Büyüyen kimin ekonomisi?

Akşam haberlerinde ekonominin büyüdüğü söylenirken mutfak masasında başka bir hesap yapılıyordu. Kira, elektrik, pazar alışverişi, çocuğun okul giderleri… Maaşın hangi ihtiyaca yetişeceği düşünülürken ekrandaki yükselen grafiklere baktı.

Ülkesinin gelişmesini elbette istiyordu. Fakat duyduğu başarıyla yaşadığı hayat arasında bir bağlantı kuramıyordu. İçinden geçen soru basitti: “Ekonomi büyüyorsa benim hayatım neden daralıyor?” Bu soru, ekonomik büyümeyi küçümsemek değildir.

Üretimin artması, yatırımların çoğalması ve yeni iş alanlarının açılması bir ülke için değerlidir. Ancak ortaya çıkan ekonomik kazancın toplumun hangi kesimlerine ulaştığı da büyümenin kendisi kadar önemlidir. Vatandaşın sofrasına, barınma koşullarına ve geleceğe ilişkin güvenine yansımayan bir gelişmenin toplumsal karşılığı sınırlı kalır.

Bir ülkede toplam gelir yükselirken herkes aynı ölçüde kazanmayabilir. Hatta bazı kesimlerin kazancı artarken başkalarının alım gücü gerileyebilir. Bu nedenle yalnızca ekonomik pastanın büyüklüğünü konuşmak yeterli değildir. O pastanın nasıl bölüşüldüğünü, emeğin hangi payı aldığını ve insanların temel ihtiyaçlarını karşılamak için ne kadar zorlandığını da sormak gerekir.

Düzenli çalışan bir insan, ay sonunda borçlanmadan yaşayabilmelidir. Çocuğunun eğitim giderlerini karşılamak için beslenmesinden kısmamalı, hastalandığında bütçesinden önce sağlığını düşünmelidir. Yıllarını mesleğine vermiş bir emeklinin huzuru, market raflarında sürekli hesap yapabilmesine bağlı olmamalıdır.

Refah dediğimiz şey, gündelik hayatın içinde hissedilen bu güven duygusuyla anlam kazanır. Üstelik refah yalnızca kişinin cebine giren paradan ibaret değildir. Nitelikli bir devlet okulu, erişilebilir sağlık hizmeti ve güvenilir toplu ulaşım da aile bütçesini doğrudan etkiler.

İnsanlar temel hizmetlerin yetersizliğini kendi gelirleriyle telafi etmek zorunda kaldığında ücret artışının önemli bir bölümü daha ellerine geçmeden anlamını yitirir. Kamusal hizmetlerin kalitesi, paylaşım meselesinin ayrılmaz parçasıdır.

Burada siyasi sorumluluğun ilk adresi, ekonomik kararları alan ve kamu kaynaklarını yöneten iktidardır. Verginin kimden toplandığına, bütçenin nereye harcandığına, hangi yatırımın desteklendiğine ilişkin tercihler insanların hayatını biçimlendirir.

Dolayısıyla hükümetten beklenen, büyümenin vatandaşın yaşamına nasıl yansıdığını göstermek ve bu yansıma yetersiz kaldığında politikalarını gözden geçirmektir. Fakat toplumsal refah üzerine konuşurken muhalefetin sorumluluğunu yalnızca eleştiriyle sınırlandırmak da eksik olur.

Geçim sıkıntısı yaşayan vatandaş, yaşadığı sorunun tekrar tekrar anlatılmasının ötesinde bir şey bekler. Nasıl bir vergi düzeni önerildiğini, ücretlerin hangi yöntemle korunacağını, kaynakların nereden bulunacağını ve açıklanan programın hangi sürede sonuç vereceğini öğrenmek ister.

Muhalefet, tespit ettiği her önemli sorunun karşısına üzerinde çalışılmış bir çözüm koyabilmelidir. Önerisinin maliyetini açıklamalı, uygulamadaki güçlüklerini hesaba katmalı ve beklenen faydayı anlaşılır biçimde anlatmalıdır. Böylece vatandaş, farklı siyasi tercihler arasında yalnızca söylemlere bakarak karar vermek zorunda kalmaz. Karşılaştırabileceği programlara, somut hedeflere ve izleyebileceği bir yol haritasına sahip olur.

