Yazı Dizisi 1-Acının ve inancın ülkesi: İran

Savaşlarda yenilen, fakat yönetilemeyen, yakılan, yıkılan ve kendini küllerinden tekrar var eden insanların ülkesi İran, medeniyetlerin ve imparatorlukların gelip üstünlüklerini sınadıkları bir coğrafya olmasıyla, onu diğer ülkelerden farklı kılıyor.

GÜNCEL, 30 Kasım 2019 Cumartesi, 06:09
Yazı Dizisi 1-Acının ve inancın ülkesi: İran

Yılmaz Ekinci

Hep gitmek istediğim fakat bir türlü gidemediğim;  gizemli, kendine özgü ve tarihsel süreklilik arz eden bir coğrafyaya doğru ilk defa seyahate çıkıyordum. Meraklı ve bir o kadar telaşlı olan birisinin yolculuğuydu bu. İstanbul semalarından kalkan uçağım Tahran'a doğru yolculuğa çıkarken Darius'un, İskender'in, Timurleng'in, barbar Moğol istilacıların, bilumum imparatorların gelip sınandığı topraklara doğru uçmanın heyecanı içindeydim.

Beni İran coğrafyasına çeken üç faktörü sayabilirim...

Birincisi; İran coğrafyası, eski zamanlardan beri tarihsel olayların yaşandığı topraklardır. Onun için İran tarihtir. Yani geçmişe dair yaşanmış olan tarihi olguların bolluğudur. Bana göre İran'ın olmadığı bir dünya tarihi eksiktir. Deşt-i Kebir mıntıkası, büyük göçlerin, geçişlerin, medeniyetlerin ve imparatorlukların gelip üstünlüklerini sınadıkları bir coğrafya olması, onu diğerlerinden farklı kılmaktadır. Herkesin gelip, fakat hiç kimsenin kalıcı olmadığı bu topraklarda olmak, insanı başka âlemlere gark ediyor.

İÇ İÇE KAVİMLER...

Toprağı öyle bir kültür ile harmanlamış ki gelen herkesi kendisine dönüştürüyor. Burayı fethetmeye gelen Büyük İskender'den tutun da istilacı Moğol askerlerine kadar herkes bu topraklarda kültürel bir değişime uğramış. İskender'in bu topraklarda kalma ve burada evlenme isteğinin askerleri tarafından sitem ile karşılandığını görüyoruz. Moğolların ve Türklerin Müslümanlaşmalarını sağlayan da yine bu coğrafyadır. Bugün namaz, abdest ve benzeri birçok İslami kavram Farslardan bize geçmiştir. Eğer Türklerin kültürel ve tarihsel kodlarını öğrenmek istiyorsanız, Anadolu'dan ziyade İran coğrafyasından işe başlamanız gerekir diye düşünüyorum. Günümüz Pers topraklarında yaşayan Azerbaycan Türkleri, Kürtler, Beluciler, Afganlar ve diğer kavimler Farslarla o kadar iç içedirler ki ana dillerinin en az yarısında ortak bazı kelimelere sahip olduğunu görürüz. Bu da kültürel ve tarihsel bir sürekliliğe ve herkesin ortak bir kültürde buluşmasına sebep olmuştur. Dilde reform hareketinin bir mühendislik uğraşısı olduğunu ve insan fıtratına inen bir şamar olduğunu insan bu coğrafyada fark ediyor.

Hem zaferlerin ve hem de yenilgilerin yaşandığı bu topraklarda iz sürmek ister istemez sizi tarihin eski sayfalarına götürür. "Savaşlarda yenilen, fakat yönetilemeyen" bu topraklarda; ağıtlar, zılgıtlar ve matemler hep siyah renk ile kendisini görünür kılmış.

İran, acının ve inancın ülkesidir. Yakılan, yıkılan ve kendini küllerinden tekrar var eden insanların ülkesidir.  Bütün bunlara rağmen halkı sevecen ve misafirperverdir.

İran tarihsel olarak diyalektik gerçeğin merkezi olmuştur. Diyalektik gerçekçilik, bu toprağın gerçeğidir. Gül ve bülbül,  şiir ve şair, adalet ve otorite, sanat ve mimari,  iyilik ve güzellik, aydınlık ve karanlık, özel ve kamusal alan her şey, sanki yıllarca önce burada neşvünema bulmuş,  tartışılmış, tanımlanmış ve uzlaşılarak sulha erişmiş gibidir.

LİDERLERİN AT KOŞTURDUĞU TOPRAKLAR

İran, askeri komutanların ve devletlerin gelip kendi büyüklüklerini sınadığı topraklardır. Büyük Darius'un, Serhas'ın,  Nuşirevan'ın, Nizami Mülk'ün, Melikşah'ın, Emir Timur'un, Hasan Sabbah'ın ve dünya tarihine imza atan kaç tane lider varsa hepsi bu topraklarda at koşturmuşlardır. Bu topraklar, her zaman küllerinden kendini var eden efsanevi Phoenix kuşu gibi mümbit topraklara sahip olmuş. Elamlar, Medler, İyonlular, Grek site devletleri, Makedonyalı İskender, Romalılar ve Bizanslar, Orta Asya steplerinden göç eden Hunlar ve Türkler, Araplar ve Hintliler, Osmanlılar ve Safeviler; savaşlar, yıkımlar, barbarlar-medeniler, buluşma kavşakları ve köprüler... Hep bu topraklardan yeniden karılarak bir kardelen gibi tekrar zuhur eder.

