Aidiyetin sınavı

Bir felaket anını hatırlayın. Gece yarısı gelen bir deprem haberi… Ufku karartan bir orman yangını… Bir selin sürüklediği hayatlar…

O anlarda toplumun içinden başka bir ses yükselir. Normal zamanlarda birbirine mesafeli duran insanlar aynı noktada buluşur. Siyasi görüşler geri çekilir, kimlikler ikinci plana düşer, sosyal statüler anlamını yitirir. Tanımadığımız insanların elini tutarız. Aynı enkazın başında bekler, aynı çorba kazanının etrafında ısınırız.

Demek ki içimizde hala ortak bir vicdan var.

Fakat soru şudur: Neden bu vicdanı yalnızca kriz zamanlarında hatırlıyoruz? Neden gündelik hayatın içinde tahammül azalıyor, dil sertleşiyor, farklı düşünenler kolayca karşı cepheye yerleştiriliyor? Neden felaket anlarında kurduğumuz o güçlü bağ, normal zamanlarda bu kadar hızlı çözülüyor?

Bugün asıl konuşmamız gereken mesele tam da budur: Aidiyet.

Aidiyet yalnızca bir kimlik kartı değildir. Yalnızca doğduğumuz şehir ya da taşıdığımız pasaport da değildir. Aidiyet, insanın “Burası benim yerim” diyebilmesidir. Yanlışları görüp yine de yüz çevirmemektir. Eksikleri fark edip terk etmek yerine düzeltmeye niyet etmektir.

Bir ülkede yaşıyorsak, o ülkenin istikrarı bireysel hayatımızdan bağımsız değildir. Ekonomik dalgalanmalar, hukuki güvensizlik, sosyal huzursuzluk… Hepsi en önce bireyin hayatına dokunur. Bu nedenle “Bu ülke bana ne verdi?” sorusu kadar “Ben bu ülkeye ne katıyorum?” sorusu da önemlidir.

Ancak burada hassas bir denge vardır. Aidiyet, kör bağlılık değildir. Eleştiri de ihanet değildir. Olgun toplumlar, eleştiriyi bastırarak değil; taşıyarak güçlenir. İnsanlar yanlış gördüklerini ifade edebilmeli. Çünkü sağlıklı bir aidiyet korku üzerine kurulmaz.

Ama aynı şekilde, kişisel hesaplar uğruna ülkenin zayıflamasını göze almak da sorumluluk duygusunun aşınmasıdır. Eleştiri ile yıkıcılık arasındaki fark burada başlar. Eleştiri iyileştirmek ister. Yıkıcılık zayıflatmak ister. Eleştiri içeriden konuşur. Yıkıcılık mesafe koyarak konuşur.

Eleştiri çözüm arar. Yıkıcılık çatlak arar. Bu ayrımı yapamayan toplumlar, enerjilerini birbirine karşı tüketir. Bugün dünyanın birçok yerinde benzer bir kırılma yaşanıyor. Sosyal medya, hızla yayılan bilgi, keskinleşen siyasi dil… İnsanları daha hızlı ayrıştırıyor. Aynı mahallede yaşayan insanlar bile aynı olaya bambaşka pencerelerden bakabiliyor.

Farklılık doğaldır. Hatta gereklidir. Tek sesli toplumlar güçlü değil; kırılgandır. Ancak farklılıkların ortak bir zemini olmalıdır: Ortak gelecek duygusu. Birlik, herkesin aynı düşünmesi değildir. Birlik, farklı düşünenlerin aynı yarına inanabilmesidir. Rotayı tartışmak doğaldır. Ama tartışırken gemiyi delmemek gerekir.

Tarih bize şunu öğretmiştir: Dış etkiler, ancak içeride zemin bulursa kalıcı olur. İç güven duygusu zayıfladığında dış müdahale daha kolay işler. Bu nedenle sürekli dışarıyı suçlamak yerine içerideki eksikleri görmek gerekir.

İnsan kendini adil bir sistemin parçası hissederse o sisteme sahip çıkar. Kendini dışlanmış hissederse bağı zayıflar. Aidiyet; güvenle beslenir, adaletle güçlenir, liyakatle kök salar. Sadece sloganlarla değil.

Felaket anlarında ortaya çıkan o güçlü refleks, toplumun derinlerinde sağlam bir bilinç olduğunu gösteriyor. Sorun, bu bilinci olağan zamanların da ahlakı haline getiremememizdir.

Neden farklı düşünceyi tehdit olarak algılıyoruz? Neden karşı tarafı kategorize etmek bu kadar kolay geliyor? Neden uzlaşmak yerine uzaklaşmayı tercih ediyoruz? Belki de küçük çıkarlar, büyük ortaklığı gölgeliyor.

Oysa bu topraklar, birlikte yaşama tecrübesini yüzyıllar boyunca taşımış bir hafızaya sahip. Farklı kültürlerin, farklı inançların ve farklı görüşlerin bir arada var olabildiği bir tarihsel deneyimimiz var.

Bugün mesele, bu hafızayı diri tutabilmek. Bir insan ülkesini severken eleştirebilir mi? Elbette. Yanlış gördüğü uygulamalara karşı çıkarken bağlı kalabilir mi? Evet. Siyasi olarak farklı düşünürken ortak geleceği savunabilir mi? Kesinlikle.

Ama kişisel hedefler uğruna ülkenin zayıflamasını normalleştirmek, uzun vadede hepimize zarar verir. Sürekli karşı tarafı hainlikle itham eden bir dil, güveni aşındırır. Güven zayıfladığında birlik zedelenir. Birlik zedelendiğinde ise en çok toplumun kendisi kaybeder.

Birlik korkuyla kurulmaz. Baskıyla sürmez. Sadece bilinçli tercihle ayakta kalır. Bugün her birimizin kendine sorması gereken soru şudur: Ben sadece eleştiren miyim? Yoksa aynı zamanda sorumluluk alan biri miyim? Sosyal medyada bir cümle yazmak kolaydır. Bir grubu suçlamak kolaydır. Zor olan, çözümün parçası olmaktır.

Aidiyet bir heyecan anı değildir. Emek ister. Sabır ister. Bazen öfkeyi kontrol etmeyi, bazen geri adım atmayı gerektirir. Çünkü ülke soyut bir kavram değildir. Ülke; komşumuzdur, öğretmenimizdir, esnafımızdır, çiftçimizdir, memurumuzdur. Yani biziz.

Birbirimizi zayıflattığımızda sistem zayıflar. Birbirimize alan açtığımızda güçleniriz. Kriz anlarında bunu hatırlıyoruz.

Belki artık bunu sıradan günlerin de bilinci haline getirmeliyiz. Aidiyet slogan değil; sorumluluktur.

Ve her nesil bu sorumluluğu yeniden öğrenmek zorundadır. Bugün içinde bulunduğumuz sınav, karşı tarafı yenme sınavı değil; birlikte kalabilme sınavıdır.

Aidiyetin sınavı budur. Farklı olabiliriz. Ama aynı geleceğin içindeyiz. Eğer niyetimiz birlikte yaşamaksa, geleceğimiz de birlikte olacaktır.