Yazı Dizisi 4-İsfahan: Dünyanın yarısı

Selçuklu Devleti'ne ve Safevilere başkentlik etmiş kadim bir şehir olan İsfahan için 'İsfahan nime cihan'dır. Yani, 'İsfahan dünyanın yarısıdır' derler.

GÜNCEL, 03 Aralık 2019 Salı, 06:00
Yazı Dizisi 4-İsfahan: Dünyanın yarısı

Yılmaz Ekinci

İsfahan şehrinin ismini lise yıllarında edebiyat dersinde duymuştum. İsfahan ve İstanbul üzerine çeşitli şairlerin atışmaları hâlâ kulaklarımda yankılanıyor... Onun için İsfahan, en merak ettiğim şehir oluyor. İsfahan'ın güzelliği üzerinde yazılmış olan edebi övgülere karşı Divan Şairi Nedim'in; "Bu şehr-i Sıtanbûl ki bî-misl ü bahâdır /Bir sengine yek-pâre Acem mülkü fedadır"  şiiri İsfahan üzerine yazılmış olan övgülere karşı bir şiirdir. Ama İsfahan gerçekten romantizm kokan bir şehirdir. İstanbul gibi tabii güzelliklere sahip bir şehir değildir, fakat insan eliyle kazandırılan güzellikler söz konusudur. İsfahan tarihi dokusu olan bir şehirdir.

 İsfahan, Zagros dağlarının eteklerinde kurulmuş bir şehirdir. İsfahan'ın içinden Zayende nehri geçer. Nehrin üstünde tartışmasız dünyanın en güzel köprüleri vardır. 'Bu fakir dünya birçok köprü gördü, fakat gördüğü köprülerin hiçbirisi İsfahan'daki köprülerle boy ölçüşemez' dersem yeridir.

SU KÜLTÜRÜNE SAHİP MEDENİYET

İran, su kıtlığı yaşayan fakat "su kültürü"ne sahip bir medeniyettir. Şehrin birçok caddesinde su kanalları bulunuyor. Dere ve nehrin geçtiği yerlerde; sağda ve solda, bizim gibi binalar dikmemişlerdir. Nehir ve derelerin olduğu yerlerde her iki yan yeşillendirilmiş ve parklar yapılmıştır. Nehir boyunca spor yapabilir ve bisiklet kullanabilirsiniz. 

İsfahan şehri, Selçuklu Devleti'ne ve Safevilere başkentlik etmiş kadim bir şehirdir. İsfahan şehrine mührünü vuran Safevi Hükümdarı Şah Abbas olmuştur. Şah Abbas'ın çok ileri görüşlü bir devlet adamı olduğu yaptırdığı eserlerinden anlaşılıyor.

İsfahan için derler ki; "İsfahan nime cihan" dır. Yani, "İsfahan dünyanın yarısıdır". Tarihsel açıdan buna hakkı var. Ama İsfahan'ı İsfahan yapan "Nakş-i Cihan Meydanı"dır. Zamanında dünyanın en büyük, günümüzde ise dünyanın ikinci meşhur meydanıdır. Mimari ve yapıldığı tarih açısından, dünyanın en güzel ve en eski büyük meydanıdır. Bence, sadece bu meydanı görmek için İsfahan'a gidilebilir. Bu meydanda birçok tarihi yapı görülebilir. Şeyh Lütfullah Camisi, Mescid-i İmam, Ali Gapu Sarayı, İmam-i Cafer Medresesi, Cuma Camisi, 40 sütunlu saray ve yanındaki çarşılar görülmeye değer yerlerdir. Zayenderu'nun üzerindeki Siespol ve Khajeh köprülerini görmeden İsfahan'dan dönmeyin derim.

İRAN'IN DİĞER ÜLKELERDEN FARKI

İran'ın beşeri topografyasının fotoğrafını çekersek, farklı bir kültürel yapıyla karşılaşırız. İran insanı sanatkârdır. Ayrıca İran'da kadının konumu diğer Orta Doğu ülkelerine göre çok farklıdır. İran'da kadın her şeydir. Özgüveni yüksek ve sosyal hayatın tüm katmanlarında vardır. Kadın evde, çarşıda, sokakta, işte her yerde vardır. Gecenin geç bir vaktinde, güven içinde kadının gezdiğini görebilirsiniz. İran'da kadına dokunulmaz. Diğer İslam toplumlarında kadına bakış açısında genellikle Katolik geleneğinin izleri görülürken, İran'da bunu göremezsiniz. İran'da kadının başörtüsüne bakıp da kadının statüsünü değerlendirmemek gerekir. İran'daki kadınlar ne bizim muhafazakâr kadınlar gibidirler ne de seküler yaşamı yaşayan kadınlar gibidirler. İran'da kadın, sosyal ve kültürel hayatın baş aktörüdür. Bu tarihsel olduğu gibi devrimden bu yana da değişmemiştir. Kadın İran kültürünün ana taşıyıcısı konumundadır. Toplumsal yapı, ataerkil aile yapısından ziyade anaerkil bir yapı üzerinde olduğu için, İran değişime ve dönüşüme en açık toplumdur.

İran'ın baskın ideolojik/mezhebi karakteri Şiadır. Mezhep farklılığı, etnik farklılıktan önce gelir. Etnik ayrımcılık yok gibidir, her kavim kendi anadilini devlet tarafında okullarda görüyor.

