Hiss-i kable'l-vuku

Eskilerin güzel bir sözü var: hiss-i kable'l-vuku. Yani bir şeyin olacağını, olmadan önce içinize doğması. Bu hafta borsada bu sözün nasıl bir anlam kazandığını hep birlikte izledik.

Eski Bakan Fatma Betül Sayan Kaya, fon soruşturması kapsamında "Sermaye Piyasası Kanunu'na muhalefet" ve "suç örgütüne üyelik" suçlamalarıyla tutuklandı. Eşi İlyas Kaya ve eski SPK Başkanı İbrahim Ömer Gönül ise adli kontrolle serbest bırakıldı.

Savcılığın sevk yazısına göre Sayan Kaya, Nisan 2026'da Özata Denizcilik hissesi aldı. 16 Eylül'de bu hisseleri borsada satmak yerine virman yoluyla doğrudan Tera Yatırım'a devretti ve parası aynı gün hesabına geçti. Ertesi gün fonların tasfiye kararı geldi, piyasa sert düştü. İddiaya göre çiftin yaklaşık 163 milyon liralık yatırımı kısa sürede 2 milyar 170 milyon liraya dönüştü.

İşte hisseli bir hiss-i kable'l-vuku.

Sezgi mi, bilgi mi?

Önce şunu net söyleyelim: Tutuklama bir mahkûmiyet değildir. Suçlu olup olmadığına yargı karar verecek, masumiyet karinesi herkes için geçerli.

Ama bu dosya, küçük yatırımcının çoktan sezdiği bir şeyi gün yüzüne çıkardı. Borsada bazıları "içine doğduğu için" değil, kimsenin bilmediğini bildiği için kazanıyor olabilir. Buna içeriden bilgi denir ve kanunen suçtur.

Çünkü borsa bir yarıştır ve herkesin aynı çizgiden başlaması gerekir. Siz haberi gazetede okurken birileri haberi bir gün önceden biliyorsa, o yarışın sonucu baştan bellidir. Kaybeden de çoğu zaman, birikimini "bu hisse uçacak" diye yatıran vatandaş olur.

Peki biz, içeriden bilgisi olmayanlar ne yapacağız?

İyi haber şu: Bir şirketin değerinin artıp artmayacağını anlamak için kimsenin kulağınıza bir şey fısıldamasına gerek yok. Şirketler her üç ayda bir karnelerini, yani finansal tablolarını yayımlıyor. Bu karnede bakmanız gereken beş basit şey var:

1. Satışlar büyüyor mu? Şirket geçen yıla göre daha çok mal ya da hizmet satıyor mu? Enflasyondan hızlı büyümüyorsa aslında yerinde sayıyor demektir.

2. Kâr ediyor mu, ve bu kâr işinden mi geliyor? Bazı şirketler asıl işinden zarar edip arsa satarak, kur farkıyla ya da faiz geliriyle kâr gösterir. Kalıcı olan, işten gelen kârdır.

3. Kasaya gerçekten para giriyor mu? Kâr kâğıt üzerinde kalabilir. Müşteriden tahsilat yapamayan, parası stokta bekleyen şirket, kârlı görünse de nakit sıkıntısına düşer.

4. Borcu kaldırabiliyor mu? Borç kötü değildir, ama faizini rahatça ödeyemeyen şirket ilk sarsıntıda dizlerinin üstüne çöker.

5. İşin geleceği var mı? Sektör büyüyor mu, şirketin rakiplerinden bir farkı var mı, yönetim ne söylediğini yapıyor mu? Geçmiş yılların sözleriyle bugünü karşılaştırın.

Bu beş sorunun cevabı "evet" ise, hisse fiyatı bugün düşük de olsa zamanla değerini bulma ihtimali yüksektir. Bu bir sezgi değil, hesaptır.

KIRMIZI IŞIK YANAN DURUMLAR

Asıl tehlike, bir hissenin fiyatının işinden kopmasıdır. Şu işaretleri görürseniz durup düşünün:

- Fiyat uçuyor ama şirkette hiçbir şey değişmiyor. Satış aynı, kâr aynı, haber yok; ama hisse aylar içinde birkaç katına çıkmış. Bu yükselişi şirket değil, birileri yapıyor olabilir.

- Tüyo geliyor. WhatsApp grubunda, sosyal medyada "bu hafta kaçırmayın" mesajları dolaşıyorsa, o mesajı size gönderen satacak birini arıyordur.

- Fonlar aynı hisseleri topluyor. Birkaç fonun aynı küçük şirketlere yüklendiğini görüyorsanız, fiyat şirketin gücünden değil alım baskısından yükseliyor olabilir. O alım bir gün durur.

- Hacim düşük, hareket sert. Az işlem gören bir hissede birkaç büyük oyuncu fiyatı istediği yere götürebilir. Çıkmak istediğinizde alıcı bulamayabilirsiniz.

Bu tablo son dosyada da görüldü: Fonlar tasfiye edilince, işinden değil alımdan şişen fiyatlar hızla eridi. Zamanında çıkan kazandı, son gelen kaybetti.

HİSSİYAT DEĞİL, HESAP

Borsada para kazanmanın iki yolu var. Birincisi, bir şirketin işini anlayıp ona sabırla ortak olmak. İkincisi, başkalarının bilmediğini bilmek. Birincisi yatırımdır, ikincisi bu hafta gördüğümüz gibi soruşturma konusudur.

Küçük yatırımcıya tavsiyemiz basit: Hissesini aldığınız şirketin ne iş yaptığını bir cümleyle anlatamıyorsanız, o hisseyi almayın. Şirket sahiplerine de bir notumuz var: Değeriniz borsadaki fiyatınız değil, kasanızdaki paradır, defterinizdeki düzendir.

Hiss-i kable'l-vuku güzel bir sözdür. Ama piyasada içinize doğan şeye değil, rakamlara güvenin. Rakamlar yalan söylemez; söyletenler ise er geç hesap verir.