Parayı kim kaybetti?

131 fon, 455 bin 758 yatırımcı, 37 kişi ve şimdi cevap bekleyen çok daha büyük sorular… Bir insan parasını fona koyarken aklından genellikle çok karmaşık şeyler geçmez.

“Param burada dursun.” “Biraz getiri elde edeyim.” “Banka mevduatından daha iyi olabilir.” “Şirketin parasını birkaç ay değerlendireyim.” Hepsi bu...

Kimse sabah kahvesini içerken, “Acaba birkaç hafta sonra sermaye piyasalarında büyük bir soruşturmanın ortasında kalır mıyım?” diye düşünmüyor. Ama bugün yüz binlerce insan tam olarak bunu konuşuyor.

SPK'nın tasfiye kararı verdiği fonlarda 455 bin 758 yatırımcı bulunuyor.

455 bin 758... Bu rakamı bir Excel tablosunda görünce çok büyük ama soğuk geliyor. Oysa o rakamın içinde 455 bin farklı hikâye var. Bir annenin birikimi. Bir emeklinin parası. Bir şirketin birkaç ay sonra kullanacağı işletme sermayesi. Bir çocuğun eğitim parası. Belki de yıllardır “kenarda dursun” diye biriktirilen para…

O yüzden bu dosyaya yalnızca “fon piyasasında ne oldu?” diye bakmak bana yetmiyor.

İnsanlar neden parasını bir sisteme teslim eder? Çünkü o sistemin kurallarına güveniyor. Şimdi hikâyenin başka bir tarafına geçelim.

SPK, Tera Finansal Yatırımlar Holding'in pay piyasasındaki işlemlerle ilgili incelemesinin ardından 37 kişi hakkında suç duyurusunda bulundu.

Bazı kişiler hakkında işlem yasakları getirildi, bazı sermaye piyasası lisanslarının iptaline karar verildi. Ve dosyanın dikkat çekici noktalarından biri de 15 günlük etkin pişmanlık süresi.

SPK kararına göre ilgili kişiler, elde edilen veya elde edilmesine sebep olunan menfaatin iki katı tutarı, en az 500 bin TL olmak üzere belirlenen hesaba yatırıp gerekli belgeleri Kurula iletmeleri halinde kanundaki etkin pişmanlık hükümlerinden yararlanabilecek.

Burada bir parantez açmak gerekiyor: Suç duyurusu, mahkûmiyet demek değil. Bundan sonraki süreç yargının işi. Ama artık soruşturmanın geldiği nokta, olayın sadece bir fon tasfiyesi olmadığını gösteriyor.

Peki herkes bu olaya aynı yerden mi bakıyor? Hayır. Ve bence yazının en önemli tarafı da burada.

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Kabine toplantısı sonrasında yaptığı açıklamada, yaşananların finansal sisteme yayılmış genel bir risk oluşturmadığını söyledi ve sorumluluğu bulunanlar hakkında gereken adımların atılacağını ifade etti.

Ali Babacan ise meseleyi daha çok kurumsal yapı ve sermaye piyasalarına duyulan güven üzerinden değerlendiriyor. Kurumlarda değişiklik ve uzmanlardan oluşan daha güçlü bir yapı kurulması gerektiğini savunuyor.

Muharrem İnce'nin dikkat çektiği yer ise farklı: Borsa İstanbul'daki olağan dışı fiyat hareketleri ve burada kurumların rolü de incelenmeli diyor.

Şamil Tayyar ise soruşturmanın yanında finansal sistemin bütününü etkileyecek sonuçların da dikkate alınması gerektiğini savunuyor.

Bunların hepsi siyasi değerlendirmeler. Ama farklı görüşlerin ortasında aslında ortak bir soru beliriyor: Bu sistemde ne oldu?

Bence artık “Kim suçlu?” sorusundan önce bunu sormalıyız. Kim neyi gördü? Ne zaman gördü? Bir hissenin fiyatındaki olağan dışı hareket ne zaman dikkat çekti? Fonların taşıdığı risk ne zaman fark edildi? Risk fark edildiğinde ne yapıldı? Yatırımcı ne zaman bilgilendirildi?

Ve en önemlisi: Neden işler bu noktaya kadar geldi?

Çünkü birkaç kişiye yönelik hukuki süreç tamamlandığında dosyanın adli tarafı ilerlemiş olacak.

Ama sistemin soruları orada bitmeyecek. Tam tersine başlayacak Bir de 2,2 milyar liralık gelişme var.