Bu yaklaşımın hayata geçmesi için seçim gününü beklemek de gerekmez. Muhalefet, yönettiği belediyelerde bütçe tercihleriyle, hizmetlerin erişilebilirliğiyle ve işe alımdaki adaletiyle savunduğu anlayışı gösterebilir.

Ulaşım giderini hafifleten, çocukların gelişimini destekleyen, meslek edinmeyi kolaylaştıran uygulamalar vatandaşın hayatına doğrudan dokunabilir. Yerel yönetimde ortaya konulan sonuç, ülke yönetimine ilişkin iddianın inandırıcılığını da güçlendirir. Gerektiğinde hükümetle ortak çalışmak da bu sorumluluğun parçası olmalıdır.

Çocukların beslenmesi, çalışanların alım gücü veya kamuda kaynak kaybının önlenmesi konusunda uygulanabilir bir öneri varsa mesele onun hangi partiden geldiğine indirgenmemelidir.

Muhalefetin belirlediği bir eksiklik, hükümetin uyguladığı bir düzenlemeyle gideriliyorsa bundan toplum yararlanır. Siyasi olgunluk, bu sonucu kabul edebilmeyi de gerektirir. Hükümete düşen ise öneriyi dinlemek, değerlendirmek ve yararlı bulduğunda uygulayabilmektir.

Her eleştiriyi siyasi saldırı sayan bir anlayış, çözüm imkânlarını daraltır. Aynı biçimde, olumlu sonuç doğuracak bir adımın yalnızca iktidara başarı kazandıracağı düşüncesiyle karşısında durmak da vatandaşın ihtiyacını geri plana iter.

Toplumun faydası, partilerin birbirine karşı elde edeceği üstünlükten daha kalıcı bir ölçüdür. Ortak çalışmanın güven vermesi için sürecin açık olması gerekir. Hangi konuda uzlaşıldığı, ne kadar kaynak ayrıldığı ve uygulamanın kime ne sağladığı kamuoyuyla paylaşılmalıdır.

Vatandaş, verilen sözün sonucunu görebilmeli; eksik kalan noktaların hesabını sorabilmelidir. Başarıyı sahiplenmek kadar, beklenen sonucu vermeyen bir uygulamayı düzeltmek de siyasetin sorumluluğudur.

İnsanlar siyasi tartışmaları dinlerken kendi hayatlarında neyin değişeceğine bakıyor. Birbirine sert cevaplar veren siyasetçilerin ardından eve aynı faturalar geliyor, ertesi sabah aynı işe gidiliyor. Bu yüzden kamuoyunun önünde yürütülen mücadelenin, vatandaşın sorunlarını çözen kararlarla karşılık bulması gerekiyor.

Gerilimin sürekli yeniden üretildiği bir ortamda geçim meselesi de kolayca parti sadakatlerinin gölgesinde kalabiliyor. Oysa geçim sıkıntısı, oy pusulasındaki tercihe göre hafiflemiyor. Aynı apartmanda yaşayan farklı görüşlerden iki aile, benzer kira artışlarıyla ve aynı pazar fiyatlarıyla karşılaşıyor.

Bu ortak hayatı görebilen siyaset, insanların birbirine duyduğu öfkeyi beslemek yerine birlikte iyileştirebilecekleri koşullara odaklanabilir. Akşam mutfak masasında yapılan hesaba yeniden dönelim.

Ekonomik büyümenin insan hayatındaki karşılığı orada görülecek: Ödenebilen faturada, karşılanabilen ihtiyaçta, gelecek ay için duyulan huzurda. Vatandaşın aradığı cevap da belki budur: “Ülkem büyürken ben de daha iyi yaşayabiliyor muyum?” Siyasetin bütün tarafları, kendi başarısını bu soruya verilebilen cevapta aramalıdır.