Bursa tekstilinin yükünü kim taşıyor?

Bursa tekstilinin tarihi, yaklaşık 1500 yıl öncesine uzanıyor. Tarihsel anlamda önemli bir kent olan Bursa, İpek Yolu’nun önemli duraklarından biri olup ve dönemin en değerli hammaddelerinden ipeğin işlenmesi Çin’in ardından gelişerek kentin ekonomik ve kültürel kimliğinin önemli bir parçası haline geldi.

Bursa denildiğinde akla yalnızca sanayi, üretim ve ihracat gelmemeli. Bursa aynı zamanda sabahın erken saatlerinde fabrikaların yolunu tutan, gece vardiyasından yorgun çıkan ve alın teriyle üretimin devam etmesini sağlayan binlerce tekstil işçisinin şehridir.

Bugün Bursa’da tekstil sektöründe konuşulması gereken önemli bir gerçek var: Üretimin yükünü taşıyan işçinin emeği, çoğu zaman hak ettiği değeri görmüyor.

***

Tarihi İpek Yolu’na dayanan Bursa ipekçiliği ve dokumacılığı, son yıllarda ekonomik koşullar, artan maliyetler ve değişen üretim anlayışı nedeniyle ciddi bir dönüşüm yaşıyor. Çoğu tekstilci yönünü Mısır ve Bangledaş gibi ülkelere çevirdi. Aslında bu dönüşümün yükünü ise çoğu zaman çalışanlar taşıyor.

Tekstil sektöründeki çalışanların yaşadığı sorunlar üzerine yaptığım araştırmada, problemlerin yalnızca ücretlerle sınırlı olmadığını gördüm.

Ama ücretler ciddi bir sorun. Çalışanın aldığı ücret temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanırken, yüksek enflasyon ve borç yükü altında yaşayan birçok işçi fazla mesaiye ve daha ağır iş yüküne “hayır” diyemiyor.

Bunun yanında, yıllardır aynı işletmede çalışan deneyimli işçi ile yeni işe başlayan çalışan arasındaki kıdem ve tecrübe farkının ücretlere yeterince yansımaması da önemli bir adaletsizlik yaratıyor.

Aynı işi yapan iki çalışana aynı ücretin verilmesi her zaman adalet anlamına gelmez. Yıllarını işletmeye veren, işi öğrenen, yeni çalışanlara işi öğreten ve tecrübesiyle üretime katkı sağlayan işçinin emeğinin karşılığını alması gerekir.

***

Tekstile bir dokun bin ah işit…

Tekstil sektöründe en fazla üzerinde durulması gereken konulardan biri de iş sağlığı ve güvenliği. Uzun saatler ayakta çalışmak, ağır yük kaldırmak, yüksek sese maruz kalmak ve yoğun üretim baskısı altında çalışmak, işçilerin hem fiziksel hem de psikolojik olarak yıpranmasına neden oluyor.

Kişisel koruyucu donanımların yeterince sağlanmadığı, iş kıyafeti ve iş ayakkabısı gibi temel ihtiyaçların eksik bırakıldığı veya denetim dönemlerinde zorunlu hale getirildiği yönündeki şikâyetler düşündürücü.

Bir fabrikanın birkaç dakikalık üretim kaybı telafi edilebilir. Ancak bir işçinin sağlığının bozulmasının, iş kazası geçirmesinin veya hayatını kaybetmesinin telafisi yoktur.

İşçinin sağlığı, üretim hızından daha değerli olmalıdır.

***

Son yıllarda gündeme gelen bir diğer konu da yabancı uyruklu işçi istihdamı.

Bu durumun yerli işçiyi derinden sarstığı bir gerçek. Buradaki mesele işçinin hangi ülkeden geldiği değil, ucuz iş gücü anlayışıdır. Türk ya da yabancı fark etmeksizin her çalışan, emeğinin karşılığını almalı ve aynı çalışma haklarına sahip olmalıdır.

