Türkiye’de tarih yapımı da bitmez yazımı da

“Tarihimizle ne kadar övünsek azdır”, diye bir cümleyi hemen hemen hepimiz kullanırız. Bu klişeye tarihçilerimizle de ne kadar övünsek azdır diye ekleyebiliriz. Yakın döneme bakarsak Prof. Dr Fuat Köprülü, Prof. Dr. Halil İnalcık ve Prof. Dr. İlber Ortaylı gibi bir silsile tarihçiliğimize damga vurdu. Bu üç isime son yıllarda bir isim daha katıldı: Prof. Dr. Safa Emrah Gürkan.

Birçok değişimin tam ortasında kalan ne eski zamanlara ait olabilen ne de yeninin dinamiklerine tam anlamıyla adapte olamayan 75-85 kuşağı oldukça bahtsız bir kuşak olarak tanımlanabilir. Hatta bu çalkantılar arasında kendi yönlerini de bulamamışlar ve yaptıkları işleri iyi yapamayan, hatta iyi anne baba olamamış bir kuşak dersek de yanılmış olmayız. Ancak içinde bulunduğum bu kuşağın şanslı olduğu bir alan var o da pop-art kültürün göbeğinde doğmuş olmaları.

POP-ART’IN ALTIN YILLARI

Nerdeyse tüm efsaneler bizim kuşakta dünyadan gelip geçti. Madonna ve Michael Jackson’nın pop dünyasına girişleri ve tüm kariyerlerini izledik. Michael Jordan, Michael Schumacher, Pete Sampras, Steffi Graf, Al Pacino, Robert De Niro gibi efsaneleri izleyebildik. Film ve TV’nin efsane yapımlarını gördük. Ülkemizde 90’lar popa ve Sezen Aksu’ya şahit olduk. Şu an aklıma gelmeyen her alanda yüzlerce ismi sayabiliriz. Tüm efsaneler prime zamanlarında gözlerimizin önündeydi. Büyük efsaneler dönemi yani pop-art geride kaldı. Artık böylesine gövdeli ikonlar dünya sahnesine gelmeyecek. Çağın ritmi gereği hiçbir karakter gündemi bu kadar geniş şekilde bu denli uzun süre abluka altına alamayacak. Bu bereketli ikon bulutu altında olanca nahiflikte ıslandık ve şimdi güneş açtı.

MODERN TÜRK TARİHİNİN KURUCU BABASI KÖPRÜLÜ

Yazının başına dönmek gerekirse, aynı durum Türk tarihçiliği için de geçerli. Adını bilim çevrelerinde olduğu kadar politikadan da duyduğumuz Prof. Dr. Fuat Köprülü modern zamanların ilk tarih babasıdır (Baba kelimesi bilimde ve politikada kurucu, ana kaynak gibi anlamlarda kullanılır).

Köprülü’nün Türk tarihine karşı batınının ön yargılı, taraflı ve zaman zaman aşağılayıcı tezlerine karşı cevapları o günlerden bu günlere ana mevzilerimizden birisi oldu. İsmi çok lazım değil batılı bir tarihçinin 1920’lerde ‘Türkler Tek Başına Devlet Kuramaz’ tezine karşı verdiği akademik mücadele bunlara bir örnektir. 4’lü takrirle Demokrat Parti’nin kurucularından olmasını bilmeyen yoktur. Ama sanırım bin 500’den fazla kitap ve bilimsel makaleye imza attığını pek bilmeyiz.

TARİHÇİLERİN KUTBU İNALCIK

Köprülü’nün öğrencilerinden olan Prof. Dr. Halil İnalcık’ı: “Bana Osmanlı arşivlerini verin size bir tarih yaratayım’ sözüyle biliriz. Bilimsel çalışmaları ve yetiştirdiği öğrenciler nedeniyle "Şeyhü’l-Müverrihin" ve "Tarihçilerin Kutbu" unvanlarıyla anıldı. 2016 yılında 99 yaşında hayata veda ettiğinde basına yansıyan çalışma masasına bakarsanız ne kadar çalışkan olduğunu anlayabilirsiniz. Modern Türk Tarihi’nin kurucu babalarından diğeri de İnalcık hocamızdır.

POPÜLER TARİH ORTAYLI’YLA BAŞLADI

Popüler kelimesi zamanla anlam daralmasına ve yozlaşmasına uğradı. Popüler olan her şeyin kötü ve imitasyon olduğuna dair bir bilinç gelişti. Ancak popüler tarih dediğimizde aklımıza gelen ilk isim olan büyük tarihçi ve münevver Prof. Dr. İlber Ortaylı popüler kelimesinin de anlamını yükseltti. TRT’nin ilk yıllarından itibaren ekranlara aşina olan Ortaylı tarihin geniş halk kitleleri tarafından ilgi alanı haline gelmesinde ana unsur oldu.

BAYRAĞI GÜRKAN DEVRALDI

Bu 3 ismin yaşattığı silsilenin yakın geçmişte vefat eden Ortaylı ile sona ereceğine dair endişe duymuyorum. Zira bu silsilenin Prof. Dr. Safa Emrah Gürkan’la devam edeceğini düşünüyorum. Geçen hafta bir etkinlik için Bursa’ya gelen Gürkan’la kısa bir iletişim kurma fırsatım oldu. Bu görüşümü ifade ettiğimde mütevazılıkla ‘öyle bir şeyi benim söylemem mümkün değil’ ancak tarihin üç büyük efsanesinin silsilesini birisi devam ettirecekse o isim Prof. Dr. Safa Emrah Gürkan’dır. İleride bu nosyonu çok daha baskın şekilde göreceğiz. Belki son yüzyılda dünya tarihinin başat aktörlerinden olmadık. Ama Türkler tarih yazmaya tarihin ana unsurlarından olmaya devam ediyorlar. Belki yakın gelecekte tekrar ana aktörler arasındaki yerimize devam edeceğiz. Kısacası Türkler tarih yapmaya da Safa Emrah Gürkan gibi isimlerle de tarih yazmaya devam edecek. Bu da burada not olarak kalsın.