Bir çocuk neden öldürür?

Bir ülkenin en sessiz kırılmaları, en gürültülü olaylardan sonra başlar.

Son yıllarda ülkemizde akran zorbalığı artık sadece “okulda yaşanan tatsızlıklar” olarak geçiştirilebilecek bir başlık olmaktan çıktı. İlkokuldan liseye kadar uzanan, kız-erkek fark etmeksizin yayılan ve giderek sertleşen bir şiddet iklimiyle karşı karşıyayız.

Toplu saldırılar… Videoya çekilen darp görüntüleri… Silah taşıyan çocuklar… Ve en acısı: ölümle sonuçlanan vakalar. Bir çocuğun başka bir çocuğu öldürmesi, sadece bir adli olay değildir. Bu, bir toplumun aynaya bakması gereken andır. Çünkü burada kaybedilen yalnızca bir hayat değildir; aynı zamanda bir güven duygusu, bir gelecek umudu ve bir toplumsal vicdan yaralanır.

Bugün en ağır sorulardan biriyle karşı karşıyayız: Bir çocuk neden öldürür? Bu soruya verilecek cevap, yalnızca hukuk kitaplarında bulunamaz. Çünkü mesele yalnızca suç değil; kültür, aile, eğitim, dijital dünya ve değerler bütünüdür.

Önce gerçekle yüzleşelim. Akran zorbalığı yeni bir olgu değildir. Geçmişte de vardı. Ama bugün farklı olan şey, zorbalığın sertleşmesi ve görünür hale gelmesidir.

Eskiden okul bahçesinde yaşanan bir kavga, birkaç kişinin bildiği bir olaydı. Bugün ise aynı olay, kaydediliyor, paylaşılıyor ve yüz binlerce kişi tarafından izleniyor. Şiddet artık yalnızca yaşanan bir durum değil; sergilenen bir performansa dönüşüyor. Bu, çok tehlikeli bir kırılmadır. Çünkü şiddet görünür oldukça, bazı zihinlerde meşrulaşır.

“Güçlü olan haklıdır” düşüncesi, özellikle kimlik arayışı içindeki çocuklarda hızla kök salabilir. Bir başka kırılma da şurada başlıyor: Bazı çocuklar yaptıkları eylemin cezasını önceden araştırıyor. “Nasıl olsa yaşım küçük.” “En fazla şu kadar ceza alırım.” Bu düşünce, yalnızca hukukla ilgili değildir. Bu, vicdanın henüz oluşmadığını gösterir.

Sağlıklı bir değer dünyasında çocuk önce şu soruyu sorar: “Bunu yapmaya hakkım var mı?” Eğer ilk soru “ceza ne olur?” ise, burada bir eğitim ve değer aktarımı eksikliği vardır. Aile meselesine gelmeden bu tabloyu anlamak mümkün değildir.

Bir çocuk şiddeti nerede öğrenir? Evde. Bu her zaman fiziksel şiddet olmak zorunda değildir. Sürekli bağırılan bir evde büyüyen çocuk, bağırmayı iletişim sanır. Aşağılanan bir çocuk, başkalarını aşağılamayı savunma biçimi olarak öğrenir.

Sınır konulmayan bir çocuk, toplumda da sınır tanımaz. Ama burada önemli bir yanlış anlamayı düzeltmek gerekir. Şiddet eğilimi yalnızca ekonomik olarak dezavantajlı ailelerde görülmez. Maddi imkanı yüksek, fakat duygusal olarak ihmal edilmiş çocuklar da aynı boşluğu yaşayabilir.

Mesele para değil; değer, ilgi ve modeldir.

Bir çocuk, evde empati görmezse empati kuramaz. Evde sorumluluk öğrenmezse sorumluluk hissedemez. Evde sevgi koşulluysa, dış dünyada gücü sevginin yerine koyar. Toplumun dili de çocukları şekillendirir.

Son yıllarda kamusal alanda kullanılan dil sertleşti. Televizyonda, sosyal medyada, gündelik tartışmalarda öfke daha görünür hale geldi. Hakaret, aşağılama ve kutuplaştırma sıradanlaştı. Çocuklar bu dili izliyor.

Eğer yetişkin dünyasında “güç gösterisi” normalleşirse, çocuk dünyasında “zorbalık” normalleşir. Kalabalık bir grubun tek bir çocuğa saldırması tesadüf değildir. Bu, gücün kalabalıkla ölçüldüğü bir kültürün yansımasıdır. Dijital dünya ise bu sorunu büyüten en güçlü alanlardan biri.