Hiçbir işçiye insan onuruna, beden gücüne ve çalışma şartlarına aykırı bir iş yüklenmemelidir. Meseleyi tümden ele alıp ona göre işleyişi sürdürülebilir hale getirmek gerektiğini düşünüyorum.

Uzun zamandır konu üzerinde birçok çalışan ile görüş alışverişinde bulundum. Şikayetler o kadar çok ki yazmaya zaman da yetmez sayfalar da…

Tekstil sektöründe ergonomi de ciddi bir sorun olarak karşımıza çıkıyor.

Saatlerce aynı pozisyonda çalışmak, ağır yük kaldırmak, sürekli ayakta kalmak ve aynı hareketleri tekrar tekrar yapmak zaman içerisinde ciddi sağlık sorunlarına ve mesleki deformasyonlara yol açabiliyor.

Çalışma istasyonları insan bedenine uygun düzenlenmeli, dinlenme süreleri gerçekten uygulanmalı ve ağır işlerde gerekli ekipman sağlanmalıdır. Üretim hedefleri hiçbir zaman insan sağlığının önüne geçirilmemelidir.

***

Tekstil işçisinin emeğinin karşılığını alabilmesi için en önemli araçlardan biri de sendikal haklardır.

Şu bir gerçektir ki…

Sendikaya üye olmak veya sendikal faaliyetlere destek vermek anayasal bir haktır. Çalışanın sendikal tercihi nedeniyle baskı görmesi ya da işten çıkarılması kabul edilemez.

Burada…

İşveren ile işçi arasındaki güç dengesizliğinin çözümü, çalışanı susturmak değil; hukuka uygun sosyal diyalog kurmaktır.

“Küçülüyoruz” denilerek faturası işçiye kesilmemeli

Ekonomik gerekçelerle “küçülmeye gidiyoruz”, “üretimi Doğu’ya veya yurt dışına taşımak zorundayız”, “maliyetler arttı” denilerek çalışanların işten çıkarılması da ciddi bir sosyal sorundur.

Elbette işletmeler ekonomik kararlar alabilir. Ancak küçülmenin bütün faturası işçiye kesilmemelidir.

Özellikle serbest bölgelerde üretim yapılması veya çeşitli teşviklerden yararlanılması, çalışanların mağdur edilmesinin gerekçesi haline getirilmemelidir.

***

Uzun çalışma saatlerinin yanı sıra yetersiz ve kalitesiz yemekler, özellikle gece vardiyasında çalışan işçilerin önemli sorunları arasında.

“Nasıl olsa çalışıyor” anlayışıyla hareket edilerek çalışanların sağlıklı beslenme hakkı göz ardı edilmemelidir. İşçinin sağlıklı beslenmesi de çalışma koşullarının bir parçasıdır. Bunun yanında yazın yetersiz havalandırma nedeniyle aşırı sıcak ortamlarda, kışın ise akan çatılar ve ıslak zeminler arasında üretime devam edilmesi de çalışanı zor durumda bırakan başka bir sıkıntı

Islak zemin yalnızca bir konfor sorunu değil, doğrudan iş güvenliği riskidir. Çatı akıyorsa onarılmalı, havalandırma yetersizse sistem güçlendirilmelidir.

***

Biz de diyoruz ki..

Tüm bu sorunların kamuoyuna yeterince yansımayan tarafını görünür kılmak ve işçilerin sesine kulak vermek gerekiyor.

Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanımız Sayın Prof. Dr. Vedat Işıkhan’dan ve BTSO Yönetim Kurulu Başkanı Sayın İbrahim Burkay’dan, Bursa tekstil işçisinin emek mücadelesi konusunda daha fazla destek verilmesini, denetimlerin artırılmasını ve sektörün geleceği için işçiyi merkeze alan politikaların güçlendirilmesini bekliyoruz.

Çünkü Bursa tekstilinin geleceği yalnızca ihracat rakamlarıyla ölçülmemeli.

Bursa’nın tekstili güçlüdür. Şimdi bu gücün merkezine yeniden insanı, emeği ve adaleti koyma zamanıdır.

Yani yazımda görüşmek üzere…