Yazı Dizisi 1-Acının ve inancın ülkesi: İran

Savaşlarda yenilen, fakat yönetilemeyen, yakılan, yıkılan ve kendini küllerinden tekrar var eden insanların ülkesi İran, medeniyetlerin ve imparatorlukların gelip üstünlüklerini sınadıkları bir coğrafya olmasıyla, onu diğer ülkelerden farklı kılıyor.

GÜNCEL, 30 Kasım 2019 Cumartesi, 06:09
Yazı Dizisi 1-Acının ve inancın ülkesi: İran

Yılmaz Ekinci

Hep gitmek istediğim fakat bir türlü gidemediğim;  gizemli, kendine özgü ve tarihsel süreklilik arz eden bir coğrafyaya doğru ilk defa seyahate çıkıyordum. Meraklı ve bir o kadar telaşlı olan birisinin yolculuğuydu bu. İstanbul semalarından kalkan uçağım Tahran'a doğru yolculuğa çıkarken Darius'un, İskender'in, Timurleng'in, barbar Moğol istilacıların, bilumum imparatorların gelip sınandığı topraklara doğru uçmanın heyecanı içindeydim.

Beni İran coğrafyasına çeken üç faktörü sayabilirim...

Birincisi; İran coğrafyası, eski zamanlardan beri tarihsel olayların yaşandığı topraklardır. Onun için İran tarihtir. Yani geçmişe dair yaşanmış olan tarihi olguların bolluğudur. Bana göre İran'ın olmadığı bir dünya tarihi eksiktir. Deşt-i Kebir mıntıkası, büyük göçlerin, geçişlerin, medeniyetlerin ve imparatorlukların gelip üstünlüklerini sınadıkları bir coğrafya olması, onu diğerlerinden farklı kılmaktadır. Herkesin gelip, fakat hiç kimsenin kalıcı olmadığı bu topraklarda olmak, insanı başka âlemlere gark ediyor.

İÇ İÇE KAVİMLER...

Toprağı öyle bir kültür ile harmanlamış ki gelen herkesi kendisine dönüştürüyor. Burayı fethetmeye gelen Büyük İskender'den tutun da istilacı Moğol askerlerine kadar herkes bu topraklarda kültürel bir değişime uğramış. İskender'in bu topraklarda kalma ve burada evlenme isteğinin askerleri tarafından sitem ile karşılandığını görüyoruz. Moğolların ve Türklerin Müslümanlaşmalarını sağlayan da yine bu coğrafyadır. Bugün namaz, abdest ve benzeri birçok İslami kavram Farslardan bize geçmiştir. Eğer Türklerin kültürel ve tarihsel kodlarını öğrenmek istiyorsanız, Anadolu'dan ziyade İran coğrafyasından işe başlamanız gerekir diye düşünüyorum. Günümüz Pers topraklarında yaşayan Azerbaycan Türkleri, Kürtler, Beluciler, Afganlar ve diğer kavimler Farslarla o kadar iç içedirler ki ana dillerinin en az yarısında ortak bazı kelimelere sahip olduğunu görürüz. Bu da kültürel ve tarihsel bir sürekliliğe ve herkesin ortak bir kültürde buluşmasına sebep olmuştur. Dilde reform hareketinin bir mühendislik uğraşısı olduğunu ve insan fıtratına inen bir şamar olduğunu insan bu coğrafyada fark ediyor.

Hem zaferlerin ve hem de yenilgilerin yaşandığı bu topraklarda iz sürmek ister istemez sizi tarihin eski sayfalarına götürür. "Savaşlarda yenilen, fakat yönetilemeyen" bu topraklarda; ağıtlar, zılgıtlar ve matemler hep siyah renk ile kendisini görünür kılmış.

İran, acının ve inancın ülkesidir. Yakılan, yıkılan ve kendini küllerinden tekrar var eden insanların ülkesidir.  Bütün bunlara rağmen halkı sevecen ve misafirperverdir.

