Yazı Dizisi 4-İsfahan: Dünyanın yarısı

Selçuklu Devleti'ne ve Safevilere başkentlik etmiş kadim bir şehir olan İsfahan için 'İsfahan nime cihan'dır. Yani, 'İsfahan dünyanın yarısıdır' derler.

GÜNCEL, 03 Aralık 2019 Salı, 06:00
Yazı Dizisi 4-İsfahan: Dünyanın yarısı

Yılmaz Ekinci

İsfahan şehrinin ismini lise yıllarında edebiyat dersinde duymuştum. İsfahan ve İstanbul üzerine çeşitli şairlerin atışmaları hâlâ kulaklarımda yankılanıyor... Onun için İsfahan, en merak ettiğim şehir oluyor. İsfahan'ın güzelliği üzerinde yazılmış olan edebi övgülere karşı Divan Şairi Nedim'in; "Bu şehr-i Sıtanbûl ki bî-misl ü bahâdır /Bir sengine yek-pâre Acem mülkü fedadır"  şiiri İsfahan üzerine yazılmış olan övgülere karşı bir şiirdir. Ama İsfahan gerçekten romantizm kokan bir şehirdir. İstanbul gibi tabii güzelliklere sahip bir şehir değildir, fakat insan eliyle kazandırılan güzellikler söz konusudur. İsfahan tarihi dokusu olan bir şehirdir.

 İsfahan, Zagros dağlarının eteklerinde kurulmuş bir şehirdir. İsfahan'ın içinden Zayende nehri geçer. Nehrin üstünde tartışmasız dünyanın en güzel köprüleri vardır. 'Bu fakir dünya birçok köprü gördü, fakat gördüğü köprülerin hiçbirisi İsfahan'daki köprülerle boy ölçüşemez' dersem yeridir.

SU KÜLTÜRÜNE SAHİP MEDENİYET

İran, su kıtlığı yaşayan fakat "su kültürü"ne sahip bir medeniyettir. Şehrin birçok caddesinde su kanalları bulunuyor. Dere ve nehrin geçtiği yerlerde; sağda ve solda, bizim gibi binalar dikmemişlerdir. Nehir ve derelerin olduğu yerlerde her iki yan yeşillendirilmiş ve parklar yapılmıştır. Nehir boyunca spor yapabilir ve bisiklet kullanabilirsiniz. 

İsfahan şehri, Selçuklu Devleti'ne ve Safevilere başkentlik etmiş kadim bir şehirdir. İsfahan şehrine mührünü vuran Safevi Hükümdarı Şah Abbas olmuştur. Şah Abbas'ın çok ileri görüşlü bir devlet adamı olduğu yaptırdığı eserlerinden anlaşılıyor.

İsfahan için derler ki; "İsfahan nime cihan" dır. Yani, "İsfahan dünyanın yarısıdır". Tarihsel açıdan buna hakkı var. Ama İsfahan'ı İsfahan yapan "Nakş-i Cihan Meydanı"dır. Zamanında dünyanın en büyük, günümüzde ise dünyanın ikinci meşhur meydanıdır. Mimari ve yapıldığı tarih açısından, dünyanın en güzel ve en eski büyük meydanıdır. Bence, sadece bu meydanı görmek için İsfahan'a gidilebilir. Bu meydanda birçok tarihi yapı görülebilir. Şeyh Lütfullah Camisi, Mescid-i İmam, Ali Gapu Sarayı, İmam-i Cafer Medresesi, Cuma Camisi, 40 sütunlu saray ve yanındaki çarşılar görülmeye değer yerlerdir. Zayenderu'nun üzerindeki Siespol ve Khajeh köprülerini görmeden İsfahan'dan dönmeyin derim.

İRAN'IN DİĞER ÜLKELERDEN FARKI

İran'ın beşeri topografyasının fotoğrafını çekersek, farklı bir kültürel yapıyla karşılaşırız. İran insanı sanatkârdır. Ayrıca İran'da kadının konumu diğer Orta Doğu ülkelerine göre çok farklıdır. İran'da kadın her şeydir. Özgüveni yüksek ve sosyal hayatın tüm katmanlarında vardır. Kadın evde, çarşıda, sokakta, işte her yerde vardır. Gecenin geç bir vaktinde, güven içinde kadının gezdiğini görebilirsiniz. İran'da kadına dokunulmaz. Diğer İslam toplumlarında kadına bakış açısında genellikle Katolik geleneğinin izleri görülürken, İran'da bunu göremezsiniz. İran'da kadının başörtüsüne bakıp da kadının statüsünü değerlendirmemek gerekir. İran'daki kadınlar ne bizim muhafazakâr kadınlar gibidirler ne de seküler yaşamı yaşayan kadınlar gibidirler. İran'da kadın, sosyal ve kültürel hayatın baş aktörüdür. Bu tarihsel olduğu gibi devrimden bu yana da değişmemiştir. Kadın İran kültürünün ana taşıyıcısı konumundadır. Toplumsal yapı, ataerkil aile yapısından ziyade anaerkil bir yapı üzerinde olduğu için, İran değişime ve dönüşüme en açık toplumdur.

İran'ın baskın ideolojik/mezhebi karakteri Şiadır. Mezhep farklılığı, etnik farklılıktan önce gelir. Etnik ayrımcılık yok gibidir, her kavim kendi anadilini devlet tarafında okullarda görüyor.

