Dosttan yazıma dostça katkı

Önceki gün YeniDönem Gazetesi ve yenidonem.com.tr'de yayımlanan “Spor Ayakkabı Alırken Nelere Dikkat Etmeliyiz?” başlıklı yazım, okuyucularımızdan ve spor camiasından değerli geri dönüşler aldı. Bu kapsamda, İstanbul Vefa Lisesi'nden sınıf arkadaşım, kıymetli dostum Ortopedi ve Travmatoloji Uzmanı Prof. Dr. Bülent Alpaslan'ın konuya ilişkin değerlendirmelerini de oldukça önemli buluyorum. Sporcu sağlığı ve ortopedik açıdan dikkat çekici tespitler içeren görüşlerini, herhangi bir değişiklik yapmadan, YeniDönem okurları ile Atletizm Dünyası'ndaki dostlarımızın bilgi ve değerlendirmelerine sunuyorum.

Sevgili Murat Kardeşim

Ayakkabı seçimine bir ortopedist olarak kendi penceremden konuya yaklaşmak istiyorum. Doğru ayakkabı seçimi özellikle sporcularda performansı olumlu etkilediği gibi yanlış seçimler sadece sportif başarısını değil vücut sağlığını da olumsuz etkiler.

Sporcularda başarının temel anahtarı omurga, kalça ve ayak bileği eklemleri arasında anatomik olarak bir normal mekanik dizilim (alignment) olmasıdır.

Doğru bir dizilim, eklemlere binen kuvvet dağılımını dengeler ve vücudun sorunsuz hareket etmesini sağlar. Eğer ayakta normal dışı bir anatomik yapılanma (deformite) varsa normal dizilim bozulur. Bu durumda ayak ve ayak bileğindeki bozukluklar yukarıya doğru diz, kalça hatta omurgada biyomekanik bozukluklara yol açabilir.

Alınacak ayakkabı hem yapılacak spora uygun olmalı hem de ayak ve biyomekaniği olumsuz etkilememelidir

Yazınızda “ SPOR İÇİN AYAKKABIDA EN ÇOK DİKKAT EDECEĞİMİZ HUSUSLAR” başlıklı bölümde 4- numarada yer alan “Ayak taban tipine göre taban seçimi yapmalıyız” şıkkında verilen düşük kavisli (pronasyon) ve yüksek tabanlı (supinasyon) gibi bazı terminolojik terimler biz ortopedistler tarafından farklı şekilde kullanılmaktadır. Bu nedenle ayakta normal dışı olan bazı yapısal değişiklikler (deformiteler) nelerdir kısaca onlara değinmek istiyorum.

Pes Varus (Supinasyon / inversiyon): Ayak bilekten itibaren içe doğru dönüktür. Ayak tabanı içeriye bakar

Pes Valgus (Pronasyon / Eversiyon) : Ayak bilekten itibaren dışa doğru dönüktür. Ayak tabanı dışarıya bakar

Pes Ekinus: Ayak bileğinden itibaren ayağın plantar fleksiyonda olmasıdır. Kişi parmak uçlarına basar topuk yere değmez.

Pes Kalkaneus: Ayak bileğinden ayağın dorzal fleksiyonda olmasıdır. Kişinin topuğu yere basar ancak parmak uçları yere değmez.

Pes Planus ( Düz taban): Ayağın medial uzunlamasına (longitudinal) olan arkusunun (kavsinin) azalmasıdır.

Pes Kavus: Ayağın uzunlamasına (longitudinal) arkusunun artmasıdır.

Ayak Transvers Arkının (enine kemer) Azalması: Ayak önünde tarak kemiklerinin kubbe şeklinde oluşturduğu bir arkın (kavis) çökmesi veya azalmasıdır.

Pes Adductus ( Metatrsus Varus): Ayağın tarak kemiklerinden (metatarslar) itibaren içe doğru olan çarpıklığıdır.

Yayvan Ayak (Taraklı ayak / Splayfoot): Ayak tarak kemiklerinin birbirinden ayrılması ve ayak önündeki enine kemerin düzleşip yayılarak kaybolmasıdır. Ayağın ön kısmı belirgin şekilde genişlemiştir.

Sporcularda ayakkabı seçerken spora ve kişiye özgü nelere dikkat edilmesi hususunda çok değerli bilgiler paylaşmışsınız. Bu konular sizin ilgi ve uzmanlık alanınızda olduğu için detaylara girmeden bir iki küçük katkı yapmak istiyorum.

Ayak sağlığı problemi (deformitesi) olan sporcularda, standart ayakkabı tabanı yerine ayağın yapısını destekleyecek şekilde şekillendirilmiş kişiye özel tabanlık seçilmelidir. Ayakkabı tabanının özellikle topuk bölgesinde çok iyi şok emme (Absorpsiyon) kapasitesi olmalıdır (EVA /Faylon tabanlar) . Ayakkabıda yastıklama (Cushioning): Ayakkabı seçiminde orta taban katmanı da son derece önemlidir. Yürüyüş veya koşu sırasında önce topuğun sonra da ayak tabanının yere vurmasında (Basmasında) zeminde de karşıt bir kuvvet oluşur. Bu karşı kuvveti emen yumuşak orta taban katmanıdır. Yastıklama (Cushioning): özelliği köpük, jel veya hava kapsülleri İle sağlanır. Basketbolcularda sert zeminlere yüksekten inişlerde eklemleri korumak için ayakkabıda yüksek yastıklama özelliği olan kalın orta taban katmanına gereksinim vardır Sporcularda ayağı yanal hareketlerden koruyan ve stabil tutan ayakkabılar da önemlidir.

Değerli arkadaşım umarım yazım isteklerini karşılamıştır. Esenlikler ve mutluluklar diliyorum.

Prof. Dr. Bülent Alparslan