GENİŞ BİR KÜLTÜREL HAVZA

İkincisi ise; İslam ve Batı düşüncesi üzerinde çeşitli okumalara girişirken, çok geniş bir kültürel havzanın burada yattığını gördüm. Yani şairlerin, düşünürlerin ve sanatkâr insanların yaşadığı topraklar olması ilgimi çeken önemli bir nedendi. Bu ister istemez bana İran coğrafyasının kapılarını açtırdı. Sadece beni değil, Batı düşüncesine eğilen herkes, sonuçta İran/ Hint kıtasına açılan büyük bir pencerenin olduğunu görür. Goethe, Hafız-ı Şirazi'yi keşfederken, "İnsan bir dahi ile karşılaşınca kendi sınırlarını fark eder." dediği topraklardır bu topraklar.

Nietzsche'nin "Böyle Buyurdu Zerdüşt" ve Goethe'nin "Doğu-Batı Divanı" kitabını açan her okuyucu, ister istemez bu toprakları görmek ister. İnsan biraz bu toprakları eşmeye başlayınca,  Doğu/Batı arasında yazılmış olan literatürlere merak salar.

Üçüncüsü ise daha bir çocuk iken, sosyal olaylarla haşır neşir olmaya çalıştığım sıralarda, vuku bulan İran İslam devrimi idi. İslam devrimi sayesinde İran'ı merak etmeye başladım. O dönemde İranlı olan ünlü İslam düşünürü Ali Şeriati sadece İran coğrafyasını değil, Türkiye'deki Müslüman entelektüelleri de etkileyen bir düşünürdü.

Yukarıda bahsettiğim bu üç faktör, bu coğrafyaya olan merakımı artıran sebeplerdi.

Yazı Dizisi 2- Büyük İskender'i İran'a çeken sebep

Yazı Dizisi 3Tahran'a ruh veren hanedanlık!

Yazı Dizisi 4- İsfahan: Dünyanın yarısı

GÜNCEL
Başkan Aktaş'tan sağlık durumuyla ilgili açıklama
Koronavirüse yakalanan Bursa Büyükşehir Belediye Başkanı Aktaş, sosyal medya hesabından sağlık d...
SAĞLIK
Koronavirüs sürecinde solunumu rahatlatan besinler!
Koronavirüs geçirdikten sonra veya herhangi bir problemden kaynaklı solunum sıkıntısı yaşıyorsanı...
DÜNYA
Yunanistan Başbakanı: Erdoğan ile görüşme olacak çünkü konuşmamız gerekiyor!
Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan ile bir araya geleceğ...
GÜNCEL
Thodex'in merkezinde yapılan arama sona erdi!
Anadolu Cumhuriyet Başsavcılığınca kripto para borsası Thodex hakkında başlatılan soruşturma kaps...
MAGAZİN
Reynmen'den Ece Erken'e 5 bin liralık tazminat davası!
Sosyal medya fenomeni ve rapçi "Reynmen" lakaplı Yusuf Aktaş, televizyon programında söylediği id...
SAĞLIK
Nasıl olsa geçer demeyin! İlk 24 saat çok önemli
Son bir yıldır günlük yaşantımızı derinden etkileyen koronavirüs pandemisinde bazı sağlık sorunla...
Balıkesir'de 24 adet taşınmaz satılacak
Türkiye Ulusal Ajansı sözleşmeli 80 personel alacak
Bursaspor Divan Kurulu'ndan kongre tarihi ile ilgili açıklama
Beykoz Belediyesi 55 Zabıta Memuru alıyor

En Çok Okunan Haberler

2 milyar dolarla kayıplara karıştı! Kripto T...

Son 24 saattir internet sistemlerini kapatan kripto ...

Bursa'da yürek burkan dram...Semt pazarların...

Bursa'da semt pazarları 43 yaşındaki H.Ö.'nün evi ol...

2 milyar dolarlık vurgun iddiası! Thodex kur...

Gündeme bomba gibi düşen Thodex vurgunu iddiasından ...

Resmi Gazete'de yayımlandı! Bursa'da acele k...

Bursa'da, Hanlar bölgesindeki alanında yer alan hanl...

Uzadıkça uzadı! Bursa'da kilometrelerce 'mem...

Bursa'da 3 günlük sokağa çıkma kısıtlaması öncesi Ul...

Thodex mağdurları konuştu: 'Paraya doymamamı...

Kripto para borsalarından Thodex'in kurucusu Faruk F...

Bursa'da 20 yıl sonra bir ilk! 1 günde 15 ton

Bursa'nın İznik Gölü'nde balıkçılar 1 günde 15 ton g...

İtiraf gibi açıklama: 'Çok büyük bir hata ya...

Koronavirüs vaka ve vefat sayısındaki artışı değerle...

Bakan Koca: 'Çok yakında ülkemizde Sputnik V...

Koronavirüs Bilim Kurulu bugün bir kez daha salgın g...

Bursa Valiliği'nden '23 Nisan' kararları! 82...

Bursa Valiliği, '23 Nisan Sokağa Çıkma Kısıtlaması' ...

Durum hala kötü! İşte Türkiye'nin güncel kor...

Koronavirüste son durum açıklandı. Buna göre, son 24...

Bursa'da korkutan anlar! Mahalleli seferber ...

Bursa'da ikinci katta çıkan yangına mahalleli müdaha...

Bursa'da kısıtlama öncesi manzara böyle! Akı...

Bursa'da 3 günlük sokağa çıkma kısıtlaması öncesi va...

Mutasyon etkisi! Pozitif vaka oranı 3 kat arttı

Türkiye'de koronavirüs testlerinin pozitiflik oranı ...

'Evde ek iş' dolandırıcılığı!

Pandemi nedeniyle evden çalışıp ek gelir elde etmek ...