İhracatta yeni yol haritası

TİM ev sahipliğinde gerçekleşen Türkiye Innovation Week ışığında; Türkiye'nin 1,5 dolar ihracat kapanından çıkış reçetesi, katma değerli üretim modelleri ve yeşil dönüşüm zorunluluğu.

Bir ülkenin gerçek zenginliği limanlarından kalkan gemilerin veya gümrük kapılarından geçen tırların toplam ağırlığıyla ölçülmez. Asıl güç; o kasalara, kolilere ve konteynerlere yüklenen bilginin, tasarımın, patentin ve mühendisliğin değerindedir.

Eğer bin ton ham demir ya da kumaş satıp karşılığında bir avuç mikroçip veya ileri teknoloji malzeme alıyorsanız; gece gündüz çark döndürseniz de alın terinizin karşılığını tam olarak alamazsınız.

İşte tam bu sebeple, Türkiye İhracatçılar Meclisi (TİM) öncülüğünde Haliç Kongre Merkezi’nde kapılarını açan Türkiye Innovation Week (TIW), sıradan bir protokol buluşması veya vitrin etkinliği değildir.

Bu organizasyon, sanayimizin içine sıkıştığı görünmez duvarı kırma ve Türk ihracatında oyunun kurallarını baştan yazma kararlılığıdır.

Bu yıl belirlenen "Sürdürülebilir Motivasyon" teması boşuna seçilmedi. Çünkü sanayimiz ve ihracatçımız artık çok kritik bir eşikte duruyor.

‘1,5 DOLAR KAPANI’

Gelin sahadaki çıplak gerçeği rakamlarla masaya yatıralım:

Türkiye’nin toplam ihracatında kilogram başına ortalama gelir uzun yıllardır 1,3 ile 1,5 dolar bandında patinaj yapıyor. Oysa gıptayla baktığımız Almanya bu değeri 4 doların, Japonya ise 5 doların üzerine taşımış durumda. Toplam ihracatımız içindeki yüksek teknolojili ürünlerin payı ise henüz yüzde 3–4 seviyelerinde.

Mevcut tabloda artan enerji faturaları, yükselen işçilik maliyetleri ve döviz kuru baskısıyla geleneksel imalat sanayimiz nefes almakta zorlanıyor. Çin, Hindistan ya da Vietnam gibi devlerle sadece "daha ucuza üretme" yarışına girmek artık ne sürdürülebilir ne de akılcı.

“Türkiye daha fazla tonaj taşıyıp daha ucuza satarak büyüyemez; ürettiği her bir gramın değerini katlamak zorundadır.”

İnovasyon denildiğinde çoğumuzun aklına yalnızca uzaya fırlatılan roketler ya da karmaşık yazılım algoritmaları geliyor. Oysa inovasyonun en somut ve dönüştürücü hali; fabrikadaki tezgâha, tarladaki ürüne, dökümhanedeki metale akıl katabilmektir. Farkı görmek için dört temel sektöre yakından bakalım:

• Tekstilde: Standart pamuklu kumaşın veya ham ipliğin kilogramı 4–5 dolar ederken; alev almaz itfaiyeci kıyafeti, kurşun geçirmez yelek ya da antibakteriyel medikal kumaş gibi teknik tekstil ürünlerinin kilogramı 80 ila 150 dolara ulaşıyor.

• Makine ve Metalde: Klasik bir döküm parçanın ya da standart cıvatanın kilosu 2–3 dolarken; titanyum alaşımlı bir havacılık bileşeni ya da hassas işlenmiş bir İHA türbin parçası 1.000 ila 3.000 dolara alıcı buluyor.

• Tarım ve Gıdada: Ağacından toplanıp sandıkla ihraç edilen taze meyvenin kilosu 1–2 dolarda kalırken; liyofilize (dondurularak kurutulmuş) meyve cipsleri, gıda takviyeleri veya kozmetik sektörüne hammadde olan saf bitki ekstraktları 40 ila 120 dolara satılıyor.

• Yazılım ve Dijitalde: Fiziksel hiçbir yük taşımadan, sıfır gümrük navlunuyla ihraç edilen kurumsal yazılımlar ve dijital oyunlar ise ülke ekonomisine sınırsız katma değer bırakıyor.

İşte TİM’in ortaya koyduğu sıçramanın özeti budur: Aynı mesaiyi harcayarak, fabrikaları ve çalışanları tüketmeden, katbekat fazla döviz girdisi sağlayabilmek.

İNOSUİT VE İNOVALİG SAHADA

İnovasyonun bir temenni olarak kalmaması için TİM bünyesinde yürütülen mekanizmalar sanayi tabanına doğrudan dokunuyor:

• İnoSuit Programı: Üniversitedeki akademisyen ve uzmanları 11 ay boyunca doğrudan fabrikanın içine sokarak KOBİ’lerimize sıfırdan kurumsal inovasyon sistemi kuruyor.

• İnovaLİG: Her yıl binlerce şirketi yarıştırarak "Geçen yıl cironun ne kadarını yeni geliştirdiğin ürünlerden kazandın?" sorusuyla firmaların yenilikçilik karnesini çıkarıyor.

• İnovaTİM: 72 ilden binlerce üniversite öğrencisini, doğrudan sanayicinin sahadaki gerçek mühendislik problemlerine çözüm üretmek üzere sahaya sürüyor.

KAPIDAKİ YENİ TEHDİT

Bu tablonun üstüne bir de Avrupa Birliği’nin başlattığı Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (SKDM) gerçeği bindi. Artık sınır kapılarında müşteriler sadece fiyata bakmayacak; "Bu ürünü üretirken bacandan ne kadar duman çıktı, doğayı ne kadar kirlettin?" diye soracak.

Fabrikasının çatısında temiz enerjisi olmayan, atığını döngüsel ekonomiye kazandıramayan ve üretim hattını dijitalleştiremeyen ihracatçı, yarın Avrupa pazarında devasa karbon vergileriyle karşılaşacak. Dolayısıyla yeşil ve dijital dönüşüm bir lüks değil, küresel ticarette var kalmanın yegâne koşuludur.

AKIL İHRAÇ ETMEK

Türkiye artık dünyanın ucuz fason atölyesi, başkalarının modellerini diken terzisi ya da başkalarının araçlarına ucuz vida sıkan tedarikçisi olarak kalamaz.

Kendi markasını inşa eden, ürününe tasarım ve teknoloji katan, atığını katma değere dönüştüren ve kilogram değerini 1,5 dolardan 5 dolarların üzerine çıkaran bir Türkiye mümkündür. TİM’in Türkiye Innovation Week ile aşılamak istediği "Sürdürülebilir Motivasyon" tam da bu ortak aklın, sabrın ve özgüvenin adıdır.

Yükümüzü hafifletip değerimizi artırmanın vakti geldi de geçiyor.