ABD'de ırkçılıkla mücadele tarihine damga vuran isim: 'Malcolm X'

ABD'de sivil haklar alanında verdiği mücadeleyle ırkçılığa karşı sembol isimlerden biri haline gelen Müslüman aktivist Malcolm X, vefatının 56. yılında anılıyor.

DÜNYA, 21 Şubat 2021 Pazar, 13:00
ABD'de ırkçılıkla mücadele tarihine damga vuran isim: 'Malcolm X'

Malcolm X, siyahlara yönelik ırkçı politikalara karşı adalet ve özgürlük arayışı hareketlerinin zirveye çıktığı İkinci Dünya Savaşı sonrası özellikle Amerikan tarihine damga vurmuş isimlerin başında geliyor.

O yıllarda özellikle kolonyalizm sonrası kimliğini arayan İslam dünyası halkları için de bir kahraman olarak öne çıkan Malcolm X, özgürlük, eşitlik ve adalet için verdiği mücadeleyle dünyada da simge isimlerden biri olarak hatırlanıyor.

Irkçılıkla mücadele eden bir rahibin oğlu olarak doğdu

Esas ismi "Malcolm X Little" olan Malcolm X, 19 Mayıs 1925'te 7 kardeşin 4'üncüsü olarak Nebraska'nın Omaha şehrinde dünyaya geldi.

Annesi Louise Little, siyahilerin hakkını savunan bir sendikada sekreter, babası Earl Little da "Marcus Grays" adlı Jamaika kökenli siyahi bir aktivistin düşüncelerinden etkilenmiş bir rahipti.

Malcolm'un babası Amerika'da beyazların arasında siyahilere yer olmadığını düşünüyor ve köle olarak getirildikleri Afrika'ya tekrar göç etmelerini savunuyordu.

Baba Earl, siyahilerin bağımsızlık düşüncelerinden dolayı beyaz ırkçılardan, özellikle Klu Klux Klan'dan defalarca ölüm tehdidi aldı. Bu nedenle Little ailesi, birkaç kez yer değiştirmek zorunda kaldı ancak gittikleri hiçbir eyalette beyaz ırkçılığın tacizinden kurtulamadı.

6 yaşında babasız, 12 yaşında annesiz kaldı

Malcolm, 4 yaşındayken bir gece evleri ateşe verildi. 6 yaşındayken de babası bir tramvay yolunda ölü bulundu. Polis, babanın ölümünü raporlara kaza olarak kaydetse de ailesi buna hiçbir zaman inanmadı. Anne Louise, üzüntü ve çaresizlikten akli dengesini kaybettiği teşhisi konularak 26 yıl yatacağı Michigan'daki akıl hastanesine kaldırıldı.

12 yaşında kardeşleriyle annesiz ve babasız kalan Malcolm X, bir süre beyaz koruyucu ailenin yanında yaşadı. Okulunda başarılı bir öğrenciyken, avukat olma isteğine karşı beyaz öğretmeninin kendisine daha gerçekçi olup "marangoz" olmasını tavsiye edince, Malcolm okulunu bıraktı.

Malcolm, 15 yaşında, Boston'a üvey ablasının yanına geçti, ayakkabı boyacılığından lokantalarda garsonluğa kadar her işi yaptı. Boston-New York treninde yiyecek satarken, siyahi mahalle Harlem'i tanıyan Malcolm, buradaki sokaklarda karıştığı uyuşturucu, hırsızlık, fuhuş gibi suçlardan 21 yaşına girmeye birkaç ay kala 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı.

Adi suçlu olarak girdiği hapishaneden "siyahi aktivist" olarak çıktı

Hapishane, Malcolm X'in hayatını değiştiren en büyük dönüm noktası oldu.

"Düşünmek için en iyi yer ya üniversite ya da hapishane" diyen Malcolm X, demir parmaklıklar ardındaki yıllarını okuyarak geçirdi. Burada, Elijah Muhammed'in lideri olduğu Nation of Islam (İslam Milleti) hareketi ile tanıştı.

1952'de hapisten çıkar çıkmaz Nation of Islam'ın merkezi Detroit'e giden Malcolm, kendine kölelik zamanlarında beyaz efendiler tarafından verildiğini söylediği "Little" soy ismini reddederek Afrika'daki kayıp köklerine atfen bilinmeyen anlamında "X" soyadını kullanmaya başladı.

Nation of Islam, İslam akidesinin öğretilerini tam olarak kavramamış, beyaz ırkçılığa karşı tepkisel olarak siyah ırkın üstünlüğünü savunan, aslında kendi içinde ırkçı bir hareketti.

Malcolm X, yaklaşık 400 üyesi olan bu marjinal grubun en ateşli savunucusu oldu ve kısa sürede üye sayısını 40 binlere ulaştırdı, Amerika'da "temple" dedikleri merkezlerin sayısını 4 iken 22 eyalette 50'ye çıkardı.

