Sessiz kurşunların ardındaki gerçek

Bosna Savaşı’nın üzerinden neredeyse otuz yıl geçti. Ancak Saraybosna’nın sokaklarında yankılanan o sessiz çığlık hâlâ dinmedi. Çünkü savaş bazen yalnızca cephelerde yaşanmaz; kimi zaman insanların en savunmasız olduğu anlarda, en korunaksız oldukları yerlerde, tepelerden inen bir kurşunla sessizce vurur. Bugün hâlâ yanıtı aranan en önemli soru şudur: “Boşnak sivillerin kafes haline getirildiği bir şehirde, para karşılığı ‘av’ yapılmış olabilir mi?”

Bu sorunun ağırlığı, sadece savaşın vahşetiyle değil, aynı zamanda insanlık onurunun nasıl kirletildiğine ışık tutmasıyla ilgilidir. Zira bu iddia doğruysa, dünya tarihinin en utanç verici olaylarından biriyle karşı karşıyayız demektir: Sniper Turizmi.

ŞEHRİN ÜZERİNDEKİ KARANLIK PLATFORM

Saraybosna Kuşatması, modern tarih boyunca bir kentin en uzun süreli kuşatmalarından biriydi. Şehir adeta camdan bir fanusun içine alınmış, yollardan geçen her insan bir hedef tahtasına dönüşmüştü. Kadınlar ekmek alırken vuruldu, çocuklar okula giderken vuruldu, yaşlılar pencereden bakarken vuruldu. Tam da bu ortamda bugün hâlâ inanılması güç olan bir iddia ortaya atılıyor: Bazı Batılı turistler, iş insanları ve paralı maceracılar, Saraybosna tepelerinden sivillere ateş etmek için para ödemiş olabilir.

Bu yalnızca savaş suçu değildir. Bu insanlık dışı bir eğlence anlayışıdır.

Belgeler, tanıklıklar, askerî raporlar ve gazeteci Ezio Gavazzeni’nin araştırmaları bu ihtimali güçlendiren bulgular sunuyor. “Sarajevo Safari” belgeselinde de anlatıldığı gibi, bazı yabancıların keskin nişancı hatlarına götürüldüğü, “deneme atışı” adı altında sivilleri hedef aldığı iddia edildi.

MEDENİYETİN KARANLIK YÜZÜ

Bu trajediyi daha da vahim kılan şey ise bu iddiaların merkezinde yer alan ülkelerin çoğunun kendisini “medeniyetin savunucusu” olarak sunmasıdır. Avrupa değerlerinden, insan haklarından, özgürlükten söz eden devletlerin, kendi topraklarından çıkan bu karanlık turizme yıllarca sessiz kalması düşündürücü olduğu kadar utanç vericidir.

Mehmet Akif Ersoy’un yıllar önce söylediği o söz, bu tablo karşısında zihnin içinde yankılanıyor: “Medeniyet dediğin tek dişi kalmış canavar.” Bugün bu cümle tarih kitaplarının değil, Bosna’nın yarım kalmış adalet arayışının aynası gibidir.

BM’NİN GÖLGESİNDEKİ YÜZLEŞME

Dünya, Srebrenitsa’da BM tarafından “koruma altındaki insanların” nasıl Sırp güçlerine teslim edildiğini gördü. Bu trajedi, uluslararası mekanizmaların nasıl çöktüğünü gösteren en acı örneklerden biriydi. Bu nedenle Sniper Turizmi iddiaları sadece bireysel suçları değil, kurumsal sorumlulukları da sorgulatıyor.

Batılı devletler bu iddialara ilişkin kapsamlı bir soruşturma yürüttü mü? Arşivler açıldı mı? O tepelerde bulunan yabancıların kimlikleri araştırıldı mı? Bugün bunların çoğuna verilen yanıt hayır.

KİM BU SNİPER TURİSTLERİ?

İnsan merak ediyor: Bu “turistlerin” kimlikleri biliniyor mu? Hangileri hâlâ elini kolunu sallayarak yaşamını sürdürüyor? Kaçı televizyon programlarında demokrasi dersi veriyor? Kaçı hiç yüzleşmeden hayatına devam ediyor? Ve en önemlisi: Kaçı hesap verdi?

Cevap yine acıdır: Neredeyse hiçbiri. Bu bile insanlığın vicdan sınavından kaçtığını gösteriyor.

Bu mesele yalnızca Bosna’nın geçmişi değildir; insanlığın geleceğiyle ilgilidir. Çünkü sessiz kalmak, suça ortak olmak anlamına gelir. Bir toplumun vicdanı, sessiz kaldığı yerde ölür; gerçeği takip ettiği yerde yeniden can bulur.

Gazeteci Ezio Gavazzeni’nin yaptığı tam olarak budur: Sessizliğin duvarını kırmak. Bugün hepimize düşen şey bu duvarı daha da aralamaktır.

ADALET UNUTULMAZ

Bosnalı aileler, vurulan çocukların anneleri, kaybolanların kardeşleri hâlâ adalet bekliyor. Onların yüreğinde açılan yaralar, gerçek ortaya çıkmadan kapanmayacak.

Sniper Turizmi iddiaları gerçekse, bu suçun failleri hangi ülkede olursa olsun hesap vermelidir. Adalet gecikebilir, fakat peşine düşülmezse hiç gelmez. Bosna’nın acısı yalnızca geçmişin bir hikâyesi değil; geleceğin adalet arayışına bırakılmış sessiz bir emanettir.