Hava Durumu

Ocak zammına bütçe değil, plan lazım

Yazının Giriş Tarihi: 19.11.2026 00:07
Yazının Güncellenme Tarihi: 19.11.2026 00:07

Bir yanda 123.857 lira, öbür yanda 40.874 lira. İlki, TÜRK-İŞ'in hesabına göre dört kişilik bir ailenin yoksulluk sınırı. İkincisi, asgari ücretle çalışan bir kişinin, hiçbir teşvikten yararlanmayan işverene aylık maliyeti.

İki rakam da doğru. Ve ikisi de ocakta aynı masada konuşulacak.

Bu hafta Bursa'nın tanınmış yeminli mali müşavirlerinden, aynı zamanda BBP Genel Başkan Yardımcısı olan Ekrem Alfatlı'nın açıklamalarını okudum.

Alfatlı, en düşük emekli aylığının Ocak 2027'de en az 40 bin lira olmasını, asgari ücretin yılda iki kez belirlenmesini ve küçük ve orta ölçekli işletmelere hedefli prim teşvikleri verilmesini öneriyor.

Önerilerin siyasi tartışmasını siyasetçilere bırakıyorum. Benim dikkatimi çeken, bir mali müşavirin gözüyle kurduğu denklem oldu: Ücret ve aylık artmalı; ama bu artışı ödeyecek olan işletme de ayakta kalmalı. Ocakı bu iki hesabı birlikte yaparak karşılamak gerekiyor.

Rakamlar ne diyor?

TÜİK'e göre ekim ayında yıllık enflasyon yüzde 29,77. Net asgari ücret 28.075 lira, en düşük emekli aylığı ise 23.552 lira. Alfatlı'nın aktardığı TÜRK-İŞ verilerine göre dört kişilik bir ailenin yalnızca mutfak harcaması 38.024 lira.

TÜİK'in son gelir araştırmasına göre de en düşük gelirli yüzde 20'lik kesim toplam gelirin yalnızca yüzde 6,4'ünü alıyor.

Alfatlı'nın dikkat çektiği bir rakam daha var: 2027 bütçesinde faize ayrılan 3,975 trilyon lira, toplam harcamaların yüzde 14,6'sı. Yani devletin de kaynağı sınırsız değil. Emekli aylığına ve teşviklere ayrılacak her lira, bu dengenin içinden çıkacak.

Madalyonun bir de işveren tarafı var. Net 28.075 lira alan bir çalışan, işverene ayda yaklaşık 39 ila 40 bin liraya mal oluyor. Basitçe söylersek: Çalışanın eline 100 lira geçmesi için işveren yaklaşık 140 lira ödüyor. Aradaki fark vergi ve prim olarak devlete gidiyor.

FABRİKANIN OCAK HESABI

On kişi çalıştıran, çalışanlarının hepsi asgari ücretli olan bir imalat atölyesi düşünelim. Bu işletmenin bugün aylık personel maliyeti yaklaşık 392 bin lira, yıllık maliyeti ise 4,7 milyon lira. Asgari ücret Ocak'ta yüzde 30 artarsa, işverenin yılda ödeyeceği ek tutar yaklaşık 1,4 milyon lira olur.

Tekstilden otomotiv yan sanayine kadar emek yoğun üretimin güçlü olduğu Bursa'da bu hesap, binlerce küçük işletmenin masasında ocaktan önce yapılmak zorunda.

Bu rakamı karşılamanın üç yolu var: Fiyat artırmak, verimliliği artırmak ya da kârdan vermek. Avrupa'daki alıcıyla Euro üzerinden fiyatı sabitlenmiş bir ihracatçı için ilk yol çoğu zaman kapalı. Geriye verimlilik ve kâr kalıyor.

Aynı on kişiyle yüzde 10 daha fazla üretim yapabilen bir işletme, ücret artışının önemli bir kısmını fiyata yansıtmadan karşılayabilir. Kârı zaten ince olan bir işletme ise ya borçlanıyor ya da istihdamı azaltıyor. Alfatlı'nın KOBİ'lere hedefli prim teşviki önerisi tam da bu noktada anlam kazanıyor: Ücret artışını işletmeyi batırmadan mümkün kılmak.

YILDA İKİ ZAM NE DEĞİŞTİRİR?

Asgari ücretin yılda iki kez belirlenmesi önerisi, çalışan açısından enflasyonun yarattığı kaybı daha erken telafi etmek demek. İşveren açısından ise bütçeyi bir yıllık değil, altı aylık dönemlerle yapmak demek. Bu da fiyatlarını yılda bir kez güncelleyen, uzun vadeli sözleşmelerle çalışan firmalar için yeni bir planlama alışkanlığı gerektiriyor.

Bir de çalışan tarafından bakalım. Enflasyonun yüzde 30 civarında olduğu bir yılda, ocakta yapılan zam, yaz gelmeden alım gücünün önemli bir kısmını kaybeder. Nitelikli personel bulmanın zorlaştığı bir dönemde, çalışanını elde tutmak isteyen işveren için yıl ortası düzenleme yalnızca bir maliyet değil, iyi çalışanı kaybetmemenin de bir yolu olabilir.

Önerinin hayata geçip geçmeyeceğini bilmiyoruz. Ama enflasyonun yüzde 30 civarında olduğu bir ortamda, yıl ortasında bir ücret düzenlemesi ihtimalini bütçeye koymayan işletme, Temmuz'da hazırlıksız yakalanabilir.

OCAKA HAZIRLIK İÇİN DÖRT ADIM

Bütçe, bir rakamı kâğıda yazmaktır. Plan ise o rakam değiştiğinde ne yapacağınızı önceden bilmektir. Asgari ücretin ne kadar artacağını, yıl ortasında yeni bir düzenleme gelip gelmeyeceğini bugün kimse bilmiyor. Bu yüzden ocak için tek bir bütçe yetmez; birkaç ihtimale göre hazırlanmış bir plan gerekir.

1. Bordro bütçesini senaryolarla yapın. Asgari ücret yüzde 25, 30 ya da 35 artarsa yıllık maliyetinizin ne olacağını şimdiden hesaplayın.

2. Teşvikleri eksiksiz kullanın. Prim indirimleri ve asgari ücret desteği, şartları yerine getiren işletme için ciddi bir tutar. On kişilik örneğimizde imalattaki prim indirimi tek başına yılda yaklaşık 200 bin lira demek. Borcu olan ya da bildirimi geciken işletme bu destekleri kaybedebilir.

3. Sözleşmelerinize bakın. Uzun vadeli satış sözleşmelerine maliyet artışına göre fiyat güncelleme maddesi koymayı düşünün.

4. Nakit planını ocak ayına göre kurun. Zamlı ilk bordro, çoğu işletmede yılın en zor ödemesidir. Aralıkta nakdi ona göre ayırın.

Emeklinin hesabı da, çalışanın hesabı da, işverenin hesabı da sonunda aynı yere çıkıyor: Üretim. Üretim sürdükçe ücret de ödenir, prim de, emekli aylığı da. Ocak masasına oturacak herkesin bu üç hesabı aynı anda görmesi gerekiyor.

Yükleniyor..
logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.