Vatandaşlık puanı bize de lazım!

Dürüst olanla sahtekârı, ahlaklı ile ahlaksızı, namusluyla namussuzu, aracını trafik kurallarına uyarak kullanan ile kullanmayanı, uyuşturucunun yanından bile geçmemiş olanla torbacıyı çok kısa bir sürede ayırt etmemiz mümkün değil.

En büyük şikâyetlerimizden bir tanesi yıllar geçtikçe toplumda çoğalan yozlaşma ve ahlaki çöküntü. Babalarımız, dedelerimiz zamanında toplumda utanç yaratan birçok hadise, günümüzde sıradan hale geldi. Hatta utanmak bir yana çok sayıda insanı dolandırıp zengin olan kişiler, dolandırıcılıktan mahcubiyet duymak yerine gururlanır hale geldiler.

Özellikle, gerek iş yeri ortamında gerek komşuluk anlamında ya da ilk defa ticaret yapacağımız insanların ne olduğunu bilmiyoruz, bilemiyoruz. Güveniyoruz ve bunun sonucunda da telafisi zor zararlar yaşayabiliyoruz.

80 ülkenin yer aldığı dünya değerler araştırması verilerine göre ülkemiz, maalesef ki 61. sırada. Ne demektir bu araştırma?

Özetle, Türkiye'de yaşayanlar birbirine güven duymuyor. Türkiye'de bu konu ile ilgili yapılan araştırmada, yüzde 84'lük kesim başkalarına karşı güvensiz ve temkinli yaklaşılması gerektiğini ifade ederken, sadece yüzde 14'lük kesim “karşımdaki insana güvenirim” diyor.

Ülkeler bazında birbirlerine en çok güvenen kişilerin yaşadığı yerlerde zirveyi yüzde 73,9 ile Danimarka alırken ardından Norveç ve Finlandiya geliyor.

Bu duruma sevinelim mi üzülelim mi diye, hem bireysel olarak hem de toplum bazında kendimizi acilen sorgulamamız gerekli. Bunları üst üste koyunca, kurallara uymadan yaşayarak başkalarına zarar veren kişilerin, bundan utanacağı bir sistemi getirmek ve bunu da onların karşısına toplumdan soyutlanma kavramı olarak çıkartmamız gerekiyor.

ÇİN'İN VATANDAŞLIK PUAN SİSTEMİ

2026 verilerine göre Çin nüfusu 1 milyar 400 milyonun üzerinde. Sayı bu kadar çok olunca elbette ki o toplumda kurallara aykırı davrananların da oranı yüksek oluyor. Doğu Asya'nın bu dev ülkesi vatandaşlık puanı sistemi ile vaziyeti bir şekilde kontrol altına almış.

Vatandaşlığın tanımı, aynı topraklar üzerinde hayatını sürdüren, kanunlar babında da aynı devlete vatandaşlık bağı ile bağlı olan bireylerin her birine verilen ortak isim şeklinde.

Bu puan oradaki insanları daha dikkatli davranıp toplum kurallarına uymaya zorlayan önemli bir etken halinde. Başlıca ana maddelerine sayacak olursak kredi kartı borçlarını düzenli ödemek, ticari sözleşmelere sadık kalmak, vergi borcu bulunmamak gibi öğeler verilen vatandaşlık puanını arttırıyor.

Diğer önemli bir madde de yasalara uyum ve sabıka kaydı kategorisi içerisinde değerlendirilmekte. Trafik kurallarını ihlal eden, yasa dışı eylemlere katılan, suç işleyen kişilerin vatandaşlık puanı düşürülüyor.

Bir madde de toplumsal ve dijital davranışları kapsamakta. Çin'de internetten yalan haber yaymak, güven sarsıcı faaliyetlerde bulunmak, sahte bilgi paylaşmak vatandaşlık puanını düşürmekte. Benim çok önemli olarak addettiğim puan yükselten davranışlar arasında, kan bağışında bulunmak, hayır kurumlarına bağış yapmak ya da gönüllü faaliyetlere katılmak mevcut.

Bunlar da vatandaşlık puanını arttırmakta. Çin'de, vatandaşlık puanı üst düzeyde olanlar hastane, kamu daireleri gibi devlet hizmetlerinden öncelikle faydalanırken, düşük olanlar geri plana atılıyor. Yine yüksek puan sahipleri çeşitli vergi indirimleri ve daha ucuz kredi olanakları ile ticari teşviklerden faydalanırken, düşük puanlar tam tersi bir etki altında kalıyor.

Bunlarla da bitmiyor, vatandaşlık puanı düşük olanlar seyahat, barınma gibi temel haklarda da kısıtlamalarla karşılaşıyorlar. Bu sistem bize de lazım. "Kavun değil ki koklayasın" sözümüz insanları tanımanın ne kadar zor olduğunu çok güzeldi vurgularken, sisteme vatandaşlık puanının gelmesiyle birlikte koklamadan karşımızdaki insanın tabir caizse hangi kumaştan olduğunu anlama imkanına sahip oluruz.

Ve öyle olmalı ki, vatandaşlık puanı kolayca sorgulanmalı yani sadece devlete ait özel bir bilgi olarak değil, kamuya açık bir uygulama halinde sunulmalı. Belki bu durumda "Aman puanım düşmesin" diyerek, kendine çeki düzen veren insanların sayısında bir nebze de olsa artış olur.

SAĞLICAKLA KALIN