Sınır çizmek

Bir gün yaşlı bir bahçıvana şu soru sorulur: “Bahçenizdeki ağaçlar neden bu kadar düzgün ve güçlü büyüyor?” Yaşlı adam gülümser. “Çünkü her ağacın nerede duracağını biliyorum.”

Soruyu soran kişi şaşırır. “Ağaçlar yerlerini kendileri seçmiyor mu?” Bahçıvan başını sallar. “Hayır. Eğer sınırlarını belirlemezseniz kökler birbirine karışır, dallar birbirinin ışığını keser ve sonunda hiçbir ağaç olması gerektiği kadar büyüyemez.”

Bu yalnızca bir bahçe hikayesi değildir. Aslında insan ilişkilerinin de özeti gibidir.

Günümüzde birçok insan saygının neden azaldığını, ilişkilerin neden bu kadar kırılgan hale geldiğini ve insanların neden birbirini anlamakta zorlandığını sorguluyor. Kimi bunu teknolojide arıyor, kimi ekonomik sorunlarda, kimi ise değişen yaşam tarzlarında.

Oysa çoğu zaman gözden kaçan başka bir neden daha var:

Sınırların kaybolması. Eskiden insanlar birbirlerinin hayatlarına daha az müdahale ederdi demek doğru olmayabilir. Ancak hangi alanın kime ait olduğu daha net biliniyordu.

Bugün ise birçok insan farkında olmadan başkalarının yaşam alanlarına giriyor. Birinin özel hayatı hakkında rahatlıkla yorum yapabiliyor. Bir başkasının kararlarını sorgulamayı kendinde hak görebiliyor. Sosyal medyada hiç tanımadığı insanlara ağır sözler söyleyebiliyor. İş yerinde çalışanların mesai saatleri dışında ulaşılabilir olması beklenebiliyor. Aile içinde yetişkin bireylerin hayatlarına sürekli müdahale edilebiliyor. Bütün bunlar zamanla görünmez bir yorgunluk oluşturuyor.

Çünkü insan yalnızca fiziksel bir varlık değildir. Her insanın görünmeyen bir yaşam alanı vardır. Düşünceleri, tercihleri, hayalleri, korkuları ve kararları o alanın parçalarıdır.

Bir insanın sınırlarına saygı gösterilmediğinde, aslında onun varlığına da saygı gösterilmemiş olur. İlginç olan ise sınır koymanın çoğu zaman yanlış anlaşılmasıdır. Bazıları sınır koymayı bencillik olarak görür. Bazıları ise mesafe koymakla karıştırır.

Oysa sağlıklı sınırlar insanları birbirinden uzaklaştırmaz. Tam tersine ilişkileri korur.

Bir nehir düşünün. Eğer kıyıları olmasaydı ne olurdu? Su her yere dağılırdı. Taşkınlar oluşurdu. Yönünü kaybederdi. Nehir olma özelliğini yitirirdi.

İnsan ilişkileri de böyledir. Sınırlar ilişkilerin kıyılarıdır. Onlar sayesinde sevgi yönünü bulur. Dostluk korunur. Aile bağları güçlenir. Saygı ayakta kalır.

Belki de bu yüzden hayatın birçok alanında aynı sorunu görüyoruz. Trafikte sabırsızlık. İnternette hakaret. İş hayatında tükenmişlik. Aile içinde çatışmalar. Komşuluk ilişkilerinde gerginlik.

Bunların önemli bir kısmı insanların birbirlerinin sınırlarını fark etmemesinden kaynaklanıyor.

Oysa gerçek medeniyet yalnızca teknoloji üretmek değildir. Gerçek medeniyet, başkasının alanına saygı göstermeyi öğrenmektir. Bir kapıyı çalmadan açmamak. Bir fikri dinlemeden yargılamamak. Bir insanın hayatını onun adına yönetmeye çalışmamak. Bir farklılığı tehdit olarak görmemek. İşte bunlar toplumları güçlü yapan görünmez kurallardır.

Belki de çocuklarımıza bırakabileceğimiz en değerli miraslardan biri budur. Onlara yalnızca haklarını değil, başkalarının sınırlarına saygı göstermeyi de öğretmek. Çünkü saygı, sevgiden bile önce gelir.

Sevmediğimiz insanlara da saygı göstermek zorundayız. Katılmadığımız düşüncelere de saygı göstermek zorundayız. Bizim gibi yaşamayan insanların da yaşam hakkına saygı göstermek zorundayız.

Toplumları bir arada tutan şey ortak fikirler değildir. Ortak saygıdır. Ve saygı çoğu zaman görünmez bir çizginin fark edilmesiyle başlar.

Belki bugün hepimiz kendimize şu soruyu sormalıyız: Başkalarının sınırlarına ne kadar dikkat ediyoruz? Çünkü bir toplumun kalitesi, insanların birbirine ne kadar benzediğiyle değil, birbirlerinin alanlarına ne kadar saygı gösterdiğiyle ölçülür.

Sınırların korunduğu yerde güven büyür.

Güvenin olduğu yerde saygı gelişir.

Saygının olduğu yerde ise insanlar yalnızca birlikte yaşamaz; birlikte yükselir.