Küçük masa

Kadıköy’den Moda’ya doğru yürüyen herkes bilir… O yol yalnızca bir yürüyüş yolu değildir. Orada İstanbul’un başka bir yüzü yaşar. Kimi denize bakar, kimi kulaklığını takıp kendi dünyasına çekilir, kimi elinde kahvesiyle hayatın ağırlığını birkaç saatliğine unutmaya çalışır. Sokak müzisyenleri vardır. Acele edenler vardır. Yorulanlar vardır. Ve bazen insan, kalabalığın içinde aslında ne kadar yalnız olduğunu tam da o yolda hisseder.

Geçtiğimiz günlerde yine o yollardan birinde yürürken, kaldırım kenarında kurulmuş küçük bir masa dikkat çekti. Ne büyük bir organizasyon vardı ortada ne dev afişler ne de profesyonel reklam çalışmaları… Üç genç insan durmuş, gelen geçen insanlara bir şey anlatmaya çalışıyordu. Ellerinde birkaç broşür vardı. İlk bakışta alışılmış şehir görüntülerinden biri gibi görünüyordu. Çünkü büyük şehir insanı artık refleks geliştirdi.

Birisi yaklaşınca: “Acaba ne satıyorlar?”, “Bir üyelik mi?”, “Bir bağış mı?”, “Bir pazarlama çalışması mı?” diye düşünüyor.

İnsanlar artık yalnızca yorgun değil. Aynı zamanda güvensiz. Çünkü çağımızın en büyük krizlerinden biri ekonomik kriz değil, güven krizidir. Dolandırıcılıklar, sahte yardım kampanyaları, insanların vicdanını sömüren profesyonel yapılar derken toplum artık iyi niyete bile şüpheyle yaklaşmaya başladı.

Bir insan yere düşse önce yardım etmek yerine “acaba tuzak mı?” diye düşünülüyor.

İşte o küçük masaya yaklaşırken zihinde ilk oluşan düşünce de buydu. Ancak birkaç dakika sonra anlaşıldı ki mesele farklıydı. “Küba’ya Güneş Topluyoruz” yazıyordu broşürde. Amaçları ise Küba’daki bazı hastanelere güneş paneli, enerji depolama sistemleri ve inverter desteği sağlamaktı. Özellikle sağlık merkezlerinin elektrik sorunları yaşamaması için yardım toplamaya çalışıyorlardı.

İşte tam da o anda insanın zihninde başka bir kapı açılıyor. Çünkü mesele yalnızca Küba değildi. Mesele aslında dünyanın nasıl bir yere dönüştüğüydü. Bugün dünya sürekli olarak “barış”, “özgürlük”, “demokrasi”, “insan hakları” gibi büyük kavramlarla konuşuyor. Uluslararası zirveler düzenleniyor. Liderler kameraların önünde insanlık adına mesajlar veriyor. Dev şirketler sosyal sorumluluk reklamları yayımlıyor. Küresel sistem sürekli olarak ahlaki bir dil kullanıyor.

Ancak aynı dünya, perde arkasında başka bir gerçekle yaşıyor. Ekonomik olarak güçlü devletler, zayıf ülkeler üzerinde büyük baskılar kurabiliyor. Ambargolar uygulanıyor. Enerji yolları kontrol altına alınıyor. Doğal kaynaklar için operasyonlar yürütülüyor. Bazı ülkeler “tehdit” ilan ediliyor. Bazıları “demokrasi getirme” gerekçesiyle parçalanıyor.

Ve çoğu zaman bunun bedelini o kararları verenler değil, sıradan insanlar ödüyor. Bir çocuk, bir hasta, bir öğrenci, bir yaşlı, bir anne.

Belki de ameliyat sırasında elektriği kesilen bir hastane…

Dünya tarihine bakıldığında bunun yeni olmadığı görülebilir. Güçlü devletler geçmişte de vardı. İmparatorluklar geçmişte de başka coğrafyalar üzerinde hakimiyet kuruyordu. Ancak geçmişte bile çoğu zaman bu yapılanların bir “utancı” vardı.

Bugün ise bazen güç, kendi çıkarını açıklama ihtiyacı bile hissetmiyor.

İnsanlığın ürkütücü tarafı da burada başlıyor. Çünkü teknoloji büyüdü ama vicdan aynı hızda büyümedi.

Artık bir ülke binlerce kilometre öteden başka bir ülkenin ekonomisini çökertme kapasitesine sahip. Bir yaptırım kararı milyonlarca insanın hayatını etkileyebiliyor. Bir enerji savaşı, başka bir coğrafyada çocukların karanlıkta kalmasına neden olabiliyor.

