Çölden bilim çıkaran adam

Gece boyunca yağmur yağmamıştı. Aslında uzun zamandır yağmur yağmıyordu. Çölün ortasında yaşayan insanlar için bu yeni bir durum değildi. Ancak insanlık tarihi boyunca suya ulaşmak, medeniyetlerin kaderini belirleyen en önemli meselelerden biri olmuştu.

Binlerce yıl boyunca insanlar nehirlerin kenarına şehirler kurdu. Barajlar inşa etti. Kanallar açtı. Kuyular kazdı. Çünkü su olmadan hayat yoktu. Fakat 21. yüzyılda bazı bilim insanları farklı bir soru sormaya başladı:

“Ya suyu yerde değil de havada arasak?”

İlk bakışta bu fikir kulağa sıra dışı gelebilir. Ancak atmosferimizde milyarlarca ton su bulunuyor. Gözle görülmeyen bu su buharı, dünyanın en büyük gizli rezervlerinden biri olarak kabul ediliyor. İşte bu noktada bir bilim insanı dikkat çekici bir yolculuğa çıktı.

Omar Yaghi.

Dünyanın farklı üniversitelerinde çalışmalar yürüten bu bilim insanı, yıllar boyunca birçok kişinin imkânsız olarak gördüğü bir konu üzerinde çalıştı. Amaç basitti. Havadaki suyu yakalamak.

Bunu gerçekleştirmek ise hiç kolay değildi. Çünkü atmosferdeki su moleküllerini verimli bir şekilde toplayabilecek yeni malzemelere ihtiyaç vardı.

Bu arayış sonunda “Metal Organik Kafesler” olarak bilinen MOF teknolojilerinin gelişmesine öncülük etti. MOF’lar, gözle görülmeyecek kadar küçük boşluklardan oluşan son derece özel yapılardır. Bir gramlık MOF malzemesinin iç yüzey alanı bazen bir futbol sahasını aşabilecek büyüklüklere ulaşabilir.

Bu özellik, onları adeta moleküler sünger haline getirir. Havadaki su moleküllerini çekebilir, depolayabilir ve uygun koşullarda geri bırakabilirler. Bilim dünyasının ilgisini çeken nokta ise buydu. Çünkü bu teknoloji başarılı olursa, su kaynaklarının sınırlı olduğu bölgelerde yeni bir dönem başlayabilirdi.

Nitekim yapılan deneyler dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu. Kurak bölgelerde çalışan sistemler, havadaki nemi kullanarak su elde etmeyi başardı. Belki bugün için bu teknoloji her evde kullanılmıyor.

Belki henüz yolun başında. Ancak büyük değişimler çoğu zaman böyle başlar. Önce bir fikir ortaya çıkar. Ardından insanlar bunun mümkün olmadığını söyler. Sonra bilim devreye girer. Ve yıllar sonra o fikir günlük hayatın sıradan bir parçası haline gelir.

Bugün kullandığımız cep telefonları, internet, GPS sistemleri ve birçok modern teknoloji de benzer süreçlerden geçti. Bir zamanlar hayal gibi görünen şeyler zamanla hayatın vazgeçilmez parçalarına dönüştü.

Omar Yaghi’nin hikâyesini önemli kılan yalnızca geliştirdiği teknoloji değildir. Asıl önemli olan bakış açısıdır. Çünkü bazı insanlar mevcut kaynakların peşinden gider. Bazıları ise henüz kimsenin fark etmediği kaynakları görmeye çalışır.

Birisi çölde suyun olmadığını görür. Diğeri ise havadaki görünmez suyu fark eder. İşte geleceği kuran insanlarla diğerleri arasındaki fark çoğu zaman burada ortaya çıkar. Onlar dünyaya herkesin baktığı yerden bakmazlar. Herkesin gördüğünün ötesini görmeye çalışırlar.

Bugün dünya yeni sorunlarla karşı karşıya. Su kaynakları azalıyor. Nüfus artıyor. İklim değişikliği birçok ülkenin gündeminde daha fazla yer buluyor. Bu nedenle geleceğin çözümleri yalnızca daha fazla kaynak bulmaktan değil, mevcut kaynaklara farklı gözlerle bakabilmekten geçiyor.

Belki de yarının en büyük keşifleri henüz fark edilmemiş fikirlerin içinde saklıdır. Belki de geleceği değiştirecek insanlar, bugünün alışılmış düşüncelerine meydan okuyanlar olacaktır. Çünkü tarih bize bir gerçeği tekrar tekrar göstermiştir:

Dünyayı değiştirenler, çoğu zaman herkesin baktığı yere değil, kimsenin bakmadığı yere bakabilenlerdir. Ve bazen geleceğin kapısı, bir damla suyun içinde değil; onu görebilen bir zihnin içinde açılır.