Hey gidi günler hey! Demek geliyor insanın içinden…
Bazı şeylere ulaşmak için emek gerekiyordu ve emeği verdikten sonra da hedefe ulaşmak güzel duygular yaşatıyordu insana.
Eskilere dair hayıflanacağımız konu çok da ben burada mesleğimizin geldiği noktayı ve nasıl da birçok şeyin heba olduğundan bahsetmek istiyorum.
Teknolojik gelişmeler elbette çok iyi ama bilinçli kullanmayı çoğu zaman göz ardı ediyoruz.
Nitekim…
Gazetecilikte, eskiden bir haberin doğruluğunu öğrenmek için gazetenin çıkmasını, televizyonun haber bültenini ya da güvendiğimiz bir kaynağın açıklamasını beklerdik. Şimdi ise henüz ne olduğunu anlamadan onlarca farklı bilgiyle karşı karşıya kalıyoruz. Bir paylaşım, birkaç saniye içinde binlerce kişiye ulaşıyor. Bir iddia, gerçekmiş gibi dolaşıma giriyor. Sonra biri çıkıp doğrusunu anlatmaya çalışıyor ama o zaman da iş işten geçmiş oluyor.
***
Biliyoruz ki, içinde bulunduğumuz çağda bilgiye ulaşmak hiç olmadığı kadar kolay. Ancak doğru bilgiye ulaşmak da bir o kadar zor. Artık yalnızca haberleri takip etmiyoruz; aynı zamanda algıların, yorumların, yönlendirmelerin ve dijital manipülasyonların arasında kaybolmuş bireyler topluluğu olup, yolumuzu bulmaya çalışıyoruz.
Günümüzde artık herkesin bir fikri, herkesin bir ekranı, herkesin kendisini ifade edebileceği bir platformu var. Bu elbette özgürlük açısından önemli. Fakat özgürlüğün sorumlulukla buluşmadığı yerde bilgi kirliliği yaşanıyor.
Bugün sosyal medyada bir fotoğraf paylaşılıyor, altına birkaç cümle yazılıyor ve insanlar daha olayın ne olduğunu araştırmadan tarafını seçiyor. Bir kesim alkışlıyor, diğer kesim öfkeleniyor. Kimse dönüp de "Acaba gerçek ne?" diye sormuyor.
Şu bir gerçektir, artık bazılarımız gerçeği öğrenmek istemiyor ve kendi düşüncesini doğrulayan bir şey duymak istiyor.
Bu da çok tehlikeli bir boyuta doğru yol alıyor.
***
Bu noktada medyanın sorumluluğu her zamankinden daha büyük.
Hani hep deriz ya…
Gazetecilik, yalnızca bir gelişmeyi ilk duyuran olmak değildir. Gazetecilik; araştırmak, doğrulamak, sorgulamak ve gerektiğinde herkesin karşısında durabilme cesaretini gösterebilmektir.
Bu tanıma uygun hareket etmemiz gerekirken ne yazık ki hiç arzu etmediğimiz noktalarda görüyoruz.
Aslında…
Bir haberin çok okunması, onun doğru olduğu anlamına gelmez. Çok paylaşılması, gerçeği yansıttığını göstermez. Hele ki bir başlığın dikkat çekmesi uğruna haberin içeriğinin değiştirilmesi, gazeteciliğin temel ilkelerine zarar veriyor. Bu minvalde tıklanma uğruna kullanılan abartılı başlıklar, doğrulanmadan yayımlanan iddialar ve yalnızca etkileşim almak için hazırlanan içerikler, güven duygusunu zedeliyor.
Oysa okuyucu bir haber sitesine girdiğinde yalnızca bilgi almak istemez. Aynı zamanda o mecraya güvenmek ister.
***
Bir de işin yapay zekâ boyutu var.
Görüyoruz teknoloji baş döndürücü bir hızla ilerliyor. Artık hiç yaşanmamış bir olayın görüntüsü hazırlanabiliyor; bir insanın hiç söylemediği sözler ona söyletilebiliyor. Gerçek ile kurgu arasındaki çizgi giderek inceliyor.
Bundan sonra neye güveneceğiz?
Gördüğümüze mi, duyduğumuza mı, yoksa doğruluğunu araştırdığımız bilgilere mi?
Yapay zekâ elbette insanlık için büyük fırsatlar sunuyor. Ancak bu teknolojinin kötüye kullanılması, özellikle haber ve bilgi akışında ciddi sorunlar doğurabiliyor.
Bu nedenle dijital çağda en değerli becerilerimizden biri sorgulamak olmalı. Her gördüğümüze inanmamak, her duyduğumuzu paylaşmamak ve her iddiayı gerçek kabul etmemek zorundayız.
***
Meselenin belki de en üzücü tarafı, toplum olarak birbirimizi dinlemekten giderek uzaklaşmamız.
Aynı olaya farklı pencerelerden bakabiliriz. Farklı düşüncelere, farklı dünya görüşlerine sahip olabiliriz. Bunların hiçbiri sorun değil. Buradaki asıl sorun, farklı düşünen insanı dinlemeden yargılamaya başlamamız. Bir insanın söylediklerini değil, hangi tarafta durduğunu önemsiyoruz. Bir düşüncenin doğruluğunu değil, bizim düşüncemize ne kadar yakın olduğunu ölçüyoruz.
Böyle olunca hakikat geri planda kalıyor, önyargılar ön plana çıkıyor.
Oysa gerçek, bizim hoşumuza gidip gitmediğine göre değişmez. Bir bilgi, yalnızca bizim dünya görüşümüze uygun olduğu için doğru olmaz. Aynı şekilde hoşumuza gitmediği için de yanlış sayılamaz.
***
Bugün bu köşede biz gazeteciler olarak, hepimizin biraz durup kendimize sormamız gereken bir takım sorular olmalı.
Bir haberi paylaşmadan önce doğruluğunu araştırıyor muyuz?
Bir iddiaya inanırken kaynağını sorguluyor muyuz?
Yoksa yalnızca duymak istediğimiz şeyleri mi seçiyoruz?
Medyanın, gazetecilerin, sosyal medya kullanıcılarının ve elbette toplumun her bir ferdinin bu konuda sorumluluğu var. Bilgi kirliliği yalnızca gazetecilerin ya da teknoloji şirketlerinin çözebileceği bir mesele değil.
Bu, hepimizin ortak sorunu…
Daha çok konuştuğumuz ama daha az dinlediğimiz, daha çok bilgiye ulaştığımız ama daha az sorguladığımız bir dönemdeyiz.
Burada bize düşen görev bilinçli üretim ve bilinçli tüketim…
SAĞLIKLA KALIN!