Falcı yorumlarının doğru algılanmasına neden olan olay: Barnum etkisi

Fala inanmasa da falsız kalamayan müdavimlerin bile dikkatini çekmiştir: Ne zaman fal baktırsak "Aaa tam ben!", "Ne kadar da bana uygun" veya "Bunu nasıl bildi ki yaa?" denilen durumlar olmuştur. Daha basit düşünmek gerekirse günlük burç yorumlarını bir defa da olsa okumuşsunuzdur. Peki bu kadar farklı karakterde insan varken fallar nasıl oluyor da her seferinde bireylere uygun ifadeler içerebiliyor?

YAŞAM, 15 Mart 2021 Pazartesi, 15:33
Falcı yorumlarının doğru algılanmasına neden olan olay: Barnum etkisi

Bilimsel anlamda bu tezi ilk araştıran kişiler Bertram R. Forer ve P.T. Barnum olarak biliniyor. Forer etkisi olarak bilinen kuram, sirklerde insanlara karakter analizi yaptığını iddia eden ve bu anlamda çeşitli gösteriler yapan Barnum'a ithafen "Barnum Etkisi" olarak da adlandırılır. Yaygın olarak bilinen adıyla Barnum Etkisi, genel için etkili olan bir önermenin, bir grup insan tarafından üstlenilmesidir.

İlk olarak 1948 yılında verilen piskoloji dersinde öğretmen B.R Forer öğrencilerine bir not kağıdı uzattı. Bu not kağıdında, "Başkalarının sizi beğenmesine, size hayran olmasına ihtiyaç duyuyorsunuz, ama aynı zamanda kendinize karşı eleştirel olmaya da eğilimlisiniz. Kişiliğinizin bazı zayıf yönleri var ama genelde bunları telafi etmeyi başarıyorsunuz. Kendi yararınıza çevirebileceğiniz halde kullanmadığınız önemli bir kapasiteye sahipsiniz. Dışardan disiplinli ve özgüvenli gözükürken, içten içe kaygılı ve güvensizsiniz. Bazen doğru kararı verip vermediğiniz ya da doğru şeyi yapıp yapmadığınız konusunda kafanızda ciddi şüpheler uyanıyor. Belli bir miktarda değişiklik ve farklılığı tercih ediyorsunuz; kısıtlamaların, sınırlandırmaların içinde kalmak sizi mutsuz ediyor. Bağımsız bir düşünür olmakla gurur duyuyorsunuz ve başkalarının iddialarını tatmin edici kanıt olmadan kabul etmiyorsunuz ama kendinizi başkalarına açarken çok açık, çok içten olmayı akıllıca bulmuyorsunuz. Bazı zamanlar dışa dönük, sokulgan ve sosyalsiniz; bazı zamanlarsa içe dönük, sakıngan bir kapalı kutu oluyorsunuz. Bazı çok gerçekdışı arzularınız var." ifadelerini yer aldı.

Forer'in öğrencilerden istediği ise dağıtılan kağıtta yer alan yorumun kendilerine ne kadar uyduğunu gösteren bir çizelgeyi işaretlemelerini istedi. Bu çizelgede 1'den 5'e kadar numaralandırılan "Hiç uygun değil, uygun değil, kararsızım, uygun ve çok uygun" seçenekleri bulunuyordu. Metnin kendilerine uygunluğunu seçen öğrencilerinin sonuçlarını analiz eden eden Forer, testi ne kadar tekrar ederse ettin ortalamanın hep 4.26 olduğunu görmüştür. Forer'ın bu çalışmasından sonra aynı deney çeşitli katılımcılarla defalar tekrarlanmış ve ortalama genellikle 4.2 çıkmıştır.

P.T. Barnum, psikoloji ile uzaktan yakından alakası olmayan bir adamdır. Özellikle sirk ticaretinde inanılmaz işlere imza atan ve dönemin dahi reklamcısı olarak gösterilen Barnum, insanları kolaylıkla manipule edebiliyor ve tam anlamıyla nabza göre şerbet veriyordu. Bu yüzden Forer'in yıllar boyunca uğraştığı bu psikolojik etki, bilim dünyasında Barnum Etkisi olarak anılıyor.

