Halk oyunu kıyafetinin düşündürdükleri... 

Halk kültürümüzün bir parçası olan halk oyunu, genellikle başlangıcı net olmayan yani anonim olup, somut olmayan miras grubuna girmektedir. Konu hakkındaki bilgilerin kaynakları genellikle hatıratlar ve tarihsel söyleşiler olmaktadır.

KÜLTÜR-SANAT, 10 Ekim 2017 Salı, 12:19
Halk oyunu kıyafetinin düşündürdükleri... 

Y.Kenan Yetişen

Son günlerde Kılıç-Kalkan Halk Oyunumuzun kıyafetleri, oyunların sunuluşu, ilgili ilgisiz, bilgili bilgisiz kişilerce çeşitli platformlarda tenkit edilirken, tenkit edenlerin de sorgulandığına şahit oluyoruz.

Konuya önce bilinen tarihimizden bir bilgiyi paylaşarak girmek isterim.

Osmanlı Devleti'nin ilk kurulduğu günlerde düzenli bir ordu olmadığından bir süre sonra sorunlar yaşanmaya başlıyor.  Orhan Gazi'nin abisi Alaattin Bey, çözüm olarak savaşçı alperenlerin beyaz keçe külah kullanmalarını emrediyor. Sonraları bir seri değişim ve uygulama talimatları görüyoruz. 

Son günlerde yeni bir dernek veya ekip oluştuğunda, kendini bilgili zannedenler hemen başlıyorlar: 

-Atalarımızdan böyle mi gördük!...

-Böyle mi oynanır...

-Böyle kıyafet mi olur...

Ve benzerlerini çeşitli ortamlarda yazılı ve sözlü olarak beyan ediyorlar. 

BİRAZ ARAŞTIRSAK...

Oysa konumuza olumlu ve biraz da dünya genelinde baktığımızda hele bir de var olan çalışmaları araştırırsak sorunların azaldığını ya da yok olduğunu göreceğiz.

Kıyafet ve kullanılan malzeme şekline bir standart getirilirse, malzeme temini kolaylaşırken, fiyatların da düşeceği, erişimin daha kolay olacağı kanaatindeyim. Bir örnek vermek gerekirse; oynadığımız halk oyununun aksesuarları genelde birbirine benziyor ama kuşak ve gömlek kumaşı Antep'ten, potur ve cepken kumaşı Kayseri'den, külah Afyon'dan, çorap bir köyden, ayakkabı (yemeni) Antep veya İnegöl'den temin ediliyor. Sonra şu soruyu soralım "Bir ekip kurmaya kalkan kişi bunları kentimizde nereden temin edebilir?" Cevabı duyar gibiyim, 3 milyonluk kentte 3 firma var ama ellerinde bir numune yok. "Sen istediğini bize anlat, biz yapalım sonra fiyatı konuşuruz." cümlesi ile karşılaşırsınız. Sonuçta, satış fiyatı olarak lüks bir mağazadaki bir takım elbise fiyatı ortaya çıkar.

Keçe külahçının, ayakkabıcının, kuşakçının, gömlek kumaşçısının telefonu istendiğinde "Bizim ekipten biri ilgileniyor." gibi savsatıcı cümleler kullanılır. Yıllardır bu ekiplerin içinde bulunmuş biri olarak yardımcı olacak şekilde cevap verilişine daha hiç rastlamadım.

Arkadaşlar, halk kültürümüzü yani giydiğimizi, yediğimizi ve oynadığımızı incelersek sonunda geniş bir açılım çıkar önümüze. 1878 yıllında Bulgaristan'da bu amaçla yapılan bir çalışma sonunda 60 bin sayfalık bir ansiklopedi çıkmış ortaya. Bu konudaki çalışmalar 19.yy. başında Kuzey ve Doğu Avrupa'da başlamış. Bu çalışmalar sonunda bir sadeleştirmeye gidilme mecburiyeti hasıl olmuştur. Bu sadeleştirmenin sonucu olarak festivallerde gördüğümüz ve hayretle izlediğimiz tüm seyirci ve oyuncular aynı müzikle aynı şekilde oynayabilir olmuşlar. Bu anlayış dünyanın yaşam kuralı haline gelmiş ve disiplinler belirlenmiş. Ülkemizde ise benzer bir çalışmanın kısmi olarak yapılması ancak bir asır sonra olabilmiştir.

