‘En iyi planları farelerin ve insanların… Sıkça ters gider’

Serap ÖZTÜRK 18 Nisan 2017 Salı, 06:02

İstanbul Temaşa Tiyatrosu'nun sahnelediği, Nobel Edebiyat Ödüllü yazar John Steinbeck'in aynı adlı romanından uyarlanan "Fareler ve İnsanlar" oyununa Bursa'da ilgi büyüktü. Salonda tek boş yer dahi yoktu.

Amerika'da orta öğretimde okunması zorunlu kitaplardan biri olan Fareler ve İnsanlar, sık sık sansüre hedef olmuştur.

Bu yüzden de American Library Association tarafından 21. yüzyılın en fazla sorgulanan kitapları arasında gösterilmiştir.

Onur Atacan'ın uyarladığı ve yönettiği oyunda, Merve Sevi, Murat Makar, Murat Ilgar, Cüneyt Vural, Soner Enmutlu, Ubeyd Ünal, Cengiz Gül, Chidy Nonkencherol rol alıyor.

Bütün oyuncuların çok iyi iş çıkardığını söylemekle birlikte bilhassa "Lennie" karakterine hayat veren Murat Makar'ın performansı salondakilerin gönlünü fethetti.

Kaliforniya'da iki yakın arkadaş George ve Lennie'nin hikâyesinin konu edildiği oyun, bir çiftlikte geçiyor. İkilinin çalıştıkları çiftlikten atılmaları ile başlayan oyun, yeni işe başladıkları başka bir çiftlikte başlarına gelen olaylarla devam ediyor.

İki kafadarın tek hayali vardır; kendilerine ait bir çiftlik...

Kazandıklarıyla sadece günü kurtarabilen bu insanların, küçük dünyalarının içinde kocaman hayalleri ve ümitleri vardır. Aslında onları ayakta tutan da o hayalleridir.

Lennie zihinsel engelli, çocuk ruhlu, ama saf mı saf bir karakter ve George'a da çok bağlı. Yakın arkadaşı George'un başını sık sık belaya sokmaktadır. Bu nedenle de çalışmak için gittikleri çiftliklerden sürekli atılırlar.

Sevgi ve şefkate sürekli ihtiyacı olduğu görülen Lennie, bunu kontrol edebilecek yetiye sahip olamadığı için başını türlü türlü belalara sokar... Oyunun sonunda da Lennie yine bu kontrolsüzlüğü nedeniyle çiftlik sahibi kadının ölümüne yol açar.

Ölen kadının kocası ve adamları Lennie'nin peşindedir.

George, Lennie'nin nerede saklandığını bildiği için onu bulur ve oyun oldukça hazin bir sonla biter.

Peki, George neden başını sürekli belaya soktuğu halde Lennie'yi yanından hiç ayırmaz?

Lennie'yi çok sevdiği için mi? Birbirlerinden hiç ayrılmayan bu ikiliyi çok iyi arkadaşlık ve sevgi bağları mı bir arada tutuyor?

Oyunun alt metnine baktığımızda aslında bu arkadaşlığın o kadar da saf olmadığını görüyoruz.

"Biz onlara benzemeyiz. Niye mi? Çünkü yanımda sen varsın, beni kollarsın, senin için de ben varım. Niyesi bu işte..."

Lennie güçlüdür ve George, onun yanında kendini güvende hissetmektedir. Lennie olayları kavrama zekâ yetisine sahip olmadığından çıkar kavramını onun için yorumlamak doğru olmayabilir.

Lennie, sürekli onu koruyan birine sahipken, George ise Lennie gibi güçlü biriyle yoldaşlık yapmanın güvenini duymaktadır.

Yani ikisi de esasında birbirine bir nevi muhtaçtır.

Oyunun sonunda da özellikle George'un, Lennie'yi çok saf duygularla sevmediğine dair bir okuma yapabiliriz.

"Lennie'yi diğerleri nasılsa öldürecek en iyisi ölümü benim elimden olsun" ya da "Daha fazla belaya bulaşmadan onu öldürmeliyim" düşüncesiyle en yakın dostunun kafasına bir kurşun sıkar.

Peki, bu gerçek bir dostluksa George neden kendini de vurmadı?

****

Diğer taraftan hikâyede, hayalini gerçekleştirebilmek için yıllarca en zor koşullarda çalışmak zorunda olan insanların hayatına dokunuluyor.

Günümüzde mevsimlik işçilerin de yaşamlarından izleri, yaşadıkları tükenmişlikleri görebileceğimiz hikâye, tokat gibi çarpıyor yüzümüze...

Hikâyede vurgulanan bir diğer nokta ise vicdan ve zekâ arasındaki ince çizgi... Akıllı veya zeki olmak vicdani değerleri de zenginleştirir mi?

Veya merhamet ve zekâ doğru orantılı mıdır?

'İnsanın yüreğinin iyi olması için akla ihtiyacı yoktur. Bana zaten bu ikisi birlikte pek olmuyor gibi geliyor. Gerçekten akıllı bir adama bakıyorsun, hiç de iyi biri olmadığını görüyorsun.'"

*********

Diğer yandan ırkçılığın insanları nasıl yalnızlaştırdığını ve ayrıştırdığını çiftlikte çalışan zenci karakterinde görüyoruz.

"Niye girmiyorsun yatakhaneye?"

 '"Zenciyim de ondan. Yatakhanede kâğıt oynuyorlar, ama ben zenci olduğum için onlarla oturup kâğıt oynayamam. Kokuyormuşum ben, öyle diyorlar. Sana bir şey söyleyeyim mi, aslına bakarsan siz de bana kokuyorsunuz."

Peki, neden "Fareler ve İnsanlar?"

"En iyi planları farelerin ve insanların... Sıkça ters gider..." (Robert Burns)