Sessiz çöküş

Bir toplum ne zaman bağırmaya başlar?

İnsanlar ne zaman cümle kuramaz hale gelir?

Ve en önemlisi: Küfür gerçekten kötülüğün mü, yoksa çaresizliğin mi dilidir?

Bugün kamusal alanda, sosyal medyada, gündelik hayatta sertleşen bir dil var. İnsanlar daha tahammülsüz, daha kırıcı, daha öfkeli. İlk bakışta bu durum “ahlaki bir çözülme” gibi yorumlanıyor. Oysa mesele bundan çok daha derinde. Kimse hayata küfür ederek başlamaz.

İnsan doğası gereği öfkeli değildir. Ama uzun süre görmezden gelinen, duyulmayan, bekletilen bir insanın dili zamanla değişir. Önce sabır azalır, sonra umut zayıflar, en sonunda öfke konuşmaya başlar. Küfür işte tam bu noktada ortaya çıkar: gücün değil, tükenmişliğin ifadesi olarak.

Bugün toplumda gözlemlediğimiz sertlik, bireysel ahlaksızlıkla açıklanamayacak kadar yaygındır. Eğer sorun sadece “kötü insanlar” olsaydı, bu kadar çok kişide aynı anda, aynı tonda ortaya çıkmazdı. Demek ki burada bireysel değil, yapısal bir mesele var.

Uzun süre iş bulamayan, emeğinin karşılığını alamayan, kendini değersiz hisseden bir insan düşünelim. Kapılar çalıyor, başvurular yapıyor, bekliyor. Günler haftalara, haftalar aylara dönüşüyor. Geri dönüş yok. Bir süre sonra aranan şey yalnızca iş olmaktan çıkıyor; tanınmak, görülmek, insan yerine konulmak isteniyor.

İşte psikolojik kırılma tam da burada başlıyor. İlk aşamada umut var. Sonra beklenti. Ardından hayal kırıklığı. Ve nihayet öfke.

Bu öfke çoğu zaman gerçek muhatabına yönelmiyor. Çünkü sistem soyut, uzak ve ulaşılmaz. İnsan, sesini duyurabileceği bir adres arıyor. Görünür olanı hedef alıyor. Konuşanı, yazanı, fikir beyan edeni… Öfke yanlış adrese yöneliyor.

Bu yüzden bugün birçok insan, aslında kendisiyle ilgisi olmayan kişilere, düşüncelere ya da sembollere saldırıyor. Bu bilinçli bir kötülükten çok, yönünü kaybetmiş bir çığlık.

Toplum olarak belki de en büyük yanılgımız şu: Sertleşen dili sadece ahlaki bir sorun olarak ele almak. Oysa dildeki sertlik çoğu zaman bir sonuçtur, sebep değil. Uzun süre değersiz hissettirilen bir insan, değerli davranmakta zorlanır. Sürekli bekletilen biri, sabırlı kalamaz. Görülmeyen, nezaketini koruyamaz.

Bu bir mazeret değildir. Ama bir nedendir. Eğitim verdik ama gelecek sunamadık. Çalışmayı öğrettik ama çalışacak alan açamadık. Sabır öğütledik ama sabrın karşılığını göstermedik. Sonra da öfkelendik.

Bugün toplumda dil bozuluyorsa, belki de insanlar düzgün cümle kurabilecekleri bir hayat bulamadıkları içindir. Sürekli anlatmak zorunda kaldıkları halde kimsenin dinlemediği bir yerde, insan en sonunda bağırmayı öğrenir.

Şiddeti, hakareti, küfrü elbette normalleştiremeyiz. Ama bunların neden ortaya çıktığını anlamadan da çözüm üretemeyiz. Aksi halde sadece semptomlarla uğraşır, asıl meseleyi görmezden geliriz.

Bir toplumda insanlar sürekli bağırıyorsa, sorun seslerin yüksekliğinde değildir. Sorun, duyulmayan yerlerdedir. Belki de artık şu soruları sormanın zamanı gelmiştir: İnsanlar neden bu kadar çabuk kırılıyor? Neden bu kadar kolay sertleşiyor?

Ve neden bu kadar çok insan, kendini anlatmak için bağırmak zorunda hissediyor? İnsanları vahşileştiren şey doğaları değildir. Uzun süreli çaresizliktir. Ve çaresizlik, en çok sessizlikte büyür.

Toplum olarak birbirimize kızmadan önce, birbirimizi gerçekten duymayı denemeliyiz. Çünkü herkesin anlatacak bir hikayesi vardır. Ama dinleyecek birini bulamayanlar, en sonunda bağırır. Bağıran bir toplumda ise kimse gerçekten huzurlu değildir.