Ve bütün bunlar olurken dünya ekranlarında çoğu zaman yalnızca siyasi analizler konuşuluyor. Grafikler. Petrol fiyatları. Savunma bütçeleri. Pazar payları. Oysa insanlık bazen bir hastanenin ışığında saklıdır.

Belki de bu yüzden o küçük masa bu kadar önemliydi. Çünkü dünyanın dev aktörleri milyarlarca dolarlık hesaplar yaparken, üç genç insan başka bir ülkedeki insanların elektriksiz kalmaması için uğraşıyordu.

Aslında bu görüntü modern dünyanın iki yüzünü aynı anda gösteriyordu. Bir tarafta güç hesapları. Diğer tarafta insanlık.

Ve ilginç olan şu ki, insanlığı çoğu zaman büyük salonlar değil küçük masalar ayakta tutuyor.

Bugün insanlar sürekli olarak kutuplaştırılıyor. Bir ülke diğerine düşmanlaştırılıyor. Toplumlara sürekli korkular pompalanıyor. “Onlar tehlikeli.”, “Bunlar düşman.”, “Şunlar tehdit.”

Oysa sıradan insanlar birbirine benzerdir. Küba’daki bir baba da çocuğunu korumaya çalışır. Türkiye’deki bir anne de evladının geleceğini düşünür. Amerika’daki bir işçi de ay sonunu getirmeye uğraşır. Rusya’daki bir genç de hayatını kurmaya çalışır.

Aslında halklar çoğu zaman savaş istemez. Ama büyük güç mücadeleleri halkların üzerine kurulur. Ve bu yüzden bugün dünyanın en büyük ihtiyacı yeni silah sistemleri değil, vicdanını kaybetmemiş insanlardır. Çünkü insanlık yalnızca teknolojiyle ayakta kalamaz. Eğer öyle olsaydı bugün dünya çok daha huzurlu bir yer olurdu.

İnsanlık tarihinin en gelişmiş iletişim çağında yaşıyoruz ama insanlar birbirini hiç olmadığı kadar az dinliyor. Bilgi çağındayız ama hakikate ulaşmak zorlaştı. Özgürlük çağındayız ama insanlar korkarak konuşuyor. Kalabalıkların içindeyiz ama yalnızlık büyüyor.

Ve belki de bütün bunların temelinde yatan: İnsan, insanı unutmaya başladı. İşte o küçük masa tam da bu yüzden değerliydi. Çünkü orada dünyanın büyük politikaları değil, insan vardı. Bir başkasının karanlıkta kalmaması için uğraşan insanlar vardı. Belki gönderilecek birkaç güneş paneli dünyayı değiştirmeyecek. Belki küresel sistem yine aynı şekilde devam edecek. Belki büyük devletler yine çıkar hesapları yapacak. Ama mesele sonuçtan biraz daha büyük. Çünkü insanlık bazen yalnızca şunu göstermek ister: “Hala birbirimizi tamamen unutmadık.”

Modern dünya insanı artık çok yoruldu.

Sürekli krizler…

Sürekli ekonomik kaygılar…

Sürekli siyasi gerilimler…

Sürekli gelecek korkusu…

Yaşanan krizler, insanları fark ettirmeden daha keskin ve tahammülsüz hale getiriyor. Merhamet azalıyor. Empati zayıflıyor. İnsanlar birbirine yaklaşmak yerine birbirinden uzaklaşıyor. Çünkü sürekli hayatta kalmaya çalışan toplumlar bir süre sonra duygusal reflekslerini kaybetmeye başlıyor.

İşte en tehlikeli nokta da budur. Bir toplum vicdan yorgunluğu yaşamaya başladığında, artık yalnızca ekonomi değil insanlık da çökmeye başlar. Bu yüzden bazen küçük bir yardım masası, büyük bir siyasi konuşmadan daha değerlidir. Çünkü orada samimiyet vardır. Gösteri değil çaba vardır. Çıkar değil duygu vardır. Ve belki de insanlığı ayakta tutan şey tam olarak budur.

Bugün dünya büyük bir pasta gibi paylaşılmaya çalışılıyor olabilir. Enerji savaşları yaşanıyor olabilir. Doğal kaynaklar için baskılar kuruluyor olabilir. Ekonomik ambargolar milyonlarca insanı etkiliyor olabilir. Ama bütün bunların arasında hala başka bir insan için uğraşan insanlar varsa, dünya tamamen kaybedilmiş değildir.

Belki de umut tam olarak budur. Çünkü insanlık tarihini yalnızca ordular yazmaz. Bazen tarihi küçük masalar değiştirir. Kaldırım kenarında duran üç genç insan… Bir broşür… Ve başka bir ülkedeki insanların ışığını düşünmek…

Belki de modern dünyanın unuttuğu şey de buydu:

İnsan olmak.