İran'ın sorunu, sistemin dünyaya kapalı oluşudur. Bütün dışa kapalı olan sistemlerde, dünya ile kavga söz konusudur. Diktatörlerin en hoşlandığı şey dış politikadır. Burada amaçlanan; "yurta sulh ve cihanda sulh ilkesi" değil, yurtta farklı olan talep ve istekleri boğmak, içe yönelik hamaset edebiyatını "birlik/ bütünlük" jargonu altında baskılamak ve iktidarlarını devam ettirmektir. Silahlanma ve ideolojiyi yayma isteği, ekonomik gelişmeyi olumsuz etkilemektedir.

DEĞİŞİME AÇIK TOPLUM

Orta Doğu'da değişime, dönüşüme en açık olan toplum İran toplumudur. Demokrasi kültürüne açık bir toplumdur. Ekonomik kaynakların yurt dışına ideolojik yayma gerekçesi olarak kullanılması ve transferi halk tarafında olumsuzca dillendirilen bir konudur. İran, bu kaynakları kendi yurt içinde kullanmış olsaydı, bugün çok farklı bir yerde olurdu. Bütün kapalı sistemlerin gelip yanıldıkları nokta budur; kendi ülke içi refahı, barışı, gelişmeyi, maddi ve manevi estetik özgürlükleri geliştirmeden başka toplumlara örnek olmaya çalışmaları, çöküşlerine sebep olmaktadır. İran'da gördüğüm bu idi...

Yazı Dizisi 1- Acının ve inancın ülkesi: İran

Yazı Dizisi 2- Büyük İskender'i İran'a çeken sebep

Yazı Dizisi 3- Tahran'a ruh veren hanedanlık!

ASAYİŞ
Görüntüler Bursa'dan! Bisikletli hırsızlar lüks rezidansa dadandı!
Bursa'da gece yarısı 15 katlı lüks rezidansa bisikletle gelen iki hırsız site yöneticisinin bulun...
SAĞLIK
Sağlıklı bir bağışıklık sistemi için 'kefir ve kefirli yoğurt tüketin'
Uzman diyetisyen Prof. Dr. Murat Baş, kefirin sağlığa birçok faydasının olduğunu belirterek, yapı...
TÜRKİYE
MSB 'Teröristlere kaçış yok' notuyla paylaştı!
Pençe Şimşek ve Pençe Yıldırım Harekatı'nda öldürülen terörist sayısı 70'e yükseldi. SİHA'lar bel...
MAGAZİN
Survivor'da yeni takımlar belli oldu!
Survivor'da gönüllüler ve ünlüler takımı yeni bir karar ile karıştı! Yeni takımlar mavi takım ve ...
EKONOMİ
Yurt içi piyasalar, Merkez Bankası'na odaklandı!
Küresel piyasalar dalgalı seyrini sürdürürken, bugün yurt içinde Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankas...
EKONOMİ
Bayram ikramiyesi hesaplara yatıyor! Merak edilen 10 soru
Emeklilerin bayram ikramiyeleri için bankalar çalışma saatlerini düzenledi. Sokağa çıkma yasağınd...
Faizsiz kredi müjdesi! 3 yıl geri ödeme yok
Yemen'deki patlamalarda 5 çocuk yaşamını yitirdi!
İstanbul'da yakalanan teröristlerin yeni görüntüleri ortaya çıktı!
İnşa edildikleri yerlerle hayrete düşüren 12 yapı!

En Çok Okunan Haberler

Bursa'da kanlı olay! Kavga ihbarına giden po...

Bursa'da kavga olayına müdahale etmek için olay yeri...

Bu kadarı pes! Bursa'da tam kapanmada hıdıre...

Bursa'da korona virüse aldırış etmeyen roman vatanda...

Kapış kapış satıldı! Rakamlar fırladı...

Otomotiv Distribütörleri Derneği verilerine göre nis...

Korona kabusunu unutturdu! Dünya Kolombiya'd...

olombiya'da 7 günden bu yana devam eden kitlesel gös...

ABD dünyaya duyurdu! Salgını bitirmek için d...

ABD Ticaret Temsilcisi Katherine Tai, yeni tip koron...

Marmara'daki büyük tehlike! Bu yaz denize gi...

Marmara Denizi'nde beş aydır görülen müsilaj tehlike...

Bayram ikramiyesi hesaplara yatıyor! Merak e...

Emeklilerin bayram ikramiyeleri için bankalar çalışm...

Araştırmaya göre, 6 ila 7 saat gece uykusu k...

Bir grup bilim insanı tarafından yapılan araştırma, ...

Ege Denizi'nde 4 büyüklüğünde deprem!

Ege Denizi'nde, Muğla'nın Datça ilçesi açıklarında 4...

Kastamonu'da çıkan yangında 6 ev hasar gördü!

Kastamonu'nun Cide ilçesinde yıldırım düşmesi sonucu...

İngiltere yerel seçimler için sandık başında!

İngiltere'de yaklaşık 48 milyon seçmen, yerel yöneti...

Şampiyonlar Ligi'nde finalin adı belli oldu!

UEFA Şampiyonlar Ligi yarı final rövanşında Real Mad...

Survivor'da yeni takımlar belli oldu!

Survivor'da gönüllüler ve ünlüler takımı yeni bir ka...

Yurt içi piyasalar, Merkez Bankası'na odakla...

Küresel piyasalar dalgalı seyrini sürdürürken, bugün...

Bina inşaatı yaptırılacaktır

Basın İlan Kurumu'na ait internet sitesi üzerinden, ...