Kitap fuarı bitti, kitap pahalılığı bitmedi

Çok fazla kitap okuyan biri olarak, benim ve kitap okuyan çevremin de bir süredir muzdarip olduğu bir konudan bahsetmek istiyorum sizlere.

Bursa’da birkaç gün önce kitap fuarları sona erdi. Salonlar boşaldı, stantlar kaldırıldı, yayınevleri kitaplarını topladı ve fuar alanları eski hâline döndü.

Peki, geriye ne kaldı?

Benim gördüğüm kadarıyla geriye en çok bir soru kaldı:

Kitap fuarları gerçekten kitapları vatandaş için daha ulaşılabilir hâle getirdi mi?

Açıkçası, bu soruya gönül rahatlığıyla “evet” diyemiyorum. Okumak istediğimiz birçok kitap olmasına rağmen, her birine ayrı bütçe ayırmak günümüz ekonomisinde herkes için ne kadar mümkün?

Çünkü fuarların en önemli amacı, kitabı okurla buluşturmak ve mümkün olduğunca geniş kesimlerin kitaba ulaşmasını sağlamak olmalı. Fakat fuar sonrasında kitap fiyatlarına baktığımızda, “fuar indirimi” beklentisinin vatandaşın cebinde çok da büyük bir karşılık bulmadığını görüyoruz.

Üstelik burada ciddi bir çelişki var. Bir taraftan topluma, “Daha çok okuyun, çocuklarınıza kitap okutun, gençlerimizi okumaya teşvik edelim” diyoruz. Diğer taraftan vatandaş kitapçıya gittiğinde karşısına bütçesini zorlayan fiyatlar çıkıyor.

Sonra da dönüp neden yeterince kitap okunmadığını sorguluyoruz.

Nasıl okuyacak bu insan?

Asgari ücretle geçinmeye çalışan, kirasını, faturasını, mutfak masrafını, ulaşım giderini ve çocuğunun eğitim masraflarını hesaplayan bir aileden her ay birkaç kitap almasını beklemek ne kadar gerçekçi?

Bir de şu çok meşhur kitapçıların fiyatları var ki, bir süredir özellikle dikkatimi çekiyor.

Açıkçası, kendi çapımda tepkimi göstermek adına mümkün olduğunca mağazalardan kitap almak yerine internet üzerinden almaya çalışıyorum. Ancak insan yine de sorgulamadan edemiyor.

İnternetteki fiyat ile mağazadaki fiyat, aynı kitap için neden bu kadar farklı?

Elbette mağazaların kira giderleri var. Çalıştırdıkları personelin maliyeti var. Elektrik, lojistik, işletme ve diğer giderleri var. Bunların hepsini anlayabiliriz.

Peki ya o devasa ve gösterişli mağazaların, büyük kitap stantlarının ve yüksek işletme giderlerinin bedelini neden okur ödemek zorunda?

Soruyorum sizlere: Bunlar bizim problemimiz mi?

Okur kitabını almak istiyor. Bir kitabın fiyatına bakıyor, internetten aynı kitabın fiyatını araştırıyor ve aradaki farkı görünce şaşırıyor. Sonra da doğal olarak, “Ben neden daha fazla ödemek zorundayım?” diye soruyor.

Kitap artık temel bir kültür ihtiyacı olmaktan çıkıp bazı aileler için hesap kitap yapılması gereken bir harcamaya dönüşüyorsa, burada yalnızca vatandaşın bütçesini değil, toplumun kültürel geleceğini de konuşmamız gerekiyor.

Elbette yayınevlerinin maliyetleri var. Kâğıt pahalı, baskı pahalı, dağıtım pahalı, çalışan maliyetleri var. Bunların hepsinin farkındayız. Ancak bütün bu maliyetlerin yükünü sürekli olarak okurun sırtına yüklemek de sürdürülebilir bir çözüm değil.

Çünkü zaten Türkiye’de düzenli kitap okuyan insan sayısını artırmaya çalışıyoruz.

Mevcut okuru da kaybetmeyelim.

Bir insan kitap okumaya alışmışken fiyatlar nedeniyle ayda üç kitap yerine bir kitap alıyorsa, bir süre sonra bir kitabı bile alamaz hâle gelirse ne olacak?

Sonra dönüp, “Toplum neden okumuyor?” diye soracağız.

Bence bu sorunun cevabını biraz da kitap fiyatlarında aramak gerekiyor.

Bursa gibi nüfusu ve kültürel hareketliliği yüksek bir şehirde düzenlenen kitap fuarlarının çok daha güçlü bir sosyal sorumluluk anlayışıyla yapılması gerektiğini düşünüyorum.

Fuar sadece yayınevlerinin satış yaptığı bir organizasyon olmamalı.

Kitap fuarı, vatandaşın kitaba daha ucuza ulaşabildiği yer olmalı.

Belediyeler, yayınevleri ve ilgili kurumlar ortak projeler geliştirebilir. Öğrencilere kitap kuponları verilebilir. Dar gelirli ailelerin çocuklarına yönelik kitap desteği sağlanabilir. Fuar süresince belirli kitaplarda ciddi indirimler uygulanması teşvik edilebilir.

Bununla da yetinilmemeli.

Kütüphanelerin kitap alım bütçeleri artırılmalı. Belediyelerin kütüphaneleri daha fazla yeni kitapla buluşturulmalı. Vatandaş, satın alamadığı kitaba kütüphane aracılığıyla ücretsiz ulaşabilmeli.

Yayınevleri de özellikle öğrenciler için uygun fiyatlı baskılar, cep kitapları ve toplu alımlarda daha güçlü indirim seçenekleri sunmalı.

Devlet ise kitap üzerindeki maliyetleri azaltacak destekleri daha ciddi biçimde değerlendirmeli.

Çünkü burada mesele yalnızca “Bir kitap kaç lira?” meselesi değildir.

Mesele, bir çocuğun istediği kitabı ailesinden utanmadan isteyip isteyememesidir.

Mesele, öğrencinin bütçesi yetmediği için okumaktan vazgeçip vazgeçmemesidir.

Mesele, ekonomik sıkıntıların insanımızın kültürel hayatını da daraltıp daraltmamasıdır.

Bursa’da kitap fuarları bitti.

Ama asıl mesele şimdi başlıyor.

Stantlar kaldırıldıktan sonra kitap fiyatları hâlâ vatandaşın cebini yakıyorsa, fuarın amacını yeniden sorgulamamız gerekiyor.

Kitap fuarlarını yalnızca kalabalık ziyaretçi görüntüleriyle, imza kuyruklarıyla ve satış rakamlarıyla değerlendirmeyelim.

Asıl başarı, fuardan kaç kişinin kitapla ve okuma alışkanlığıyla ayrıldığıdır.

Kitabı pahalılaştırıp insanlara “Okuyun.” demek kolay.

Zor olan, kitabı gerçekten herkesin ulaşabileceği hâle getirmek.

Bursa’dan başlayarak bunu başarabiliriz.

Yeter ki kitap, yalnızca parası olanın kültür ürünü değil; her vatandaşın ulaşabileceği temel bir ihtiyaç olarak görülsün.

Yeni yazımda görüşmek üzere…