Bugün otobüse doğru yürürken iki kişinin konuşmasına kulak misafiri oldum. Belli ki aynı iş yerinde çalışıyorlardı. Aralarında geçen konuşmanın bir cümlesi dikkatimi çekti. İçlerinden biri, biraz sitemkâr bir ses tonuyla şöyle dedi:
“İnsanlara yüz verdikçe tepene çıkıyorlar.”
Bu cümle zihnime takıldı. Otobüse bindim, yerime oturdum ama düşünmeye devam ettim. Acaba gerçekten insanlara fazla yüz mü veriyoruz, yoksa insanlarla aramıza gerektiği kadar mesafe mi koyamıyoruz?
Aslında hepimizin hayatında buna benzer hikâyeler vardır. Bir arkadaşımıza yardımcı oluruz, zamanla her işini bize yaptırmaya başlar. Bir iş arkadaşımıza anlayış gösteririz, bir süre sonra bizim üzerimizde söz sahibi olduğunu düşünür. Bir yakınımızın kırıcı davranışını görmezden geliriz, ikinci kez yapar, üçüncü kez yapar. Sonra bir gün sabrımız taşar ve kendi kendimize söyleniriz. Keşke en başından böyle davranmasaydım. Keşke biraz mesafeli olsaydım. Keşke bu kadar yüz vermeseydim.
Peki, mesele gerçekten yüz vermek midir?
Bence burada birbirinden ayırmamız gereken iki kavram var. Birincisi iyi insan olmak, ikincisi sınırlarını koruyabilmek. Çünkü iyi olmak, her şeye evet demek değildir. Yardımsever olmak, insanların bütün yükünü sırtlanmak anlamına gelmez. Hoşgörülü olmak, saygısızlığı sineye çekmek değildir. Güler yüz göstermek de karşımızdaki insana istediği gibi davranma hakkı vermez.
İnsan ilişkilerinde samimiyetin de bir ölçüsü olmalı. Herkesle dost olabilirsiniz ama herkesle aynı yakınlıkta olamazsınız. Herkesle şakalaşabilirsiniz ama herkesin sizinle istediği gibi şakalaşmasına izin vermek zorunda değilsiniz.
Bir insanın hayatınıza girmesine müsaade etmek başka, hayatınızın bütün kurallarını onun belirlemesine izin vermek başkadır.
Özellikle iş hayatında bu durum daha belirgin hâle geliyor. Aynı ortamda çalışmak, birlikte yemek yemek, çay içmek, şakalaşmak güzel şeylerdir. Bunlar çalışma ortamını güzelleştirir. Fakat samimiyetin görev ve sorumlulukların önüne geçmesine izin verdiğinizde işler değişir.
Bir arkadaşınızın işini bir defa yaparsınız, teşekkür eder. İkinci defa yaparsınız, alışkanlık kazanır. Üçüncü defa yaparsınız, artık sizin görevinizmiş gibi görmeye başlar. Bir bakmışsınız iyilik olarak başladığınız şey, üzerinize bırakılmış bir sorumluluğa dönüşmüş.
İşte tam bu noktada insanın kendisine sorması gereken bir soru var. Ben bu davranışı kendi isteğimle mi yapıyorum, yoksa karşımdaki insanın beklentilerini karşılamak zorunda hissettiğim için mi?
Çünkü insan bazen başkalarını kırmamak için kendisini kırar. Hayır diyemediği için yorulur, itiraz edemediği için içine atar, sınır koyamadığı için zamanla değersiz hissetmeye başlar. Sonra da karşısındaki insanı suçlar. Oysa bazen sorun karşımızdakinin ne yaptığı kadar bizim neye izin verdiğimizdir.
Elbette bütün sorumluluğu kendimize yükleyemeyiz. Kötü niyetli, fırsatçı, saygı sınırlarını bilmeyen insanlar da vardır. Siz ne kadar ölçülü davranırsanız davranın, sınırlarınızı zorlamaya devam ederler. Böyle insanlara karşı yapılması gereken şey daha fazla fedakârlık değil, gerektiğinde mesafe koymaktır.
Peki, insan nasıl bir ölçü belirlemeli?
Bana göre bunun birkaç temel ölçütü var. Öncelikle karşılıklılık olmalı. Siz arıyorsanız o da aramalı, siz dinliyorsanız o da dinlemeli, siz anlayış gösteriyorsanız o da göstermeli. İlişkiler tek taraflı bir fedakârlık yarışına dönüşmemeli.
İkinci olarak saygı olmalı. Şakalaşmanın da bir sınırı, eleştirinin de bir üslubu vardır. İnsan, karşısındakinin hassasiyetlerini bilmeli. Her şeyi samimiyet adı altında söylememeli. Çünkü samimiyet, kabalığın kibarca söylenmiş hâli değildir.
Üçüncü olarak hayır diyebilmeyi öğrenmeliyiz. Her isteğe yetişmek, her çağrıya koşmak, her sorunu çözmek zorunda değiliz. Bazen hayır demek, karşımızdakini reddetmek değil, kendi sınırlarımızı korumaktır.
Bir de şunu unutmamak gerekiyor. İnsanlara mesafeli olmakla insanları küçümsemek aynı şey değildir. Herkese tepeden bakmak, soğuk davranmak, kimseye güvenmemek de çözüm değildir. Hayat zaten biraz da insanlarla kurduğumuz bağlarla güzeldir. Mesele kapıları kapatmak değil, kapının anahtarını kime verdiğimizi bilmektir.
Ben insan ilişkilerinde ne çok uzak durmaktan ne de herkese sınırsız yakınlık göstermekten yanayım. Güler yüzlü olalım, yardım edelim, paylaşalım, hatır soralım. Fakat bunları yaparken kendi değerimizi, zamanımızı, emeğimizi de koruyalım. İnsanlara değer verelim ama kendimize verdiğimiz değeri onların davranışlarına teslim etmeyelim.
Çünkü bir insana gösterdiğiniz nezaket onun size saygısızlık etme hakkı değildir. İyiliğiniz zayıflığınız, hoşgörünüz çaresizliğiniz, samimiyetiniz de sınırsızlığınız olarak görülmemeli.
Belki de otobüste duyduğum o cümleyi yeniden düşünmek gerekiyor. “İnsanlara yüz verdikçe tepemize çıkıyorlar” demek yerine, insanlara değer verirken sınırlarımızı da korumayı öğrenmeliyiz demek daha doğru.
Unutmayalım, insan ilişkilerinde mesafeyi sevgisizlik değil, ölçü belirler. Herkese kapımız açık olsun ama herkesin evimizin içinde nerede duracağını da bilelim.
İyilikten vazgeçmeyelim, yalnızca iyiliğimizin istismar edilmesine izin vermeyelim.
Sağlıcakla kalın, haftaya görüşürüz.