Sessiz kabulün bedeli

Bir toplumun en kırılgan anı, aslında büyük skandalların patladığı, yolsuzlukların manşetleri süslediği an değildir. En tehlikeli an; halkın artık şaşırmayı bırakması, hesap sormayı unutur hale gelmesidir.

Bugün birçok şehirde yaşanan tam olarak budur. Yerel yönetimler, yani belediyeler… Bir kentin nefesi, omurgası, düzeninin ayarıdır aslında.

Fakat yıllar içinde bu kurumların bir kısmı, temsil ettikleri halka karşı olan asli sorumluluğunu unutmaya başlamışsa, asıl tehlike o andan itibaren başlar.- Çünkü halk, yapılmayan hizmete razı olduğu sürece; hesabı verilmeyen harcamaların üzeri örtüldüğü sürece; şeffaflık talebi “particilik” etiketiyle susturulduğu sürece… Toplumsal çürüme sessizce, hiç fark edilmeden ilerler.

PARTİ DEĞİL, ŞEHİR

Bir belediyenin işi; yol yapmak, suyu getirmek, parkı korumak, çöpü toplamak, şehrin yaşam kalitesini artırmaktır. Bunun bir “parti başarısı” gibi sunulması, hizmet kavramının kendisini zehirleyen en büyük yanılgıdır. Ancak ne yazık ki bazı şehirlerde şu tablo net bir şekilde görülüyor:

• Halkın belirli bir kısmı, “bizim seçtiklerimizdir” diyerek yanlışlara göz yumuyor.
• Eleştirenler, “Sen karşı tarafın adamısın” diye etiketleniyor.
• Yolsuzluk iddiaları “zaten herkes yapıyor” denilerek normalleştiriliyor.
• Belediyenin halka hesap vermesi gerektiği unutuluyor.

Şehre hizmet, siyasetin üstündedir.

Ve bunu halk savunmadığında, yöneticiler de sorumluluk duygusunu kaybetmeye başlar.

SESSİZ YORGUNLUK

İlk bakışta sessizlik, uyum gibi görünür. Fakat sosyolojik olarak tam tersidir. Sessizliğin arkasında şu üç duygu birikir:

Çaresizlik: Halk, yapılan haksızlıklara ses çıkarmadıkça içten içe şu düşünce yerleşir: “Nasıl olsa bir şey değişmez…” İşte bu cümle, bir toplumun en derin psikolojik yenilgisidir. Çaresizlik, insanın iç sesini susturur; umut damarını zayıflatır. Bir süre sonra insanlar “olanı kabullenmeye” başlar.

Güvensizlik: Belediye şeffaf olmadığında, halk hizmet alamadığında, insanlar sadece yönetime değil, birbirlerine de güven duymaz hale gelir. “Bu şehirde kimse doğruyu söylemiyor.” “Kimsenin iyi niyeti kalmadı.” düşünceleri yayılmaya başlar. Güvensizlik, bir şehrin en görünmez ama en yıkıcı yangınıdır.

Toplumsal sinizm: Bu, modern toplumların en tehlikeli ruh halidir.

İnsanlar umursamaz hale gelir: “Boş ver…”, “Hep aynı şeyler…”, “Kim gelirse gelsin değişmez…” Sinizm yayıldığında, kötü yönetim yıllarca kendine zemin bulur. Çünkü artık kimse hesap sormaya bile uğraşmaz.

SES ÇIKARMAK NEDEN ZOR?

Çünkü insanlar, eleştiriyi bile partiler üzerinden okuyor. Bir belediyenin yanlışını söylemek, otomatik olarak “karşı tarafın adamı” olmakla eşleştiriliyor. Oysa mesele partiler değil; mesele şehirde yaşam kalitesi. Mesele sokak lambasının yanması, suyun içilebilir olması, otobüsün zamanında gelmesi…

Toplum, siyasallaştırıldıkça sorunlar konuşulamaz hale gelir. Sorun konuşulmayınca düzelmez. Düzelmeyen her sorun da bir sonraki krizin başlangıcı olur.

YÖNETİCİYİ NASIL ETKİLER?

Bu sorunun cevabı nettir: Hesap sormayan halk, bir yöneticinin en büyük konfor alanıdır. Şeffaf olmayan harcamalar artar. Belediye kaynakları kişisel sadakat ilişkilerine kayar. Denetim “kâğıt üzeri” bir ritüele dönüşür.

Ve en kötüsü… Hizmetin niteliği düşer ama bunun kimse fark etmediği düşünülür. Yani halk sessiz kaldıkça, düzensizlik “olağan” hale gelir.

HALK NE ZAMAN PATLAR?

Uzun süreli sessizlik birikir, birikir… Ve sonunda şu iki sonuçtan biri ortaya çıkar: Tam bir içe kapanma-duyarsız toplum: İnsanlar artık hiçbir şeye tepki vermeyen bir profile bürünür. Bu, demokratik açıdan felaket senaryosudur. Ani ve fevri tepkiler-toplumsal öfke patlaması: Sessizlik uzun sürdüğünde, bir gün küçük bir olay bile toplumu ayağa kaldırır. Çünkü yılların biriktirdiği öfke, ilk kıvılcımla büyük bir yangına dönüşür. Her iki durumda da kazanılan bir şey yoktur.

Toplum ya yorgun düşmüştür, ya gergindir. Sağlıklı olan ise süreç içinde bilinçli, ölçülü ve demokratik itirazdır.

ÇÖZÜM: PARTİLERİN ÖTESİNDE BİR ŞEHİR AKLI

Bir şehir ancak şu üç ilkeyle düzelebilir: Şeffaflık talebi: “Bu para nereye harcandı?” sorusu siyasi değildir. Bir vatandaşlık sorusudur. Toplum bunu normalleştirdiğinde, kötü yönetim kendine yer bulamaz. Eleştiriyi parti etiketsiz dinlemek: Bir sorunu söyleyen kişiyi değil, sorunun kendisini duyan toplumlar ilerler. Ortak şehir bilinci: Kaldırım, trafik, park, çevre, temizlik… Bunlar parti değişince değişmez. Bir şehrin ortak meselesidir. Bir şehir, ancak partiler değil ilkeler savunulursa güçlenir.

SESSİZLİK BÜYÜK KAYIP

Bir toplumun kaderi bazen kimin yönettiğiyle değil, halkın neleri kabullendiğiyle şekillenir. Ses çıkarmamak bir süreliğine konfor sunsa da uzun vadede kaybeden hep halk olur. Çünkü demokrasi, seçmekle değil; seçtiklerini denetlemekle anlam kazanır.

Bir şehir ancak halkının sesi kadar güçlüdür. Ve o ses sustuğunda, yönetimler kendi iç karanlıklarında kaybolur. Dolayısıyla mesele tepki göstermekten öte; sahip olduğu kentin geleceğine sahip çıkmaktır.