İlk veya yokluk dönemlerindeki kıyafetler esas alınamaz. Tıpkı bir kişinin çocukluk kıyafetleri o kişinin kültürü olamayacağı gibi. Kendi benliğini ve ekonomisini yönlendirdiği zamanki tavırları kültürüdür. Bu kural kişiler için geçerli olduğu kadar topluluklar ve halklar için de geçerlidir.

REKABET OLACAKTIR...

Folklor derneklerinin, kulüplerin bazıları sırf ticari amaç güdülerek açıldığı gibi, çeşitli derneklerden ayrılanların sportif amaçla biraya geldikleri de görülebiliyor. Daha sonraları gerek yurt içi gerekse yurt dışındaki festivallere katılma amacına yöneliyorlar. Bu kez, amaçlarını yerine getirmek ya da gelir temin etmek için o düğün senin bu açılış benim dolaşıyorlar. Normal şartlarda bir ekip 8 kişiden oluşurken,  6 kişi toplayan çıkıp gösteri yapıyor. Bir iş, gelir temin etmek için yapılırsa mutlaka rekabet de olacaktır. Rekabette kural, ya kalite yükselecektir ya da fiyat düşecektir. En kolayı fiyat düşürmek olduğundan olacak ki, geçen akşam (05.08.2017 Merinos) 2 kişinin oynadığı kılıç-kalkan ekibi gördüm.

Eğer ki, sorun olarak görülen fiiliyatın net bir şekilde bitirilmesi isteniyorsa;

-Biraz zor olacak gibi görünse de,  çözüm arayışları için ilgili akademik bölümlerden ve kurumlardan destek almalıyız fikrindeyim. Sırası gelmişken bir ilgiyi de paylaşmak isterim. 1970'li yıllarda da şu gün yaşananlara benzer hareketlere şahit oluyorduk. Birileri siyah potur, birileri kırmızı cepken, potur, yemeni kullanmaya başlamışlardı. Hatta günlük gömlek giyenlerde oluyordu. 25-30 yıl önce Milli Eğitim Bakanlığı tarafından ülke genelinde kıyafetler ile ilgili geniş kapsamlı bir çalışma yapılmış ve "Bursa İli Halk Oyunları Kıyafetleri Teknik Çizimleri" isimli kitapçık Yener Altuntaş, Yüksel Şahin ve Mücella Kahveci tarafından kaleme alınmış ve yayınlanmıştır. (Bursa İl Halk Kütüphanesi'nde görülebilir)

- Şov ve animasyon ekiplerinin, folklor derneklerinin isimlerini kullanmamaları konusunda fikir birliği oluşmalıdır.  3-5 gelir elde etmeyi bekleyenler şovlarıyla rahatlıkla nasiplensin, dernekler de "Devlet Halk Dansları" toplulukları gibi tarif edilsin, o normlara uyanlar resmi ve yurt dışı gösterilerde şehrimizi ya da devletimizi temsil edebilir diye bir belge alsa muvazaalı durum olmaz kanaatindeyim.

Aslında tahmin ediyorum ki, halk oyunları ile ilgilenenlerin, gördükleri ama dillendiremedikleri bir fiili durum daha mevcut. Şu an 40-50 yıl önceki festival anlayışı değişerek bir "festival turizmine" dönüşmüş durumdadır. Özellikle Avrupa'da ufak kentlerin otellerine müşteri bulma, hediyelik eşya sektörünü ve turizmlerini canlı tutma etkinliğine dönüşmüştür. Bunun sonucunda yerel ekiplerimizin hemen tamamı, bu tip festivallere katılmak için yolculuk ve otel parası biriktirmeye yönelik şov programlarına dahil oluyorlar. Hatta kulağımıza gelen bilgiye göre de bu festivallerin davetleri ya parayla alınıyor ya da organizatörün (yanındakilerin de) masrafları üstleniliyor.

