Kısa bir kitap, uzun bir hesaplaşma

Bugün size serin bir haziran akşamından sesleniyorum. Yıldırım’ın sokaklarında günün yorgunluğu yavaş yavaş yerini akşamın huzuruna bırakırken, mahalle aralarından yükselen çocuk sesleri, balkonlardan gelen çay kokuları ve hafif esen rüzgâr şehrin üzerine sakin bir örtü gibi seriliyordu. Böyle zamanlarda kitap okumak ayrı bir güzeldir. Hele ki bir kitabın son sayfasını kapatmanın verdiği huzurla, sıradaki kitabın heyecanını aynı anda yaşıyorsanız.

Bugün Stefan Zweig’ın Amok Koşucusu adlı eserini bitirdim. Her kitap insana bir şeyler öğretir ama bazı kitaplar vardır ki yalnızca bir hikâye anlatmaz, insanın içine ayna tutar. Amok Koşucusu da tam olarak böyle bir eser.

***

Stefan Zweig, insan ruhunun en karmaşık noktalarına inmeyi seven bir yazar. Onun eserlerinde kahramanlar çoğu zaman dışarıdaki düşmanlarla değil, kendi iç dünyalarıyla mücadele ederler. Bu kitapta da uzak bir sömürge bölgesinde görev yapan bir doktorun yaşadığı büyük pişmanlığa ve vicdan hesaplaşmasına tanıklık ediyoruz.

Aslında hikâyenin merkezinde çok tanıdık bir duygu var: Gurur. Hepimizin hayatında zaman zaman önüne geçtiği, doğru kararlar vermemizi engellediği bir duygu. Kitaptaki doktor da yardım etmesi gereken bir anda gururuna yeniliyor. Belki birkaç dakikalık bir olay gibi görünen bu karar, onun hayatını geri dönüşü olmayan bir yola sürüklüyor.

***

Kitabı okurken sık sık düşündüm. İnsan bazen yaptığı hatadan çok, o hatanın ardından taşıdığı pişmanlıkla mücadele ediyor. Çünkü bazı yanlışlar unutulmuyor. İnsan yıllar sonra bile aynı anı zihninde yeniden yaşayıp duruyor. Zweig, işte bu psikolojik yükü olağanüstü bir ustalıkla anlatıyor.

Eserde geçen “amok” kavramı da oldukça dikkat çekici. Kişinin gözü dönmüş şekilde kendi sonuna doğru koşmasını ifade eden bu kavram, aslında kitabın kahramanını da tanımlıyor. Doktor artık mantığıyla değil, vicdanı ve saplantılarıyla hareket ediyor. Durması gerektiğini biliyor ama duramıyor. Geri dönmesi gerektiğini biliyor ama dönemiyor.

***

Belki de kitabın en etkileyici tarafı burada yatıyor. Çünkü hepimiz hayatımızın bir döneminde yanlış kararlar verdik. Hepimiz söylememiz gereken bir sözü söyleyemedik ya da yapmamız gereken bir şeyi erteledik. Bazen korkularımız, bazen gururumuz, bazen de öfkemiz doğru olanın önüne geçti. İşte bu yüzden Amok Koşucusu yalnızca bir doktorun hikâyesi değil; insan olmanın, hata yapmanın ve o hatalarla yaşamaya çalışmanın hikâyesi.

Zweig’in eserlerinde dikkatimi çeken bir başka yön de insanları yargılamak yerine anlamaya çalışmasıdır. Kahramanlarını kusursuz göstermiyor. Tam tersine onların zayıflıklarını, korkularını ve hatalarını ortaya koyuyor. Çünkü gerçek hayat da böyle. Hepimiz güçlü yönlerimiz kadar eksiklerimizle de insanız.

***

Kitabın son sayfasını kapattığımda aklımda kalan en önemli düşünce şuydu: İnsan bazen başkalarından değil, kendi vicdanından kaçamıyor. Ne kadar uzaklara giderse gitsin, ne kadar sessiz kalırsa kalsın, içindeki ses bir gün mutlaka onunla konuşuyor.

Eğer kısa sürede okunabilecek ama uzun süre etkisi devam edecek bir kitap arıyorsanız, Amok Koşucusu mutlaka listenizde yer almalı. Çünkü bu eser yalnızca bir hikâye anlatmıyor; insanın kendi içine dönmesini ve bazı soruları yeniden düşünmesini sağlıyor.

Bugünlük benden bu kadar. Bir kitabın daha sonuna geldik. Şimdi yeni bir kitabın, yeni düşüncelerin ve yeni satırların zamanı. Bir sonraki yazıda, başka bir kitabın sayfaları arasında yeniden buluşmak dileğiyle.

SAĞLICAKLA KALIN!