Penguenin gölgesi

Bazı semboller vardır; ilk bakışta masumdur. Hatta sevimlidir. “Ne olacak canım, penguen işte” dersiniz. Ama sonra o penguen bir bakarsınız her yerde: Instagram’da bir yorumun altında, X’te bir gönderinin köşesinde, TikTok’ta bir videonun fonunda, markaların reklam metninde, hatta siyasetin diline kadar sızmış bir görselde…

Ve insan kendine ister istemez şu soruyu sorar: Bu sadece bir trend mi? Yoksa toplumsal duygu ikliminin içine ustaca yerleştirilmiş bir işaret mi?

Son günlerde penguen figürünün sosyal medyada belirgin biçimde artmasının arkasında, “kendiliğinden yükselen bir estetik tercih”ten çok daha fazlası var. Çünkü Ocak 2026 itibarıyla dünya genelinde viral hale gelen bir akım, pengueni yeniden “sembol” mertebesine taşıdı: Nihilist Penguen.

Akımın merkezinde, Antarktika’da bir penguenin sürüden kopup denizden uzaklaşarak iç kısımlara doğru yürüdüğü kısa bir görüntü var. Bu görüntü, Werner Herzog’un 2007 tarihli Encounters at the End of the World belgeselinde yer alıyor ve sosyal medyada “hayattan çıkış”, “tükenmişlik”, “sessiz istifa”, “toplumun dayatmalarından uzaklaşma” gibi temalara yapıştırılarak yeniden üretiliyor.

İnsanlar bu pengueni bir “karakter” gibi okuyor: “Ben artık yokum” diyen bir ruh hali, kalabalığın içinde yalnızlaşmış bir birey, hep aynı döngüyü yaşayan insanın iç sesi…

Bilim insanları ise bu yürüyüşün “felsefi bir tercih” değil; yön şaşırma, stres, hastalık gibi olası nedenlerle açıklanabileceğini hatırlatıyor. Ama sosyal medya bilimi dinlemez; sosyal medya duyguyu dinler.

Ve tam burada penguenin “sembole dönüşme” gücü başlar: Gerçek, görüntünün yanında sönük kalır; hissettirdiği şey, anlattığının önüne geçer. Penguen neden bu kadar “işe yarar” bir semboldür?

Sevimli bir figürün bu denli hızlı yayılmasının bir nedeni var: Penguen, iletişim açısından mükemmel bir taşıyıcıdır. Sempatik: Sert mesajı yumuşatır. Sürü canlısı: “Birlikte durma” fikrini çağrıştırır. Zorlu koşullara dayanıklı: Mücadele metaforuna uygundur. Sessiz: Slogan atmadan da “anlam” taşır. Yani penguen, “pembe gözlük” işlevini çok iyi görür:

Mesaj sert olabilir ama penguen sayesinde “şirin” görünür. Bu da direnci azaltır, paylaşımı artırır, tartışmayı büyütür. Bugün bu trendin içine markalar bile girmiş durumda; “Nihilist Penguen” içerikleri, reklam diline kadar taşınıyor. Bu şunu gösterir: Penguen artık yalnızca bir mizah unsuru değil; pazarlanabilen bir duyguya dönüştürülüyor.

Türkiye’nin hafızasında penguen: “Haber yerine penguen”

Bizim toplumumuz için penguen, sadece Antarktika’nın hayvanı değildir. Türkiye’nin yakın tarihine bakınca penguen, çok daha “politik” bir yerden hatırlanır.

2013 Gezi Parkı sürecinde, ana akım bir kanalın sıcak gelişmeler sırasında “penguen belgeseli” yayınlaması, pengueni Türkiye’de medya oto-sansürünün simgelerinden birine dönüştürdü.

O gün penguen, “gösterilmeyen haberin” maskotu gibi algılandı. “Biz burada gerçeği yaşarken ekranda penguen var” duygusu, sembol üretmenin en hızlı yoludur.

