Yapay zekayı kim yönetecek?

Yıllardır sosyal medyanın hayatımızda her alanda olmasıyla birlikte tam anlamıyla normal yaşayamaz olduk. Tüm eğlence anlayışımız, yaşam anlamımız bunun üzerine kuruldu. Yetişkinler olarak bunun kontrolünü sağlayamadığımız gibi çocuklarımızı bile bu hastalığa maruz bıraktık.

Yıllarca gelişen teknoloji ile birlikte elimizdeki, evimizdeki birçok üründe artış göstererek çeşitlerine ulaşım sağladık. Son yıllarda bir de başımıza “YAPAY ZEK” denen; görüntüde teknolojik gelişim gibi görünen ama benim fikrimi ortaya koymam gerekirse neslin felaketi olacak üretim.

Bu yeni nesil üretimi ne kadar tanıyoruz?

Yapay zekayı kimler yönetecek?

Teknoloji şirketleri geliştirir ve büyük ölçüde yön verir. OpenAI, Google, Anthropic, Microsoft ve Meta gibi şirketler yeni modelleri tasarlar ve yaygınlaştırır.

Devletler: düzenler. Yapay zekânın güvenliği, veri gizliliği, telif hakları ve etik kullanımı için yasalar ve standartlar oluştururlar.

Uluslararası kuruluşlar: ortak ilkeler geliştirmeye çalışır. Birleşmiş Milletler, OECD ve diğer kuruluşlar küresel iş birliğini destekler.

Üniversiteler: teknolojinin bilimsel gelişimine katkı sağlar ve risklerini araştırır.

Toplum ise teknolojinin nasıl benimseneceğini belirler. İnsanların talepleri, güven düzeyi ve kullanım alışkanlıkları yapay zekânın yönünü etkiler.

Birleşmiş Milletler, yapay zeka yönetimi için ilk kez neredeyse bütün ülkeleri ortak küresel platformlarda buluşturdu. Ancak modelleri geliştiren, çipleri üreten ve altyapı yatırımları yapan aktörler halen birkaç ülke ve şirketten ibaret.

Bu konu üzerinde geçtiğimiz zamanlarda Cenevre’de yapılan toplantı küresel temsilin gerçek güce dönüşüp dönüşmeyeceğini gösteren en önemli sınavdı.

Birleşmiş Milletler’in yapay zeka konusunda oluşturduğu ilk ortak bilimsel danışma mekanizması nedir?

2023 yılında BM Genel Sekreteri António Guterres, yapay zekânın küresel etkilerini değerlendirmek amacıyla Yapay Zekâ Yüksek Düzey Danışma Kurulu (High-level Advisory Body on Artificial Intelligence)'nu kurdu. Bu kurul, farklı ülkelerden uzmanları bir araya getirerek yapay zekânın güvenli, kapsayıcı ve insan haklarına uygun şekilde yönetilmesine yönelik bilimsel ve politika temelli öneriler geliştirdi. 2024 yılında kurul, küresel yönetim için öneriler içeren nihai raporunu yayımladı.

Birleşmiş Milletler'in yapay zekâ konusunda attığı en önemli adımlardan biri, teknolojiyi yalnızca mühendislerin değil; hukukçuların, etik uzmanlarının, ekonomistlerin ve politika yapıcıların birlikte değerlendireceği ortak bir bilimsel zemin oluşturması oldu. Bu yaklaşım, yapay zekânın geleceğinin yalnızca teknoloji şirketleri tarafından değil, uluslararası iş birliği ve ortak ilkeler doğrultusunda şekillenmesi gerektiğini ortaya koymaktadır.

Yapay zekâ çağının en kritik sorusu artık "En gelişmiş modeli kim üretecek?" değil, "Bu teknolojiyi hangi ortak kurallar ve hangi küresel yönetim anlayışı yönetecek?" sorusudur. Birleşmiş Milletler'in girişimi, bu soruya uluslararası ölçekte ortak bir cevap arayışının başlangıcı olarak değerlendirilebilir.

Formun Üstü

Bu soru bugün akademisyenlerin, siyasetçilerin ve teknoloji liderlerinin en çok tartıştığı konulardan biridir. Kesin bir cevap vermek mümkün olmasa da, güç birkaç temel alanda yoğunlaşıyor.