Malcolm X, 1958'de Dr. Betty Sanders ile hayatını birleştirdi. Çiftin biri erkek 6 çocuğu dünyaya geldi.

O yıllarda Elijah Muhammed'i referans göstererek yüzlerce konferans veren, medya ve üniversitelerde konuşmalar yapan Malcolm X, uzun boyu, karizmatik kişiliği ve güçlü hitabeti ile ulusal düzeyde tanınmaya başladı.

Beyaz ırkçı şiddete gerekirse şiddetle karşılık verilebileceğini vaaz eden Malcolm, çok geçmeden FBI'ın kırmızı listesine girerek yakın takibe alındı.

Malcolm X, 1959'da Gana, Sudan, Nijerya, İran, Suriye, Mısır, Birleşik Arap Emirlikleri'ne seyahatler düzenledi, dini ve siyasi liderlerle görüştü.

Nation of Islam içinde en etkili ama aynı zamanda en dalgalı dönemi 1960-1964 yıllarında Malcolm X'e ve ailesine yönelik FBI ve polis baskısı artarken, kendi hareketi içinde de kıskançlıklar ve çıkar sorunları gün yüzüne çıkmaya başladı.

ABD Başkanı John F. Kennedy'nin 1963'te suikast ile öldürülmesi üzerine "Ne ekersen onu biçersin" şeklindeki yorumuna tepkileri fırsat bilen Nation of İslam yönetimi, Malcolm'a 3 ay konuşma yasağı getirdi. Bu dönemde Malcolm X, özellikle peygamber gibi gördüğü lideri Elijah Muhammed'in yanında çalışan genç kadınlarla uygunsuz ilişkilere girdiğini öğrenince büyük hayal kırıklığı yaşadı ve ırkçı fikirlerini savunduğu Nation of İslam konusunda ciddi sorgulamalar yapmaya başladı.

İslam kardeşliğini Kutsal topraklarda gördü

1964'te Nation of Islam ile ilişkisini tamamen kesen Malcolm X, aynı yıl nisanda hacca gitti.

"Kutsal topraklarda daha önce hiç şahit olmadığım şekilde, dünyanın dört bir yanından gelen her tür renkte insanların birlik ve kardeşlik ruhunu gördüm." diyen Malcolm X, Amerika'daki ırkçılığa çözüm olarak Sünni İslam'ın kardeşlik öğretisine inanmaya başladı.

Hac dönüşü "El Hac Malik el Shabazz" ismini kullanmaya başlayan Malcolm X, Harlem'de "Müslümanların Camisi Inc." adlı yeni bir oluşum kurdu, siyahlara karşı uygulanan adaletsizliğe ve ırkçılığa karşı Amerikan sistemindeki ikiyüzlülüğü uluslararası platformlara taşımak için Birleşmiş Milletler (BM) ile yapılabilecek ortak projeler üzerine çalışmalara başladı.

Malcolm X'e karşı Nation of Islam, tehdit ve baskılarını artırdı. 14 Şubat 1965'te saat 03.30 civarı evine yangın bombası atıldı. Olayda mucize eseri kimse yaralanmazken, Malcolm X saldırının "Elijah Muhammed'in emriyle" yapıldığını söyledi.

Bir hafta sonra da henüz 40 yaşına basmamışken, Harlem'de Audubon Ballroom Konferans Salonu'nda yaklaşık 400 kişiye konuşma yapmak için çıktığı kürsüde suikasta uğradı, vücuduna yakın mesafeden 20'den fazla kurşun isabet etti. Vurulduğunda eşi Betty Shabazz, en büyüğü 7 yaşında 4 kızıyla salondaydı ve Malcolm X'in yüzlerini hiç göremeyeceği ikiz kızlarına hamileydi.

Malcolm X'i kimin öldürttüğü konusu tam olarak açıklığa kavuşmadı. Suikastta Nation of Islam üyelerinin, onların da ardında FBI'ın parmağı olduğu şüphesi hiç silinmedi. Suikasttan sonra tutuklanan 3 kişi, ömür boyu hapse mahkum edildi.

Otobiyografisinin yazılması için 1963'te yazar Alex Haley ile çalışmaya başlayan Malcolm X, "Bu kitap yayımlandığında ben hala yaşıyor olursam, bu bir mucize olacak." demişti. Ölümünden birkaç ay sonra Haley kitabı tamamladı ve "Malcolm X'in Otobiyografisi" adıyla yayımlandı.

1992'de ünlü oyuncu Denzel Washington'un canlandırdığı ve çeşitli ödüller kazanan "Malcolm X" filminin de kaynağı olan kitap, 1998'de Time tarafından "20. Yüzyılın en etkili 10 kitabı" arasında gösterildi.

