4857 sayılı İş Kanunu'nda; analık halinde çalışma ve süt izni

Yalçın KUBAT 18 Şubat 2019 Pazartesi, 06:00

4857 sayılı İş Kanunu'nun 74. maddesi 'Analık halinde çalışma ve süt izni' madde başlığı adı altında kadın işçilerin doğum öncesi ve sonrası olmak üzere hak ettiği izinleri ve kullanma dönem ile şekillerini kapsamaktadır.

Kadın işçilerin doğumdan önce sekiz ve doğumdan sonra sekiz hafta olmak üzere toplam on altı haftalık süre için çalıştırılmamaları esastır. Çoğul gebelik halinde doğumdan önce çalıştırılmayacak sekiz haftalık süreye iki hafta süre eklenir. Ancak, sağlık durumu uygun olduğu takdirde, doktorun onayı ile kadın işçi isterse doğumdan önceki üç haftaya kadar iş yerinde çalışabilir. Bu durumda, kadın işçinin çalıştığı süreler doğum sonrası sürelere eklenir.

 Kadın işçinin erken doğum yapması halinde ise doğumdan önce kullanamadığı çalıştırılmayacak süreler, doğum sonrası sürelere eklenmek suretiyle kullandırılır. Doğumda veya doğum sonrasında, annenin ölümü hâlinde ise doğum sonrası kullanılamayan süreler babaya kullandırılır.

Üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen eşlerden birine veya evlat edinene, çocuğun aileye fiilen teslim edildiği tarihten itibaren sekiz hafta analık hâli izni kullandırılır.

Kullanılan doğum sonrası analık hâli izninin bitiminden itibaren çocuğunun bakımı ve yetiştirilmesi amacıyla ve çocuğun hayatta olması kaydıyla kadın işçi ile üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinen kadın veya erkek işçilere istekleri hâlinde birinci doğumda altmış gün, ikinci doğumda yüz yirmi gün, sonraki doğumlarda ise yüz seksen gün süreyle haftalık çalışma süresinin yarısı kadar ücretsiz izin verilir. Çoğul doğum hâlinde bu sürelere otuzar gün eklenir. Burada belirtilen ücretsiz izin süreleri işçinin istemesi halinde gerçekleşebilecek ücretsiz izin süreleri olup işverenin de kararına bırakılmayan kanun hükmüdür.

Çocuğun engelli doğması hâlinde bu süre üç yüz altmış gün olarak uygulanır. Belirtilen ücretsiz izin sürelerinde verilmesi gereken süt iznine ilişkin hükümler uygulanmaz. Zaten işçi ücretsiz izinde olması nedeniyle süt iznine ilişkin hükümlerin uygulanması da söz konusu olamaz. Keza belirtilen izin süreleri sağlık durumu ve işin özelliğine göre doğumdan önce veya sonra hekim raporu ile artırılabilir. Yine belirtmek gerekir ki hekimin yapılan tetkikler neticesinde uygun görmesi halinde hamile olan kadın işçi daha hafif işlerde çalıştırılmadır. Bu uygulamadan dolayı da kadın işçinin ücretinin eksik ödenmesi 4857 sayılı Yasa'nın ücret ile ilgili hükümlerine ve eşitlik ilkesine aykırılık teşkil edecektir.

Yine kadın işçinin isteği doğrultusunda öncelik verilmiş bir uygulamada kadın işçinin kendisinin istemesi halinde işverenin takdirine bırakmadan on altı haftalık sürenin tamamlanmasından veya çoğul gebelik halinde on sekiz haftalık süreden sonra altı aya kadar ücretsiz izin verilir. Görüldüğü gibi hüküm emredici hüküm olup gerçekleşmesi tek taraflı talebe bırakılmıştır. Yani kadın işçinin istemesi halinde 6 aylık ücretsiz iznin verilmesi zorunludur.

 Altı aylık ücretsiz izin üç yaşını doldurmamış çocuğu evlat edinme hâlinde eşlerden birine veya evlat edinene verilir. Kullanılan altı aylık ücretsiz izin süresi yıllık ücretli izne hak kazanmak için çalışılan süreye dâhil değildir. Yani bu süreyle beraber bir yılı doldurmak işçiye yıllık izin hakkı kazandırmaz. İşçinin işe başlamasından itibaren belirtilen ücretsiz izin süresi kadar daha çalışmak gerekmektedir.

Kadını ve doğan çocuğu koruyucu hükümlerden biri olarak da kadın işçilere bir yaşından küçük çocuklarını emzirmeleri için günde toplam bir buçuk saat süt izni verilmekte olup yine bu süt izninin bu sürenin hangi saatler arasında ve kaça bölünerek kullanılacağını işçi kendisi belirler. Bu süre günlük çalışma süresinden sayılır.

İşçi, (ebeveynlerden biri) analık izninin, ücretsiz iznin veya ücretsiz iznin bitiminden itibaren çocuğun mecburi ilköğretim çağının başladığı tarihi takip eden ay başına kadar herhangi bir zamanda kısmi süreli çalışma talebinde bulunabilir. Bu talepte bulunulabilmesi için ebeveynlerden her ikisinin de çalışması gerekmektedir.  Kısmi süreli çalışma talebi, ücretsiz izin süresi kesilerek de yapılabilir. Ücretsiz iznin tamamının kullanılması şartı aranmaz. İşin yürümesi ve düzenlenmesi ile ilgili kısmi süreli çalışma talebi, bu haktan faydalanmaya başlamadan en az bir ay önce işçi tarafından yazılı olarak işverene bildirilmek zorundadır. Kısmi süreli çalışmaya başlayan işçi, aynı çocuk için bir daha bu haktan faydalanmamak üzere tam süreli çalışmaya dönebilir. Tam süreli çalışmaya geri dönmek isteyen işçi, işverene en az bir ay önce yazılı olarak talebini bildirir.

Son olarak yasa koyucu, kadınları koruyucu olarak düzenleme yaparak analık halinde çalışma ile ilgili 4857 sayılı Yasa'nın 74. maddesi hükümlerinin iş sözleşmesi ile çalışan ve bu kanunun kapsamında olan veya olmayan her türlü işçi için uygulanır diyerek iş sözleşmesi ile çalışanların tamamını bu hükümlere dâhil etmiştir.