1. Hesaplama gücü: En gelişmiş yapay zekâ modellerini eğitmek için devasa veri merkezleri, ileri düzey çipler ve yüksek enerji kapasitesi gerekiyor. Bu altyapıya sahip olan ülkeler ve şirketler önemli bir avantaj elde ediyor.

2. Veri: Yapay zekânın temel yakıtı veridir. Büyük, kaliteli ve güvenilir veri kaynaklarına erişebilen kurumlar daha güçlü sistemler geliştirebiliyor.

3. Çip teknolojisi: Yapay zekânın çalışmasını sağlayan gelişmiş yarı iletkenler, stratejik bir unsur hâline geldi. Bu nedenle çip üretimi artık yalnızca ekonomik değil, jeopolitik bir mesele olarak görülüyor.

4. Yetenek: En iyi araştırmacılar, mühendisler ve bilim insanları, yapay zekâ yarışının sonucunu belirleyen en önemli unsurlardan biri.

5. Kuralları koyma gücü: Belki de en kritik unsur budur. Yapay zekânın nasıl kullanılacağını, hangi etik sınırlar içinde geliştirileceğini ve hangi sorumlulukların uygulanacağını belirleyen ülkeler ve uluslararası kuruluşlar, teknolojinin yönünü de etkileyebilir.

Yapay zekânın gerçek gücü yalnızca algoritmalarda değildir. Güç; veriyi, işlem kapasitesini, enerjiyi ve kuralları aynı anda yönetebilenlerin elinde toplanacaktır. Geçmişte petrolü kontrol edenler küresel ekonomiye yön veriyordu; bugün ise veriyi, çipleri ve yapay zekâ altyapısını yönetenler geleceğin güç dengelerini şekillendiriyor.

Ancak burada önemli bir nokta var: Yapay zekâ gücünün tek bir ülke ya da tek bir şirketin elinde toplanması kaçınılmaz değildir. ABD merkezli şirketler bugün öncü konumda olsa da Çin hızla ilerliyor, Avrupa düzenleyici çerçeveyi şekillendirmeye çalışıyor ve Birleşmiş Milletler küresel yönetişim mekanizmaları geliştirmeyi hedefliyor. Önümüzdeki yıllarda asıl mücadele, teknolojiyi geliştirmek kadar onun kurallarını belirlemek üzerine de olacaktır. Bu nedenle "yapay zekânın gücü nerede toplanacak?" sorusu, aynı zamanda "geleceğin ekonomik ve siyasi gücü kimde olacak?" sorusuyla yakından bağlantılıdır.

Herkes başka yapay zeka düzeni istiyor…

Evet, bu tespit büyük ölçüde doğru. Aslında bugün dünyada tek bir yapay zekâ düzeni değil, birden fazla yapay zekâ yönetim modeli rekabet ediyor.

Yapay zekâ yarışı yalnızca daha güçlü algoritmalar geliştirme yarışı değildir. Aynı zamanda farklı yönetim anlayışlarının rekabetidir. Her büyük güç, kendi ekonomik çıkarlarına, güvenlik önceliklerine ve toplumsal değerlerine uygun bir yapay zekâ düzeni inşa etmeye çalışmaktadır.

Örneğin:

ABD, yenilikçiliği ve özel sektör öncülüğünü destekleyen, şirketlerin hızla gelişmesini sağlayan bir model benimseme eğilimindedir.

Avrupa Birliği, temel haklar, şeffaflık ve güvenlik odaklı bir düzenleme yaklaşımı geliştirmiştir.

Çin, yapay zekâyı devlet stratejisinin önemli bir parçası olarak ele alırken, kamu otoritesinin gözetimini güçlü tutmaktadır.

Birleşmiş Milletler ise bu farklı yaklaşımlar arasında ortak ilkeler oluşturabilecek küresel bir yönetişim zemini aramaktadır.

Asıl rekabet, yapay zekâyı kimin geliştireceği değil; dünyanın hangi yapay zekâ düzeniyle yönetileceğidir. Çünkü teknolojiyi geliştirenler ekonomik güç kazanırken, kuralları belirleyenler küresel etki kazanacaktır.

Bu yaklaşım, yapay zekâ tartışmasının sadece teknik değil, aynı zamanda jeopolitik, ekonomik ve hukuki bir mücadele olduğunu vurgular. Karar vericilere hitap eden bir yapaylık türü yarattık.

Hoşça kalın…