış, aile dükkanı kiraya vermiş.

Bir ömrü Bat Pazarı'nda geçirmiş bu insanlar, Ahilik mirası esnaf ahlâkını muhafaza ederek, AVM'leşme sürecinde zamana direnişlerini sürdürüyor. Onlar çarşının hafızası, rengi, tamlayanları.

2. EL SATANLAR MEMNUN

İkinci el satanlara gelince... Üç kuşaktır Bat Pazarı'nda ikinci el ev eşyası, giysi sattıklarını söyleyen Mustafa Kanmaz'ın babası Mehmet ve dedesi Yılmaz Kanmaz çoktan rahmetli olmuş. O hayatından, işinden oldukça memnun; "İkinci el satışları tam gaz sürüyor. Sonuçta ikinci el satıyoruz, arıza olabilir, ama biz bir yıl garanti veriyoruz. Arıza çıkarsa bizim tamircilerimize tamir ettiriyoruz. Müşterimiz de memnun... Biz de memnunuz..."