Hatta bu olguyu bazı analizler “penguenleşme/penguinisation” diye tarif eder: Haber yerine dikkat dağıtan içerik, gerçek yerine yumuşak gösteri…

Yani Türkiye’de penguen, hafızanın bir yerinde zaten şunu fısıldar: “Görmen gerekeni görme, bunun yerine şuna bak.”

Şimdi 2026’da penguenin yeniden yükselişi, bu eski hafızayı da dürtüyor. Çünkü toplum, sembolleri yalnız bugünün trendlere göre değil; kendi tarihsel çağrışımlarına göre okur.

Sevimli objeler neden “sahaya sürülür”?

Toplumsal hareketlenmelerde (ya da hareketlenme ihtimalinde) çoğu zaman sahaya “sevimli objeler” sürülür. Bunun iki temel sebebi var:

Kitleleri ürkütmeden ortak dil kurmak

Açık politik sloganlar, insanları böler. Ama sevimli bir figür, farklı grupların aynı paylaşımda buluşmasını sağlar. Penguenin üstüne herkes kendi duygusunu giydirir: Biri “yalnızlık” der, biri “direniş”, biri “tükenmişlik”, biri “mizah”.

RİSKİN MALİYETİNİ DÜŞÜRMEK

Bazı dönemlerde insanlar doğrudan konuşmaktan çekinir. Sembol, “konuşmadan konuşmanın” aracıdır. Penguen, tam bu işin ustasıdır: “Ben bir şey demedim, penguen paylaştım.”

Bu da sembolleri, toplumsal psikolojide bir tür “güvenli alan”a dönüştürür. Peki bu bir “organize yönlendirme” mi? Her trendi “mutlaka merkezden yönetiliyor” diye okumak, bazen bizi gerçeğin başka bir tür sisine sokar. Ama şunu rahatlıkla söyleyebiliriz: Trendin başlangıcı büyük ölçüde viral kültürün kendi dinamikleriyle büyüyor.

Fakat trend büyüyünce, siyaset, propaganda, marka iletişimi ve algı yönetimi bu dalgayı mutlaka kullanmak istiyor.

Nitekim bu penguen trendinin siyasete kadar taşındığına dair örnekler haberlerde yer aldı; “Nihilist penguen” imgesi farklı politik mesajlara eklemlenmeye çalışıldı.

Yani mesele şu: Penguen bir kıvılcım olabilir; ama büyüyen ateşe herkes odun atmak ister. Penguenin bugünkü anlamı: “Yorgunluk çağının maskotu.”

Benim kanaatim şu: 2026 pengueni, 2013 pengueniyle aynı değil; ama aynı yere bağlanıyor: Toplumun yorgunluğuna.

2013’te penguen “görmezden gelinme” hissini temsil ediyordu. 2026’da penguen “tükenmişlik ve kopma” hissini temsil ediyor. İkisi de aynı yere çıkar: İnsanların kendilerini anlatacak kelime bulamadığı yerde semboller konuşur. Ve bugün penguen, konuşuyor.

Son olarak: Penguene değil, penguenin dolaştığı iklime bakın.

Penguene kızmak, penguenle dalga geçmek, pengueni küçümsemek kolay. Ama asıl mesele penguen değil. Asıl mesele şu sorular: İnsanlar neden kendilerini bir penguenin yalnız yürüyüşünde buluyor? Neden bu kadar çok kişi “Ben de sürüden ayrılmak istiyorum” hissini taşıyor? Neden sevimli bir figür, sert gerçeklerden daha hızlı yayılıyor? Çünkü çağımızda hakikat çoğu zaman ağır geliyor. İnsanlar ağır olanı taşımak yerine, onu bir simgeye sarıp hafifletmek istiyor.

Penguen bu yüzden her yerde. Bir “planın parçası” olduğu için değil sadece… Bir ruh hâlinin fotoğrafı olduğu için. Ama yine de uyanık olmak gerek: Sevimli semboller, bazen gerçeği görünür kılar…

Bazen de gerçeğin üstüne şirin bir örtü örter. O örtünün altında ne var, onu anlamak için penguene değil, penguenin dolaştığı iklime bakmak gerekir.