Bir çocuğun bir akranını dövüp bunu kaydetmesi, sadece şiddet değildir; görünür olma arzusudur. “Ben buradayım.” “Gücüm var.” “Korkmuyorum.” Sosyal medya, dikkat çeken içerikleri öne çıkarır. Şok eden görüntüler daha hızlı yayılır.

Çocuk bunu fark eder. Ve ne yazık ki bazıları için görünür olmanın yolu başarıdan değil, korkutuculuktan geçmeye başlar. Burada dijital okuryazarlık eksikliği büyük bir sorun. Çocuk, paylaştığı görüntünün hukuki sonuçlarını bilmez.

Bir insanın onurunu zedelemenin ağırlığını kavrayamaz. İz bırakan bir dünyada yaşadığını anlamaz. Silah taşıyan çocuk gerçeği ise meselenin en ağır noktasıdır. Bir çocuğun eline silah alması, yalnızca bireysel bir öfke değil; toplumsal bir kırılmadır.

Bu, güven duygusunun zayıfladığını gösterir. Bu, güç kavramının yanlış öğretildiğini gösterir. Çocuk silahı bir çözüm olarak görüyorsa, o toplumda sorun çözme kültürü zayıflamış demektir. Peki, tüm bunların ardından en zor soruya gelelim Bir çocuk bir diğerini öldürdü.

Hukuk devreye girdi. Ceza verildi. Bu adalet midir? Hukuken evet. Ama vicdanen çoğu zaman hayır. Çünkü hukuk düzen sağlar; adalet ise iç huzur.

Bir aile evladını kaybettiğinde, hiçbir ceza o kaybı telafi edemez. Bu nedenle bazı suçlar, ceza alsa bile “tam anlamıyla adil” hissi oluşturmaz. Hukuk mükemmel adaleti değil; mümkün olan en adil düzeni kurmaya çalışır.

Gerçek adaletin bir başka boyutu daha vardır: Aynı acının tekrar yaşanmamasıdır. Bir çocuk öldüğünde yalnızca fail cezalandırılıyorsa, ama sistem değişmiyorsa, o toplum ikinci acıya hazır demektir.

Bu nedenle çözüm yalnızca cezayı tartışmak değildir. Çözüm; ailede, okulda, medyada ve toplumda eş zamanlı olarak inşa edilmelidir.

Okullarda empati eğitimi güçlenmelidir. Ailelere sınır koyma ve duygusal iletişim konusunda destek verilmelidir. Sosyal medyada şiddeti teşvik eden içeriklere karşı bilinç oluşturulmalıdır. Çocuk suçlular için rehabilitasyon sistemleri güçlendirilmelidir. Ama en önemlisi, toplumun dili yumuşamalıdır.

Büyüklerin dünyasında öfke azalmadan, çocukların dünyasında şiddet azalmaz. Belki de en önemli cümle şu: Zorba çocuk çoğu zaman ihmal edilmiş çocuktur. Bu, yaptığı eylemi mazur göstermez. Ama sorunun kökünü anlamamızı sağlar.

Bir çocuğu yalnızca cezalandırarak değil; onu o noktaya getiren şartları değiştirerek toplum korunur. Gerçek adalet burada başlar. Bugün sormamız gereken soru şudur: Bir çocuk nasıl öldürür değil, bir çocuk o noktaya gelmeden biz neredeydik?

Bu sorunun cevabı; ailede, okulda, mahallede ve dijital dünyada saklıdır. Toplum olarak çocukları yalnız bırakırsak, onları öfke büyütür. Değerleri yalnız bırakırsak, yerini güç alır. Empatiyi yalnız bırakırsak, yerini şiddet alır. Ve sonra bir gün bir çocuk ölür.

Ardından hepimiz aynı cümleyi kurarız: “Bu nasıl oldu?” Aslında cevap yıllar öncesinden bellidir. Çocuklar bir günde suçlu olmaz. Toplumlar bir günde sertleşmez. Ama ihmal edilen her değer, büyüyerek geri döner.

Bu yüzden bugün yapılacak en önemli şey, cezayı tartışmak değil; çocukları yeniden anlamaktır. Onlara sınır koymak, ama aşağılamamak… Onları korumak, ama sorumluluk vermek… Onları dinlemek, ama yönsüz bırakmamak… Çünkü bir toplumun geleceği, çocuklarının kalbindeki merhamet kadar güvenlidir.

Merhameti kaybeden bir nesil, gücü tek ölçü sanır. Merhameti öğrenen bir nesil ise adaleti kurar. Ve gerçek adalet, mahkeme salonlarında değil; çocukların kalbinde başlar.