SONUÇ

Önce şov gruplarını eleştirmeyi konumuzun dışına almak için bir tanım yapılmalı. Ardından doğrunun tarifi yapılmalı ve oluşturulan bir komisyonca denetlenerek yardımcı olunmaya çalışılmalıdır.

Saygılarımla.

                                                                                                                             

Kaynak: Şehrengiz

GÜNCEL
Bakan Koca'dan kritik toplantı sonrası önemli açıklamalar: 'İkinci dalga beklemiyoruz'
Bilim Kurulu Toplantısı sonrası koronavirüs salgını ve alınan önlemlerle ilgili önemli açıklamala...
EKONOMİ
Altın fiyatları ile ilgili önemli tahmin
Geçen ay son sekiz yılın en yüksek seviyesini görerek rekor kıran altın fiyatları ile ilgili önem...
GÜNCEL
ABD'deki ırkçılık karşıtı gösterilerle ilgili AK Parti'den açıklama!
AK Parti Sözcüsü Çelik, ABD'deki ırkçılık karşıtı gösterilerle ilgili, 'Ne ırkçılık ne şiddet iki...
TÜRKİYE
Bursa'daki camiye yıldırım düştü!
Bursa'da yıldırım düşmesi sonucu bir camide yangın çıktı. Vatandaşların evlerinde bulunan tüm ele...
SPOR
UEFA'dan Trabzonspor'a Avrupa'dan men cezası
UEFA, finansal yükümlülüklerine uymadığı gerekçesiyle Trabzonspor'un Avrupa'dan bir yıl men edilm...
ASAYİŞ
Bursa'da doktorun şoke eden ölümü! Babasının mezarı başında canına kıydı
Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastanesi Çocuk Bölümünde görevli hekim Mehmet Şen,...
Bursa'da arazilerini su basan çiftçi çaresiz! ' Zarar karşılanmalı'
Bursa'da arabalı sinema keyfi başlıyor
George Floyd cinayetine Bursaspor da sessiz kalmadı! Diz çöktüler
Kentsel dönüşümde tek taraflı fesih sayısı artıyor

En Çok Okunan Haberler

Olmaz olsun senin gibi evlat! İstediği ayakk...

Sokağa çıkma izninden yararlanan genç kız annesi ile...

Bursa'da kilosu 100 liraya kadar çıktı, göre...

Bursa'nın İnegöl İlçesinde, semt pazarlarına gidenle...

Keşke herkes yapabilse... Bursa'daki bu köyd...

Bursa'nın Mustafakemalpaşa ilçesindeki Alacaat Mahal...

Bursa'da sürücüyü öldürüp otomobili alarak k...

Bursa'da benzinlikte sürücüsünü öldürüp otomobilini ...

İkinci dalga ile ilgili korkutan sözler: 'Ts...

Enfeksiyon Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Gaye Usluer...

Bursa'da doktorun şoke eden ölümü! Babasının...

Bursa Yüksek İhtisas Eğitim ve Araştırma Hastan...

Bursa'da kaza üstüne kaza! Tır devrildi, İst...

Bursa'nın Gemlik ilçesinde sürücüsünün kontrolünden ...

Bursa'daki camiye yıldırım düştü!

Bursa'da yıldırım düşmesi sonucu bir camide yangın ç...

Bakan Koca'dan kritik toplantı sonrası öneml...

Bilim Kurulu Toplantısı sonrası koronavirüs salgını ...

Bursa'nın en değerli 4 arsası ihaleye çıkıyor

Bursa'nın en gözde yerlerinden birisi olan Fatih Sul...

1 milyon TL'lik ödülle aranan terörist etkis...

İçişleri Bakanlığı, güvenlik operasyonları kapsamınd...

Bursa'da hayatını kaybeden uzman çavuş gözya...

Görev yaptığı Bursa'nın İnegöl ilçesinde bir ay...

Bilim Kurulu üyesi tarih verdi! 'Çok ciddi r...

Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Kurulu üyesi Prof...

Sürücülere müjde! Akaryakıta indirim geliyor

EPDK Başkanı Yılmaz, akaryakıt fiyatlarında bu geced...

Bursa'daki korkunç cinayetin sır perdesi ara...

Bursa'da benzinlikte bir otomobilin içerisinde işlen...