Bugün New York'un Hartsdale bölgesindeki Ferncliff kabristanında mütevazı bir mezarda yatan Malcolm X'in hayat hikayesi, karizmatik kişiliği ile ırkçılığa, adaletsizliğe karşı verdiği tavizsiz mücadele ve insan hakları konusunda ulaştığı nokta hala insanlığa ışık olmaya devam ediyor.


- 6 yaşında babasız, 12 yaşında annesiz kalan Malcolm X, Harlem sokaklarında karıştığı suçlardan 21 yaşına girmeye birkaç ay kala 10 yıl hapis cezasına çarptırıldı
- Malcolm X, adi suçlu olarak girdiği hapishaneden 1952'de sivil haklarla mücadelede Amerikan tarihine damga vuracak bir lider olarak tahliye edildi
- Özellikle son yıllarda beyaz ırkçılığın ve göçmen karşıtlığının arttığı bir dönemde Malcolm X'in 56 yıl önce ölümüyle geride bıraktığı mirası, daha bir anlam kazanıyor

DÜNYA
Güney Sudan'da yolcu uçağı düştü!
Doğu Afrika ülkesi Güney Sudan'ın Jonglei eyaletinde bir yolcu uçağı kalkışından hemen sonra düşt...
GÜNCEL
Bakan Koca bir kez daha uyardı: Sarı, turuncu ve kırmızı iller de...
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, Twitter hesabından Türkiye'nin risk haritasını paylaştı ve tamamını...
ASAYİŞ
Yüreklerin ağza geldiği anlar... Bursa'da tiner içen ikizler hastanelik oldu
Bursa'nın İnegöl ilçesinde 3 yaşındaki ikiz kardeşler su sandıkları tineri içince hastanelik oldu...
DÜNYA
ABD'de korkunç kaza! Çok sayıda can kaybı var
ABD'nin California eyaletinin güneyinde yaşanan trafik kazasında en az 15 kişi yaşamını yitirdi, ...
TEKNOLOJİ
Türkiye ve Pakistan MMU için harekete geçiyor!
Türkiye ile kardeş ülke Pakistan'ın Milli Muharip Uçak (MMU) ve füze geliştirmek için görüşmeler ...
GÜNCEL
2 Mart koronavirüs tablosu açıklandı! Vaka sayılarında tedirgin eden artış
Sağlık Bakanlığı, 2 Mart koronavirüs tablosunu paylaştı. Açıklanan son rakamlarla birlikte vaka s...
Bursa'da FETÖ operasyonu! Gözaltılar var
Koronavirüs aşısı olduktan sonra hayatını kaybetti!
Bursa'dan örnek uygulama! Sahiplenilen hayvanların 1 yıllık muayenesi ücretsiz yapılıyor
Migros'tan yükselen gıda alışverişine rağmen zarar açıklaması!

En Çok Okunan Haberler

Kısıtlamaya saatler kala yeni genelge: Bu ha...

Genelgeye göre, vergi borçlarını ödemek/yapılandırma...

Bursa'da dünyaca ünlü kebapçıya büyük şok: H...

İskender Kebap'ın sahibi Yavuz İskenderoğlu, yıllard...

Bursa'da çileden çıkaran görüntü! Acemi şofö...

Bursa'da döneceği kavşağı kaçıran sürücü, 150 metre ...

Bursa'da polislere saldırdılar! Tekme ve yum...

Bursa'da hatalı park sebebiyle kamyonetleri çekilen ...

Bursa'daki hurdalıkta büyük yangın! 10 itfai...

Bursa'da bir oto yedek parça dükkanında büyük çaplı ...

Bursa'nın turistlik mahallesinde şaşırtan so...

Bursa'nın tarihî semtinde bulunan sokakta iki ...

Dikkatsiz noter Bursalı esnafın 450 lirasına...

Özbekistan asıllı bir kişinin kimlik ve mal varlığı ...

İllere göre son durum! Bursa için haberler p...

Normalleşme süreci öncesinde gözler pazartesi günü y...

Bursa Valiliği açıkladı: 2 Mart'ta başlıyor

Bursa Valiliği İl Hıfzıssıhha Kurulu yeni tip korona...

Cumhurbaşkanı Erdoğan açıkladı! İşte Türkiye...

Cumhurbaşkanı Erdoğan, kademeli normalleşmenin ele a...

Bursa'nın ünlü kebapçısında 6 milyonluk vurg...

Bursa Kebabı denince ilk akla gelen İskender Ke...

Bursa'da define arayan adamın korkunç ölümü!...

Bursa'nın Mudanya ilçesinde define aramak için iple ...

Bakan Koca, vaka sayısı en çok azalan ve art...

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, geçtiğimiz haftadan bu...

Bursa'da sopalarla birbirlerine girdiler! O ...

Bursa'da iki grubun sopalı sokak kavgası cep telefon...

Bursa'da 'yemek takımı' hırsızlığı... Koca A...

Bursa'da iş yerinde meydana gelen hırsızlık anı güve...