Birbirimizi tüketmeden

Akşam saatleriydi. Şehrin üzerine çöken yorgunluk insanların yüzlerine de yansımıştı. Bir kahvehanenin önünden geçerken içeriden yükselen sesler duyuluyordu. Bir masada hararetli bir tartışma vardı. Kimileri ekonomiden, kimileri adaletten, kimileri ülkenin geleceğinden söz ediyordu.

İlginç olan ise şuydu:

Masadaki insanların büyük bölümü aslında benzer hayatlar yaşıyordu. Aynı marketlerden alışveriş yapıyor, aynı trafik içinde zaman kaybediyor, aynı faturaları ödüyor ve aynı kaygılarla çocuklarını büyütüyorlardı.

Ama konu fikir ayrılığına geldiğinde, sanki farklı dünyaların insanlarıymış gibi birbirlerine sertleşebiliyorlardı.

Belki de çağımızın en önemli sorunlarından biri de bu.

İnsanlar artık birbirini anlamaya çalışmaktan çok, birbirine üstün gelmeye çalışıyor.

Oysa toplum dediğimiz şey, aynı düşünen insanların bir araya gelmesi değildir. Asıl başarı, farklı düşünen insanların aynı çatı altında yaşayabilmesidir.

***

Bugün dünyanın birçok yerinde insanlar daha gergin. Ekonomik baskılar, belirsizlikler, hızla değişen gündemler ve dijital dünyanın kesintisiz akışı insanları sürekli bir zihinsel yük altında bırakıyor.

Bunun sonucu olarak sabır azalıyor, tahammül sınırları daralıyor ve insanlar daha kolay kırılıyor.

Özellikle sosyal medya bu süreci daha görünür hale getirdi. Eskiden dar çevrelerde yaşanan fikir ayrılıkları artık milyonların önünde yaşanıyor. İnsanlar yalnızca düşüncelerini değil, öfkelerini de paylaşabiliyor.

Bir olay yaşanıyor. Daha ayrıntılar netleşmeden taraflar oluşuyor. Ardından karşılıklı suçlamalar, sert ifadeler ve kırıcı yorumlar geliyor.

Sonra da herkes aynı soruyu soruyor: “Bu toplum neden bu kadar gergin?”

Belki de cevabın bir kısmı burada ortaya çıkıyor.

Çünkü toplumlar yalnızca ekonomik sorunlarla yıpranmaz. Sürekli yükselen öfke dili de toplumların iç bağlarını zayıflatır.

***

İnsan zihni sürekli çatışma içinde yaşamaya uygun değildir. Uzun süre gerilim altında kalan birey ya saldırganlaşır ya da içine kapanır. Her iki durumda da toplumsal güven zarar görür.

Oysa aynı ülkenin insanları arasında görünmeyen bağlar vardır.

Bunu en net şekilde afetlerde ve zor zamanlarda görürüz. Deprem olduğunda, yangın çıktığında ya da bir felaket yaşandığında insanlar birbirine yardım etmek için koşar. Çünkü derinlerde herkes aynı kaderi paylaştığını bilir.

Gündelik hayatın öfkesi ise bazen bu gerçeğin üzerini örter.

Belki de bugün en çok ihtiyaç duyduğumuz şey, karşımızdakinin de bir hayat taşıdığını hatırlamaktır.

Çünkü tartıştığımız kişinin arkasında bir aile, bir hikaye ve bir mücadele vardır. Eve yorgun dönen bir çalışan, çocuğunun geleceğini düşünen bir anne, iş arayan bir genç ya da geçinmeye çalışan bir emekli olabilir.

Çoğu insanın amacı birbirini yok etmek değildir.

İnsanlar çoğu zaman yalnızca duyulmak ister.

Ne var ki modern çağın en büyük sorunlarından biri de budur. Herkes konuşuyor ama çok az insan gerçekten dinliyor.

Oysa dinlemek, sadece sessiz kalmak değildir. Dinlemek; karşımızdaki insanın neden öyle düşündüğünü anlamaya çalışmaktır.

Çünkü insan anlaşılmadığını hissettiğinde sertleşir.

Toplumların kırılma noktaları da çoğu zaman burada başlar.

***

Elbette herkes aynı fikirde olmak zorunda değildir. Zaten demokratik toplumların gücü de farklı görüşlerin varlığından gelir. Ancak farklı düşünmek ile birbirini değersiz görmek aynı şey değildir.

Gerçek olgunluk, gerektiğinde kendi görüşünü de sorgulayabilmektir.

Çünkü kör bağlılık insanı düşünmekten uzaklaştırabilir. Sağlıklı toplumlar ise fanatik sadakatle değil, sağlıklı muhakemeyle güçlenir.

Bu nedenle güçlü toplumlar yalnızca teknolojiyle ya da ekonomik büyüklükle kurulmaz.

Aynı zamanda güçlü karakterlerle kurulur.

Bir insanın öfkelendiğinde bile sınırlarını koruyabilmesi önemli bir medeniyet göstergesidir. Çünkü gerçek güç çoğu zaman bağırmakta değil, kendini kontrol edebilmekte saklıdır.

Toplumsal huzur da yalnızca yasalarla korunmaz.

Trafikte, iş yerinde, evde, sosyal medyada ve günlük hayatın her alanında insanların birbirine gösterdiği saygıyla korunur.

Çünkü toplum dediğimiz yapı betonlardan değil, ilişkilerden oluşur.

***

Bir ülkenin medeniyet seviyesi bazen insanların en sakin zamanlarında değil, en gergin anlarında ortaya çıkar.

Herkes sakin olduğunda saygılı davranabilir. Asıl mesele, öfkeliyken de insan kalabilmektir.

Bugün belki de hepimizin kısa bir durup şu soruyu kendimize sormaya ihtiyacı var:

“Karşımdaki insan gerçekten düşmanım mı?”

Çünkü aynı gökyüzünün altında yaşayan insanların birbirini tüketmeye başlaması hiçbir topluma fayda getirmez.

Fikir ayrılıkları olacaktır. Rekabet olacaktır. Tartışmalar olacaktır.

Ancak bütün bunların üzerinde daha büyük bir gerçek vardır:

Aynı geleceği paylaşmak zorundayız.

Belki de bu yüzden artık birbirimizi yenmeye değil, birbirimizi anlamaya biraz daha fazla ihtiyaç duyuyoruz.

Çünkü toplumlar çoğu zaman büyük krizlerden değil, yıllar boyunca biriken küçük kırgınlıklardan yorulur.

Ve bazen bir ülkenin kaderini değiştiren şey büyük nutuklar değil, insanların birbirine yeniden saygı göstermeye başlamasıdır.