Orhan Kemal bugün ne yazardı?

Ölüm ne garip şey!
Hayat boyu çalış, didin, oku, araştır, bilgini aktarmak için uğraş ve bir gün her şeyi geride bırakıp, git.

Son zamanlarda bu boşluk duygusunu yoğun bir şekilde hissediyorum.

Özellikle yazarlardan geriye kalan kitaplar ve notlar bu hissi güçlendiriyor.

Ne yaşadıklarından çok ne düşündükleri merakı zihnimde dolanıp duruyor.

Biraz daha vakit olsa ne yazarlardı?

Bugün aynı soruyu Orhan Kemal için soruyorum.

Ve O, Cihangir’de adıyla yaşayan müzede anılarıyla nefes alıp veriyor…

Osmangazi Belediyesi 2026’yı Orhan Kemal yılı ilan etti ve etkinliklerin startını müzeden verdi.

Bursa’nın köşe yazarlarını gezi programında ağırlayan Osmangazi Belediyesi’nin en önemli sürprizi ise Işık Öğütçü’nün rehberliğiydi.

Öncelikle tura katılanlardan biri olarak Basın ve Haber Koordinatörü Sevda Kurul ile Kültür Sanat Sosyal İşleri Müdürlüğü Etkinlik Planlama ve Koordinasyon Sorumlusu Meliha Atagenç’e teşekkürlerimi iletmeliyim.

***

Müzede yazarın kitaplarından uzun bir geçit var; ilk baskı olanlara takılı kaldım ve Kırmızı Küpeler’i görmek beni heyecanlandırdı.

Muhakkak hepimizin Orhan Kemal kaleminden tanıştığı bir kahramanla anıları bulunuyordur.

Bir ablanın kardeşine kırmızı küpeler bırakıp, gidişi dün gibi aklımda…

Elbette yaşanmışlıkların arasında kendi ailesi, anıları ve kütüphanesi de mevcut.

Yazarın oğlu Işık Öğütçü her detayı tek tek aktardı.

Soyadı farklılığı sizi şaşırtmasın çünkü yazarın asıl adı Mehmet Raşit Öğütçü!
Kastamonu Milletvekili Avukat Abdülkadir Kemali’nin oğlu olan Orhan Kemal, babasının Ahali Cumhuriyet Fırkası’nı kurmasının ardından gelişmeler neticesinde Suriye’ye göç ediyor ve eğitimini ortaokul son sınıfta bırakmak zorunda kalıyor.

Yaşamının bu dönemini ‘Küçük Adamın Notları’ başlığı altında yazmaya başlıyor ve yaşam romanı Baba Evi’nde konu ediniyor. Bir süre sonra doğduğu kente, Adana’ya dönerek farklı işlerde çalışıyor.

Yugoslavya göçmeni bir ailenin işçi kızıyla evlenmesinin hikayesini Avare Yıllar, Cemile, Dünya Evi, Arkadaş Islıkları romanlarında yansıtıyor.

Askerlik görevini yaparken Ceza Yasası’nın 94. maddesine aykırı davranıştan 5 yıl hapse mahkûm ediliyor.

Bursa Cezaevi’nde bulunduğu sırada burada tutuklu olan Nazım Hikmet’le yolu kesişiyor ve toplumculuk anlayışı kendisini gösteriyor.

1951’de İstanbul’a döndükten sonra romanlar yazarak, kalemiyle geçimini sağlıyor.

Erken bir ayrılışla davetli olarak gittiği Sofya’da 55 yaşında vefat ediyor.

Müzede tutuklama kararından, günün gazetelerine kadar pek çok belge mevcut.

Çeşitli tutuklamalar atlatmış olan Orhan Kemal’in 9 Mart 1966’daki süreci için gazeteye şöyle yazılmış:

“Baskın sırasında Lenin, Stalin, Karl Marx’a ait Türkiye’ye sokulması yasak kitaplar bulundu.

Hücre teşkilatı kuran Orhan Kemal ve iki kişi tevkif edildi.

Cezada muhakeme edilecek olan üç sanık için 5-15 sene hapis cezası talep edilecek.”

Geriye ise hiç kimse kalmadı!
Çukurova’da tarım ve fabrika işçilerinin sorunlarını işleyen, İstanbul’da gurbetçilerin, kenar mahalle insanlarının, işçilerin dünyasını yansıtan bir isim daha ömrünü tutuklamaların gölgesinde ama kaleminden ödün vermeden tamamladı!

Tabii müzede dahası da var…

Orhan Kemal’in Ara Güler tarafından çekilmiş 70 fotoğrafı, eşi Nuriye Öğütçü'nün sakladığı aile fotoğrafları, özel mektuplar, hakkında yazılan tez ve makaleler, ünlü fötr şapkası, Orhan Kemal'in babası Abdülkadir Kemali Bey'e ait İstiklal Madalyası, Nazım Hikmet'in Bursa Cezaevi'nden Orhan Kemal'e yazdığı mektupları, çalışma odasını birebir yansıtan bir odada yer alan daktilosunu görebilmeniz için müzenin kapıları açık.

Bazen her ayrıntıyı paylaşmamak gerektiğine inanıyorum.

Çünkü ziyaret edince bazı şeyler daha kıymetli.

Yıl boyunca Bursa’da yazarın daha yakından tanınması için de etkinlikler düzenlenecek.

Yazara ait onlarca kitap arasından kendinize en yakın olanı seçin ve bu yolculuğa bence siz de katılın.

Hanımın Çiftliği, Vukuat Var, Kanlı Topraklar, Bereketli Topraklar Üzerinde, Ekmek Kavgası, El Kızı ve nicesi…

Sizin bildiğiniz Orhan Kemal hangisi?

Ve bir soru daha: Yaşasaydı bugün ne yazardı?