Sessiz kalmayan bilim

Bilim denildiğinde çoğumuzun aklına laboratuvarlar, deney tüpleri, karmaşık formüller ve beyaz önlüklü araştırmacılar gelir. Oysa bilimin gerçek değeri ne laboratuvarın büyüklüğünde ne de kullanılan cihazların fiyatındadır. Bilimin gerçek değeri, ürettiği bilginin insan hayatına yaptığı katkıda saklıdır.

Bir ülke, araştırmacısını dünyanın en gelişmiş araştırma merkezlerinden birine gönderdiğinde aslında yalnızca bir bilim insanına yatırım yapmaz. Aynı zamanda toplumun umutlarını, geleceğe olan inancını ve milyonlarca insanın ödediği vergilerden oluşan ortak emaneti de o araştırmacının omuzlarına yükler.

İşte bu nedenle bilim, yalnızca akademik bir faaliyet değil, aynı zamanda büyük bir toplumsal sorumluluktur.

Ne yazık ki zaman zaman başarı yalnızca elde edilen ödüllerle, yayımlanan makalelerle veya geliştirilen ürünlerle ölçülüyor. Oysa bilim tarihi bize çok daha önemli bir gerçeği gösteriyor.

Bugün doğru kabul ettiğimiz birçok bilgi, geçmişte başarısız olduğu düşünülen binlerce denemenin üzerine inşa edildi.

Bir deney beklenen sonucu vermeyebilir. Bir hipotez yanlış çıkabilir. Bir yöntem işe yaramayabilir. Bunların hiçbiri bilimin kaybettiği anlamına gelmez. Bilim ancak elde edilen sonuçlar gizlendiğinde kaybeder.

Bu yüzden bana göre bilim dünyasının en önemli ilkelerinden biri şudur:

Bilimde başarısız deney yoktur; raporlanmamış deney vardır.

Çünkü raporlanmayan her çalışma, yalnızca bugünün değil, yarının da kaybıdır. Aynı yanlışların tekrar edilmesine, aynı zamanın harcanmasına ve aynı kamu kaynaklarının yeniden tüketilmesine neden olur.

Bilimsel dürüstlük işte burada başlar.

Araştırmacı, ulaştığı sonucu olduğu gibi ortaya koyabilmelidir.

Beklediği başarıya ulaşmışsa bunu paylaşmalıdır. Ulaşamamışsa bunun nedenlerini açıklamalıdır. Çünkü bazen “Bu yol çıkmaz sokaktır” cümlesi bile bilim için çok büyük bir bilgidir.

Gerçek araştırmacı, haklı çıkmaya çalışan kişi değildir. Gerçek araştırmacı, gerçeği arayan kişidir.

Kamu kaynaklarıyla yürütülen bilimsel çalışmaların en önemli özelliği ise hesap verebilir olmasıdır.

Toplum, araştırmacıdan mutlaka ticari bir ürün beklemek zorunda değildir.

Her çalışma sonunda fabrikadan çıkan bir makine ya da piyasaya sunulan yeni bir cihaz ortaya çıkmayabilir.

Ancak toplumun şu soruyu sorma hakkı vardır:

“Bu araştırma bize ne kazandırdı?” Bu kazanç bazen yeni bir yöntemdir. Bazen yeni bir yazılımdır. Bazen yanlış olduğu kanıtlanan bir hipotezdir. Bazen de gelecekte yapılacak çalışmaların temelini oluşturacak güvenilir bir veri setidir.

Önemli olan, kamu adına yapılan hiçbir araştırmanın sessizce sona ermemesidir. Çünkü sessiz kalan bilgi, toplum için değer üretmez.

Bilim insanı yalnızca bugüne karşı değil, kendisinden sonra gelecek araştırmacılara karşı da sorumludur.

Bugün tuttuğu kayıtlar, yarın başka bir bilim insanının yıllarını kurtarabilir.

Bugün yazdığı dürüst bir rapor, gelecekte milyonlarca liralık gereksiz harcamayı önleyebilir.

Bugün paylaştığı küçük bir ayrıntı, yarının büyük keşfinin ilk adımı olabilir.

İşte bilim böyle ilerler.

Güçlü ülkeleri birbirinden ayıran yalnızca laboratuvarlarının büyüklüğü değildir. Onları farklı yapan, ürettikleri bilginin kurumsal hafızaya dönüşebilmesidir. Disiplin yalnızca çok çalışmak değildir.

Disiplin; yapılan işi kayıt altına almak, eleştiriye açık olmak, başarı kadar başarısızlıktan da öğrenebilmek ve kamuya karşı sorumluluk hissedebilmektir.

Çünkü bilgi paylaşıldıkça büyür.

Gizlendikçe Bilim insanının gerçek başarısı yalnızca bilgi üretmesi değildir. Ürettiği bilginin toplumun ortak hafızasına dönüşmesini sağlayabilmesidir. küçülür.

Belki de artık bilimsel başarıyı farklı bir soruyla değerlendirme zamanı gelmiştir. Kaç araştırmacıyı yurt dışına gönderdiğimiz değil…

Kaç araştırmacının döndüğünde ülkesine yeni bir bilgi, yeni bir yöntem, yeni bir bakış açısı kazandırdığı önemlidir. Çünkü bilim, bireysel kariyer inşa etme aracı değil; toplumun geleceğini inşa etme sorumluluğudur.

Ve unutulmamalıdır ki bir ülkenin en büyük zenginliği, sahip olduğu doğal kaynaklar değil; ürettiği güvenilir bilgidir.

Bilgiye emanet gözüyle bakabilen toplumlar yalnızca bugünü değil, geleceği de kazanırlar.