İran tarihsel olarak diyalektik gerçeğin merkezi olmuştur. Diyalektik gerçekçilik, bu toprağın gerçeğidir. Gül ve bülbül,  şiir ve şair, adalet ve otorite, sanat ve mimari,  iyilik ve güzellik, aydınlık ve karanlık, özel ve kamusal alan her şey, sanki yıllarca önce burada neşvünema bulmuş,  tartışılmış, tanımlanmış ve uzlaşılarak sulha erişmiş gibidir.

LİDERLERİN AT KOŞTURDUĞU TOPRAKLAR

İran, askeri komutanların ve devletlerin gelip kendi büyüklüklerini sınadığı topraklardır. Büyük Darius'un, Serhas'ın,  Nuşirevan'ın, Nizami Mülk'ün, Melikşah'ın, Emir Timur'un, Hasan Sabbah'ın ve dünya tarihine imza atan kaç tane lider varsa hepsi bu topraklarda at koşturmuşlardır. Bu topraklar, her zaman küllerinden kendini var eden efsanevi Phoenix kuşu gibi mümbit topraklara sahip olmuş. Elamlar, Medler, İyonlular, Grek site devletleri, Makedonyalı İskender, Romalılar ve Bizanslar, Orta Asya steplerinden göç eden Hunlar ve Türkler, Araplar ve Hintliler, Osmanlılar ve Safeviler; savaşlar, yıkımlar, barbarlar-medeniler, buluşma kavşakları ve köprüler... Hep bu topraklardan yeniden karılarak bir kardelen gibi tekrar zuhur eder.

GENİŞ BİR KÜLTÜREL HAVZA

İkincisi ise; İslam ve Batı düşüncesi üzerinde çeşitli okumalara girişirken, çok geniş bir kültürel havzanın burada yattığını gördüm. Yani şairlerin, düşünürlerin ve sanatkâr insanların yaşadığı topraklar olması ilgimi çeken önemli bir nedendi. Bu ister istemez bana İran coğrafyasının kapılarını açtırdı. Sadece beni değil, Batı düşüncesine eğilen herkes, sonuçta İran/ Hint kıtasına açılan büyük bir pencerenin olduğunu görür. Goethe, Hafız-ı Şirazi'yi keşfederken, "İnsan bir dahi ile karşılaşınca kendi sınırlarını fark eder." dediği topraklardır bu topraklar.

Nietzsche'nin "Böyle Buyurdu Zerdüşt" ve Goethe'nin "Doğu-Batı Divanı" kitabını açan her okuyucu, ister istemez bu toprakları görmek ister. İnsan biraz bu toprakları eşmeye başlayınca,  Doğu/Batı arasında yazılmış olan literatürlere merak salar.

Üçüncüsü ise daha bir çocuk iken, sosyal olaylarla haşır neşir olmaya çalıştığım sıralarda, vuku bulan İran İslam devrimi idi. İslam devrimi sayesinde İran'ı merak etmeye başladım. O dönemde İranlı olan ünlü İslam düşünürü Ali Şeriati sadece İran coğrafyasını değil, Türkiye'deki Müslüman entelektüelleri de etkileyen bir düşünürdü.

Yukarıda bahsettiğim bu üç faktör, bu coğrafyaya olan merakımı artıran sebeplerdi.

Yazı Dizisi 2- Büyük İskender'i İran'a çeken sebep

Yazı Dizisi 3Tahran'a ruh veren hanedanlık!