GÜNCEL
Türkiye'de son 24 saatte 22.161 yeni vaka!
Sağlık Bakanlığı'nın internet sitesinde yer alan "Türkiye Günlük Koronavirüs Tablosu" güncellendi.
SAĞLIK
Yapılan aşı dozu sayısının 71 milyonu geçti
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca, toplam yapılan aşı dozu sayısının 71 milyonu geçtiğini açıkladı.
ASAYİŞ
Gamze'nin şüpheli ölümünde tanık ifadesi ortaya çıktı
Ankara'da bir otelin 5'inci katından düşerek hayatını kaybeden Gamze A.'nın ölümüne ilişkin tanık...
GÜNCEL
Marmaris'te bir yanda yangın, diğer yanda deniz keyfi
Muğla'nın Marmaris ilçesinde çıkan orman yangını sürerken, sahilde deniz keyfi yapan tatilciler i...
GÜNCEL
MSB açıkladı! 'Sarıklı amiral' görevden alındı
Milli Savunma Bakanlığı (MSB) Ankara'da bir tarikat merkezindeki görüntüleriyle gündeme gelen Tuğ...
GÜNCEL
Cumhuriyet Gazetesi'nde istifa depremi!
Gazeteci Aykut Küçükkaya, Cumhuriyet Gazetesi Genel Yayın Yönetmenliği görevinden skandal bir idd...
Tuğba Özay felç geçirdi
MSB açıkladı! 'Sarıklı amiral' görevden alındı
İletişim Başkanı Altun'dan yangınlara ilişkin açıklama
Merkez Bankası'ndan dijital para açıklaması: Eylül ayında başlıyoruz!

En Çok Okunan Haberler

Bursa'da kahreden ölüm... Minik Kuzey balkon...

Bursa'nın Nilüfer ilçesinde, 3. kattaki evin balkonu...

Eyyam-ı bahur sıcaklıkları başlıyor! Bursa k...

Türkiye, bugünden itibaren yazın en sıcak günlerinin...

Maske takma kavgasında tekmeler havada uçuştu

Üsküdar'da otobüste yolculuk yaptıkları esnada maske...

Araç sahipleri dikkat! 300 liralık kar yüzün...

Motorlu araçlar için belirli sürelerde değiştirilmes...

Antalya Manavgat'taki yangından acı haber: C...

Antalya'daki orman yangınında can kaybı 3'e yükseldi...

Tuğba Özay felç geçirdi

Antalya'nın Manavgat ilçesinden başlayan yangınlarda...

ABD'de 8.2 büyüklüğünde deprem! Tsunami uyar...

ABD Jeolojik Araştırma Merkezi (USGS), Alaska açıkla...

Antalya'dan sonra Marmaris... Alev alev yanıyor

Muğla'nın Marmaris İçmeler girişindeki Siteler Mahal...

Bursa'nın gururu Hatice Kübra İlgün'e ev hed...

2020 Tokyo Olimpiyat Oyunları'nda Bursa'ya ilk olimp...

Bodrum'daki yangın otellere yaklaştı, müşter...

Muğla'nın Bodrum ilçesinde otellere yakın bir noktad...

AFAD'dan Türkiye'de devam eden yangınlarla i...

AFAD, Manavgat başta olmak üzere ülke genelinde deva...

Bursa'da kaza! Genç sürücü aracıyla defalarc...

Bursa'nın Karacabey ilçesinde 23 yaşındaki sürücü, a...

Sağlık-Sen, toplu sözleşme taleplerini açıkladı

Sağlık-Sen Bursa Şubesi Başkanı Gökhan Yünkül, yaptı...

Bodrum ve Didim'de de orman yangınları çıktı

Muğla'nın Bodrum ilçesinde otellere yakın bir noktad...

Trabzon'da dehşet! Husumetli akrabalar arası...

Trabzon'un Hayrat ilçesinde aralarında 11 yıl önce y...