İran'ın sorunu, sistemin dünyaya kapalı oluşudur. Bütün dışa kapalı olan sistemlerde, dünya ile kavga söz konusudur. Diktatörlerin en hoşlandığı şey dış politikadır. Burada amaçlanan; "yurta sulh ve cihanda sulh ilkesi" değil, yurtta farklı olan talep ve istekleri boğmak, içe yönelik hamaset edebiyatını "birlik/ bütünlük" jargonu altında baskılamak ve iktidarlarını devam ettirmektir. Silahlanma ve ideolojiyi yayma isteği, ekonomik gelişmeyi olumsuz etkilemektedir.

DEĞİŞİME AÇIK TOPLUM

Orta Doğu'da değişime, dönüşüme en açık olan toplum İran toplumudur. Demokrasi kültürüne açık bir toplumdur. Ekonomik kaynakların yurt dışına ideolojik yayma gerekçesi olarak kullanılması ve transferi halk tarafında olumsuzca dillendirilen bir konudur. İran, bu kaynakları kendi yurt içinde kullanmış olsaydı, bugün çok farklı bir yerde olurdu. Bütün kapalı sistemlerin gelip yanıldıkları nokta budur; kendi ülke içi refahı, barışı, gelişmeyi, maddi ve manevi estetik özgürlükleri geliştirmeden başka toplumlara örnek olmaya çalışmaları, çöküşlerine sebep olmaktadır. İran'da gördüğüm bu idi...

Yazı Dizisi 1- Acının ve inancın ülkesi: İran

Yazı Dizisi 2- Büyük İskender'i İran'a çeken sebep

Yazı Dizisi 3- Tahran'a ruh veren hanedanlık!

EKONOMİ
Merkez Bankası'ndan enflasyon açıklaması
Merkez Bankası'ndan yapılan açıklamada, "Enerji fiyatları uluslararası petrol fiyatlarındaki topa...
GÜNCEL
Bu gidişle virüsü zor yeneriz! Bursa sahilinde 'pes' dedirten görüntüler
Sağlık Bakanı Fahrettin Koca koronavirüs artışı gösteren illeri her akşam açıklayıp ikazlarını sü...
GÜNCEL
Bursa'da su kesintisi!
Bursa'nın Nilüfer ilçesinde, yapılacak çalışmalar nedeniyle su kesintisi uygulanacak.
GÜNCEL
Mustafakemalpaşa'ya 500 adet çöp konteyneri hibe edildi
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından, Mustafakemalpaşa Belediyesi'ne 500 adet çöp konteyneri ...
ASAYİŞ
Akılalmaz olay! Kavga ettikleri arkadaşlarını döve döve balkondan attılar
İstanbul Güngören'de arkadaşlar arasında çıkan tartışmada, bir kişi balkondan atıldı. Yaralı şahı...
ASAYİŞ
Olacak iş değil! Emniyet Müdürlüğü önünde sevgilisine kurşun yağdırdı
Beyoğlu Tarlabaşı Bulvarı'nda bir şahıs, tartıştığı sevgilisini tabancayla yaraladı. Kadın ambula...
Yıldırım Belediyesi'nden Sıracevizler'e sosyal yaşam merkezi
Dilan Çıtak'tan babasına sert sözler: Çocuk evrak ile değil his ile yapılır
Cem Yılmaz'dan yeni mesaj: Neyse hadi tamam barıştık, senin de işin zor!
Ümit Erdim'i görenler tanıyamıyor! 'Eski halime dönmeye niyetim yok'

En Çok Okunan Haberler

Bursa'da kadınların taşlı sopalı çöp kavgası...

Bursa'da komşular arasında çöp atma meselesinden çık...

Baro düzenlemesi TBMM Adalet Komisyonu'nda k...

Avukatlık Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapı...

Salgında ikinci dalga endişesi! 70 bin nüfus...

İspanya'da Katalonya'nın ardından artan koronavirüs ...

Milli Savunma Bakanlığı yetkilisi: Libya'da ...

Milli Savunma Bakanlığı yetkilisi, Ulusal Mutabakat ...

MHP Lideri Bahçeli'den 9 Ağustos uyarısı!

MHP Genel Başkanı Devlet Bahçeli, önceki gün yapılan...

Bursa Gölyazı'da yeni dönem... Ücretsiz hizm...

Nilüfer Belediyesi, Gölyazı'ya gelenlerin keyifli bi...

Bursa Uludağ'da korku dolu anlar... Çıktığı ...

Bursa Uludağ'da yürüyüş yapan 4 kişi indikleri yerd...

George Floyd davasında gündemi sarsacak karar!

ABD'de siyahi George Floyd'un gözaltı esnasında ölüm...

Kanadalı aktör Nick Cordero koronavirüse yen...

Yaklaşık üç aydır tüm dünyayı etkisi altına alan kor...

Bursa merkezli FETÖ operasyonunda 14 şüpheli...

Bursa'da yeni yapılanma aşamasında olan ve illegal d...

Akılalmaz olay! Kavga ettikleri arkadaşların...

İstanbul Güngören'de arkadaşlar arasında çıkan tartı...

Bursalılar dikkat! Bugün zorunlu olmadıkça d...

Meteoroloji Genel Müdürlüğü Bursa için sıc...

Van'da ölenlerin sayısı 11'e yükseldi!

Van'daki kayıp tekneyle ilgili yapılan arama tarama ...

Olacak iş değil! Emniyet Müdürlüğü önünde se...

Beyoğlu Tarlabaşı Bulvarı'nda bir şahıs, tartıştığı ...

Bu gidişle virüsü zor yeneriz! Bursa sahilin...

Sağlık Bakanı Fahrettin Koca koronavirüs artışı göst...