Avrupa’nın gizli israfı

Kaynakları tüketme konusunda insanlar iflah olmuyor.

Bazıları doğayı korumak için kendisini paralarken; bazıları da har vurup harman savuruyor.

Bu ilkokulda çözmeye uğraştığımız havuz problemlerine benziyor…

Avrupa Birliği’nin yürürlüğe yeni koyduğu düzenlemeyle, bugüne dek havuzu boşaltan tarafta olduğunu anlıyor ve medeniyetin başkenti sayılan ülkelerde de arızalar olduğunu idrak ediyoruz!
Gündemde yer alan haberin başlığı ise şöyle:

“AB’de satılmayan kıyafeti imha etmek artık yasak.”

Böyle bir gelişmeden önce de bize sorulsaydı, defolu malların indirimli satış, bağış gibi seçeneklerle değerlendirildiğini düşünürdük.

Ama öyle değilmiş…

***

Bir giysi mağaza rafına ulaşana dek uzun bir üretim sürecinden geçiyor.

Elbette her üretim prosedüründe olduğu gibi burada da büyük miktarda su, enerji, ham madde kullanılıyor. Her hata sonucunda da kayıp katlanıyor. Haberlerdeki şu ifade durumu özetliyor:

“Moda sektöründe her yıl milyonlarca ürün hiç kullanılmadan depolarda kalıyor ya da imha ediliyor. Özellikle lüks markaların marka değerini korumak adına fazla stoklarını yok etmesi yıllardır çevresel etkileri yüzünden eleştiriliyor. Harekete geçen Avrupa Birliği, bu soruna karşı en somut adımlarından birini attı.”

2026 yılında her alanda modernleşmeden bahsederken, çevre duyarlılığı ile övünenler tarafından bu adımının oldukça geç atıldığını görüyoruz.

Bundan sonra kıyafet, ayakkabı ve aksesuarların imhası yasak!
Yasağın AB Sürdürülebilir Ürünler için Ek0-tasarım Yönetmeliği kapsamında hayata geçirildiği belirtiliyor. Bu, 250'den fazla çalışanı bulunan ve yıllık net cirosu 50 milyon avroyu aşan büyük şirketleri kapsıyor.Artık şirketler ekonomiye yeniden kazandırmanın yolunu bulmak zorunda.

***

Kurallara göre firmaların önceliği, elde kalan ürünleri kullanımda tutmak olacak.

Bunun için indirim kampanyaları, farklı pazarlarda satış, hayır kurumlarına bağış ya da tamir ve yenileme süreçlerinden geçirerek yeniden kullanılabilir hâle getirmek gibi yöntemlere başvurulması bekleniyor.

İllaki bir imha gerekiyorsa bu ancak insan sağlığını tehdit eden, sahte veya başvurulara rağmen hayır kurumları tarafından kabul edilmeyen ürünlerde olacak.

Tabii denetimsiz iş olmaz.

İstisnalar için belirli yükümlülükler mevcut.

Ulusal denetim makamlarının inceleme yapabilmesi için imhaların sebepleri raporlanacak ve bunlar en az beş yıl boyunca saklanacak.

Şubat 2027’de ise tüm şirketlerin aynı formatta raporlama yapabilmesini sağlayacak standart bildiri sistemine geçilecek.

***

Belki de bir-iki kilo kıyafet için bu tarz bir yasağın gerekliliğini anlamsız, gereksiz, abartılı bulmuş olabilirsiniz. O zaman verileri de paylaşayım.

Avrupa Çevre Ajansı (EEA) ve Avrupa Komisyonu verilerine göre:

“Avrupa'da piyasaya sürülen her yıl satılamayan veya iade edilen tekstil ürünlerinin yaklaşık yüzde 4 ile yüzde 9'u hiç kullanılmadan imha ediliyordu. Bu israf, her yıl ortalama 264 bin ile 594 bin ton arasında yeni giysinin çöpe gitmesine ve tonlarca karbon emisyonuna yol açmaktadır.”

Toplumları, ‘sıfır karbon salımı’ sloganında birleştirmeye çalışılırken şu veri bence skandal!
Üstelik Paris Anlaşması’nın hedefinde küresel sıcaklık artışını sınırlamak için sera gazı salımlarının 2030’a kadar yüzde 45 azaltılması ve 2050 yılına kadar küresel çapta net sıfıra ulaşılması var.

4 yıl kaldığı fark edilmiş olsa gerek yasak yalnızca ‘hızlı moda’ şirketlerini değil, lüks moda markalarını da kapsıyor.

Küçük ölçekli işletmeler ise şimdilik düzenlemeden muaf tutulacak.

Kurallara uymayan şirketler ise para cezalarıyla karşı karşıya kalacak.

***

Geç kalınmış olsa da AB’nin uygulama ve denetleme aşamasında başarıya ulaşabilme ihtimali yüksek.

Yasak Türkiye’de olsa, bunu delmenin bir formülü bulunur, herkes bildiğini okurdu.

Neyse ki ülkemizde defolu veya hatalı üretilen kıyafetlerin tamamı otomatik olarak imha edilmiyor. Markalar bu ürünleri genellikle outlet mağazaları, personel satışları veya ihracat fazlası gibi kanallarda indirimli olarak değerlendiriyor.

4 yıl sonra yeniden son durumu değerlendirebilmek ümidiyle…