4857 sayılı İş Kanunu'nda istisnalar

Yalçın KUBAT 11 Mart 2019 Pazartesi, 06:00

Bu haftaki yazımızda 4857 sayılı İş Kanunu'nun 4. maddesinde belirtilen istisnaları anlatacağız. Yani iş kanunu kapsamı kapsam alanı dışında hangi işlerin ve iş ilişkilerinin kaldığına bakıp bunları tanımlamayacağız.

4857 sayılı Yasa'nın 'İstisnalar' başlığı adı altında düzenlenen dördüncü maddesinde hangi işler ve ilişkilerin iş kanunu kapsamı dışında olduğunu ve aşağıda belirtilen istisnalara dâhil bu işlerde İş Kanunu hükümlerinin uygulanmayacağı belirtilmektedir. Bu tanımlamalar itibarıyla 4857 sayılı Kanun'un 4. maddesinde belirlenen istisnalar dışında kalan bütün iş yerleri, bu iş yerlerinin işverenleri, işveren vekilleri ve işçileri için İş Kanunu'nun uygulanması yasal bir zorunluluktur.

Aşağıda belirtilen işlerde İş Kanunu hükümleri uygulanmaz.

a) Deniz ve hava taşıma işlerinde,

Pilot, Uçuş Hostesi, Kabin Memuru gibi uçuş personeli ise İş Kanunu'na tabi değildir.

b) 50'den az işçi çalıştırılan (50 dâhil) tarım ve orman işlerinin yapıldığı iş yerlerinde veya

işletmelerinde,

c) Aile ekonomisi sınırları içinde kalan tarımla ilgili her çeşit yapı işleri,

d) Bir ailenin üyeleri ve 3. dereceye kadar (3. derece dâhil) hısımları arasında

dışarıdan başka biri katılmayarak evlerde ve el sanatlarının yapıldığı işlerde,

e) Ev hizmetlerinde,

Temizlik, yemek, alışveriş, ütü, çamaşır yıkamak gibi işler ev hizmetleri değerlendirilmektedir. Bu nedenle 4857 sayılı Yasa yönünden istisna kapsamında olup ev hizmetlerinin 6098 sayılı Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olması gerekmektedir.

f) Çıraklar hakkında,

g) Sporcular hakkında,

Profesyonel sporcular İş Kanunu'na tabi değildir ve bunlarla kulüpleri arasındaki anlaşmazlıklar iş mahkemesinde görülmez. Ancak sporcular dışında kulüpte görev yapan antrenör, teknik direktör, menajer ya da malzemeciler İş Kanunu'na tabidir.

h) Rehabilite edilenler hakkında,

Hastalık, kaza gibi durumlar sonrasında çalışma kabiliyetinde kayıp veya azalma gözlenen personelin, tedavileri sonrasında işe tekrar alıştırılmaları için özel merkezlerde yaptırılan çalışmalarda İş Kanunu hükümleri uygulanmaz.

ı) 507 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Kanunu'nun 2. maddesinin tarifine uygun üç kişinin

çalıştığı iş yerlerinde.

5362 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar Meslek Kuruluşları Kanunu'nun 3. maddesinde esnaf ve sanatkâr: İster gezici ister sabit bir mekânda bulunsun, Esnaf ve Sanatkâr ile Tacir ve Sanayiciyi Belirleme Koordinasyon Kurulu'nca belirlenen esnaf ve sanatkâr meslek kollarına dâhil olup, ekonomik faaliyetini sermayesi ile birlikte bedenî çalışmasına dayandıran ve kazancı tacir veya sanayici niteliğini kazandırmayacak miktarda olan, basit usulde vergilendirilenler ve işletme hesabı esasına göre deftere tabi olanlar ile vergiden muaf bulunan meslek ve sanat sahibi kimseler olarak tanımlanmıştır.

İş yeri sahibi yani bedeni gücünü ortaya koyan meslek ve sanat erbabı (esnaf) dâhil olmak üzere toplam çalışan sayısı 3 kişiden fazla olan iş yerleri, 4857 sayılı İş Kanunu'na tabi olacak, dolayısıyla burada çalışanlar ve bunları çalıştıranlar da İş Kanunu'nda yer alan hükümlere tabi olacaklardır. Esnaf olan iş yeri sahibi dâhil çalışan kişi sayısı 3 veya daha az olan iş yerlerinde çalışanlar ve bunları çalıştıranlar da Borçlar Kanunu hükümlerine tabi olacaklardır. Ancak buradaki esnaf ölçüsünü koyarken faaliyetini bedeni çalışması ile birlikte sermayesine dayandıran tanımına uymak gerekecektir. Zira sermayesi yüksek olan bir işverenin esnaf olarak nitelendirilerek istisna kapsamına alınması uygun olmayacaktır.

Sonuç itibarıyla bir işin istisna olması durumunda yıllık izin, ihbar ve kıdem tazminatı, ücret fazla çalışma gibi bütün hükümleri istisnalarda belirtilen iş ve iş ilişkilerinde uygulanmayacaktır. İstisnalara dâhil iş ve iş yerlerinde Borçlar Kanunu hükümlerinin uygulanması gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen istisnalara dâhil işlerin tamamlayıcısı olarak aşağıda belirtilen yerlerde yapılanları İş Kanunu kapsamına girmekte olup 4857 sayılı Yasa'nın hükümleri uygulanacaktır.

a) Kıyılarda veya liman ve iskelelerde gemilerden karaya ve karadan gemilere yapılan

yükleme ve boşaltma işleri,

b) Havacılığın bütün yer tesislerinde yürütülen işler,

c) Tarım sanatları ile tarım aletleri, makine ve parçalarının yapıldığı atölye ve fabrikalarda

görülen işler,

d) Tarım işletmelerinde yapılan yapı işleri,

e) Halkın faydalanmasına açık veya iş yerinin eklentisi durumunda olan park ve bahçe

işleri,

f) Deniz İş Kanunu kapsamına girmeyen ve tarım işlerinden sayılmayan, denizlerde

çalışan su ürünleri üreticileri ile ilgili işler,

4857 sayılı İş Kanunu kapsamına dâhil olup İş Kanunu'nun bütün hükümleri uygulanacaktır.