Bugün Ekonomim'in haberine göre, Özata Denizcilik hisselerindeki işlemler nedeniyle adı gündeme gelen Fatma Betül Sayan Kaya ve eşi İlyas Kaya'nın yaklaşık 2,2 milyar lirayı Hazine ve Maliye Bakanlığı'nın belirttiği hesaba aktardığı bildirildi.

Bu, şu aşamada haber kaynağının aktardığı bir bilgi; kesinleşmiş bir yargı hükmü olarak değerlendirilmemeli.

Ama rakamın kendisi çok büyük.

Ve insanın aklına ister istemez şu soru geliyor: Peki geri dönen para ne olacak?

Kim ne kadar zarar etti? Kim ne kadar kazandı? Hangi para hangi hukuki süreçle ilişkilendirilecek? Ve eğer hukuka aykırı bir menfaat tespit edilirse, bunun yatırımcı zararlarıyla bağlantısı nasıl kurulacak?

Bunların cevabı henüz önümüzde değil.

455 bin 758 kişiyi de burada unutmamak lazım. Çünkü bu insanlar sadece bir istatistik değil. Birinin emeklilik birikimi. Birinin çocuğunun eğitim parası. Bir şirketin birkaç ay sonra kullanacağı işletme sermayesi. Bir başkasının yıllardır kenarda tuttuğu para.

Dolayısıyla meseleye sadece: “Fonlar tasfiye edilecek” diye bakmak çok kolay.

Asıl mesele insanların parasını ne zaman, hangi şartlarda ve ne kadarına ulaşabileceği.

SPK'nın tasfiye süresini 3 aydan 6 aya çıkarması da varlıkların daha uygun piyasa koşullarında satılabilmesine imkân sağlama amacı taşıyor.

Yani süreç hâlâ devam ediyor.

İŞVERENİN PENCERESİ…

Bu olayın işverenlere de söyleyeceği bir şey var. Diyelim ki şirketin kasasında 50 milyon TL var. 20 milyonu bankada. 15 milyonu fonda. 15 milyonu da müşterilerden alacak.

Bilançoya bakınca: 50 milyon TL var.

Ama yarın 20 milyon TL ödeme geldiğinde aynı 50 milyonun hepsi aynı şey değil. İşte şirket yönetiminde asıl mesele burada başlıyor. Para kazanmak başka, paraya ulaşabilmek başka. Getiri kadar çıkış planını da düşünmek gerekiyor. Çünkü işverenin yarın maaşı var. Vergisi var. SGK'sı var. Çeki var. Tedarikçisi var.

Bazen bilançoda zengin görünen şirketin kasası neden boş? Çünkü para vardır ama zamanında kullanabileceğin yerde değildir.

Fon krizinin şirketler açısından belki de en önemli dersi bu.

ASIL SORUYA GELİYORUZ

Bu olayın sonunda yalnızca kaç kişinin hakkında işlem yapıldığına bakarsak eksik kalırız. Kaç liranın geri döndüğüne bakarsak da eksik kalırız.

131 fon tasfiye edilir. Varlıklar satılır. Yatırımcıların paraları ödenir. Soruşturmalar tamamlanır. Mahkemeler karar verir. Bunların hepsi olacak.
Ama sonra? İnsanlar yeniden parasını fonlara koyacak mı?

Şirketler yeniden sermaye piyasalarını güvenli bir nakit yönetimi aracı olarak görecek mi? Küçük yatırımcı yeniden “benim param burada güvende” diyebilecek mi? İşte bence gerçek sınav burada.

Çünkü para kaybedilebilir. Para geri de kazanılabilir. Ama güvenin hesabını bilançoda tutamazsınız.

SON SÖZ

Bugün elimizde çok büyük rakamlar var:
131 fon. 455 bin 758 yatırımcı.
37 kişi hakkında suç duyurusu.
15 günlük etkin pişmanlık süresi.
Ve kamuoyuna yansıyan 2,2 milyar liralık iade haberi.

Ama ben bu hikâyenin sonunda yalnızca “Kim ne kadar para kaybetti?” sorusunun cevabını merak etmiyorum.

Daha zor bir soru var: “Bu sistemden sonra kim, kime yeniden güvenecek?”

Çünkü sermaye piyasası sadece parayla çalışmaz. Güvenle çalışır.

Ve bazen kaybedilen en pahalı şey para değil, güvendir.