Yazı Dizisi 4- İsfahan: Dünyanın yarısı

GÜNCEL
Bakan Soylu: İstanbul'da 7.5'lik deprem bekliyoruz
Katıldığı canlı yayın programında açıklamalarda bulunan İçişleri Bakanı Süleyman Soylu, "İstanbul...
SPOR
NBA efsanesi Kobe Bryant helikopter kazasında hayatını kaybetti!
Eski yıldız basketbolcu NBA efsanesi Kobe Bryant (41), Kaliforniya'da geçirdiği bir helikopter ka...
GÜNCEL
Cumhurbaşkanı Erdoğan Cezayir'den duyurdu: 'Anlaşmanın adımını attık'
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan Cezayir - Türkiye İş Forumu'nda konuştu. Cumhurbaşkanı Erdoğan...
GÜNCEL
Tarım ve Orman Bakanlığı'ndan depremde hayvanları telef olan vatandaşlara destek
Tarım ve Orman Bakanlığı, Elazığ ve Malatya'da depremde hayvanları telef olan vatandaşlara hayvan...
ASAYİŞ
Bursa'da yüzlerce şubesi olan markette soygun! 2 kadın çalışana kabusu yaşattı...
Bursa'da yüzüne bandana takarak silahla marketi soyan şüpheliyi gözleri ele verdi. 100 güvenlik k...
GÜNCEL
Bursa iş dünyasından Elazığ ve Malatya'ya yardım eli!
Bursa Ticaret BorsasıYönetim Kurulu Başkanıve TOBB Yönetim Kurulu Üyesi Özer Matlı, Elazığ ve Mal...
Murat Boz'dan Aslı Enver hamlesi! Silmedi, arşivledi
Türkiye'nin en uzun soluklu edebiyat yarışması başladı
Türkiye Kupası'nda kuralar çekildi! 3 büyüklerin rakipleri belli oldu
Bursa Yenişehir'de 82 yıllık adliye yeni yerine taşındı

En Çok Okunan Haberler

Bursa'da yüzlerce şubesi olan markette soygu...

Bursa'da yüzüne bandana takarak silahla marketi soya...

Bursa'dan korkutan deprem uyarısı: 'İtalya v...

Türkiye'de peş peşe meydana gelen depremlere dikkat ...

Hangi bölgeler riskli, kaç tane aktif fay ha...

AFAD'ın Türkiye Deprem Bölgeleri Haritası'na göre Bu...

Bursa'da soba kapağıyla hurdacıyı öldürdü: '...

Bursa'da sobasını satmak için eve çağırdığı hurdacıy...

Bursa'da kahreden olay! Yaşlı kadın yanarak ...

Bursa'da 74 yaşında bir kadın, evinde yanarak hayatı...

NBA efsanesi Kobe Bryant helikopter kazasınd...

Eski yıldız basketbolcu NBA efsanesi Kobe Bryant (41...

Bursa'nın komşu ilinde korkutan görüntü! Dep...

Balıkesir'in Burhaniye ilçesinde deniz suyunun çekil...

Berna Laçin'e deprem sonrası paylaşımları ne...

Berna Laçin'in Twitter hesabında Elazığ'daki deprem ...

Acı haberler geliyor! Elazığ depreminde can ...

Elazığ'ın Sivrice ilçesinde meydana gelen 6,8 büyükl...

Hemşirenin söyledikleri dünyayı sarstı: 'Vir...

Çin'in Wuhan kentinde ortaya çıkan ve kısa süre içer...

Evlat nöbeti tutan ailelerden Bursa'da açıla...

Çocuklarının terör örgütü PKK mensupları tarafından ...

Erdoğan'dan deprem sonrası paylaşımlara sert...

Cumhurbaşkanı Erdoğan, ''Elazığ depreminde şu ana ka...

'Deprem öldürmez, ihmal öldürür' sözünün fot...

Elazığ Sivrice'de meydana gelen 6.8 büyüklüğündeki d...

Bursa iş dünyasından Elazığ ve Malatya'ya ya...

Bursa Ticaret BorsasıYönetim Kurulu Başkanıve TOBB Y...

Elazığ'a giden Yusuf Güney esnafa isyan etti!

6.8 büyüklüğündeki deprem sonrası bu sabah Elazığ'a ...