Hava Durumu

Şehir kime ait?

Yazının Giriş Tarihi: 16.11.2026 00:05
Yazının Güncellenme Tarihi: 16.11.2026 00:05

Yaşlı bir adam, evinden çıkıp birkaç sokak ötedeki parka gitmek istiyor. Hava güzel. Biraz yürüyecek, bir banka oturacak, insanları seyredecek. Fakat daha ilk köşede kaldırımın çökmüş taşlarıyla karşılaşıyor.

Bastonunu sağlam bir yere basmaya çalışırken önündeki otomobili görüyor. Geçebileceği boşluk yok. Geri dönmekle taşıt yoluna inmek arasında kalıyor.

Şehir, ona daha yolun başında zor bir tercih sunuyor. 31 Ekim Dünya Şehirler Günü vesilesiyle, yaşadığımız yerleri biraz da bu adamın gözünden değerlendirelim. Meydanların görüntüsünü, binaların yüksekliğini, yolların genişliğini konuşuyoruz.

Peki insanın evinden çıkıp güvenle yürüyebilmesine aynı dikkati gösteriyor muyuz? Bir şehrin gelişmişliğini anlatırken, kaldırımda düşmeden ilerleyebilmenin neden hâlâ mesele olduğunu kendimize soruyor muyuz? Bazı kaldırımlarda yürümek, engebeli bir arazide ilerlemeye benziyor.

Yerinden oynamış taşlar, çukurlar, beklenmedik yükseltiler, aniden biten geçişler… İnsan karşısına bakarak yürümek yerine sürekli ayağını nereye basacağını hesaplıyor. Hareket güçlüğü yaşamayan biri bile sendeleyebiliyorsa, tekerlekli sandalye kullanan kişinin, görme engelli yurttaşın veya bastonuyla yürüyen yaşlının karşılaştığı zorluğu düşünmek gerekir.

Üstelik kaldırımların nasıl yapılacağı bütünüyle belirsiz değil. Erişilebilirliğe ilişkin standartlarımız, tasarım kurallarımız ve sorumluluk taşıyan kurumlarımız var.

Öyleyse tartışmamız gereken, kuralların sahada nasıl uygulandığıdır. Yapılan iş teslim alınırken yüzeyin düzgünlüğüne, rampanın kullanılabilirliğine, yağmur suyunun birikeceği yerlere bakılıyor mu? Birkaç ay sonra bozulan kaldırımın hesabı soruluyor mu? Bakım, vatandaş düştükten sonra mı hatırlanıyor? Sorumluluğun hangi belediyeye ait olduğu da vatandaş için bir bilmeceye dönüşmemeli. Ana yollarla sokakların görev paylaşımı farklı olabilir.

Ancak başvuru yapan kişinin kurumlar arasında dolaşması çözüm üretmez. Bildirimin doğru birime aktarılması, onarımın takip edilmesi ve sonucunun açıklanması gerekir. Hizmetin niteliği, sorunun ne kadar sahiplenildiğinde de ortaya çıkar.

Düzgün bir kaldırım bulduğumuzda ise bu kez üzerine park edilmiş araçlarla karşılaşabiliyoruz. Sürücü belki birkaç dakika sonra döneceğini düşünüyor. O birkaç dakika içinde bebek arabasıyla ilerleyen bir ebeveyn, çocuğuyla birlikte yola inmek zorunda kalıyor. Bir insanın park kolaylığı, başka birinin can güvenliğinin önüne geçiyor.

Otopark ihtiyacını yayaların hareket alanını işgal ederek karşılamayı normalleştiremeyiz. Kaldırımdaki engeller yalnızca otomobillerden oluşmuyor. Gelişigüzel bırakılan malzemeler, geçişi kapatan tabelalar, yanlış yerleştirilmiş direkler de yolu daraltıyor. Tasarım aşamasında var görünen geçiş alanı, günlük kullanımda kaybolabiliyor.

Bu nedenle erişilebilirlik, bir kez rampa yapmakla tamamlanmıyor. İnsanın evinden durağa, duraktan parka kadar kesintisiz ilerleyebilmesi gerekiyor. Temizlik de bu yolculuğun parçası. Evcil hayvan beslemek güzel bir yakınlık, aynı zamanda sorumluluk. Hayvanını gezdiren kişinin dışkısını toplaması, ortak alanı kullanan insanlara saygısının gereğidir.

Kimsenin ayakkabısına, çocuğunun oyun alanına veya tekerlekli sandalyesinin tekerine bu yükü bırakmaya hakkı yok. Belediyenin temizlik yapması, hayvan sahibinin özen gösterme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz. Karşıya geçmek istediğimizde de güvenliğimiz sürücünün bizi fark etmesine ve yavaşlamasına bağlı kalmamalı. Yaya geçitlerinin çevresinde hızın gerçekten düşürüldüğü düzenlemelere ihtiyaç var. Yolun özelliğine göre yükseltilmiş geçitler, uygun hız düşürücüler, iyi aydınlatma ve görüşü açık tutan uygulamalar değerlendirilmeli.

Çizgiyi boyadıktan sonra yayayı hızla gelen araçlarla baş başa bırakmak yeterli bir çözüm sayılamaz. Bir de çoğu zaman konuşmayı unuttuğumuz tuvalet meselesi var. Yaşlı bir insan, küçük çocuklu bir aile veya sık tuvalete ihtiyaç duyan yurttaş, dışarıda geçireceği zamanı buna göre planlayabiliyor.

Belediyenin gözetiminde ücretsiz, erişilebilir, temiz tuvaletler bulunmalı. Suyu akan, sabunu ve tuvalet kâğıdı tamamlanan, bakımı düzenli yapılan tesisler, insanın şehir hayatına katılmasını kolaylaştırır. Bunları sağlarken kullanıcının güvenliğini ve mahremiyetini de düşünmeliyiz.

Kapısı kapanmayan, aydınlatması çalışmayan veya erişim yolu basamaklarla kesilen bir tuvalet, haritada işaretli olsa bile ihtiyacı karşılamaz. Yapının açılışını yapmak kadar, aylar sonra kullanılabilir durumda kalmasını sağlamak da hizmetin parçasıdır.

Küçük ihmaller, insanların dışarı çıkma isteğini azaltan büyük engellere dönüşebilir. İskandinav şehirlerini kusursuz yerler gibi anlatmak doğru olmaz. Stockholm’de de kar, buzlanma ve bakım gecikmeleri yaşanabiliyor. Fakat belediyenin müdahale önceliklerini, çalışma sürelerini ve denetim yöntemlerini kamuoyuna açıklaması üzerinde durmaya değer.

Kopenhag’daki ücretsiz kamusal tuvaletler de temel ihtiyaçların belediye hizmeti olarak ele alınabileceğini gösteriyor. Başka şehirlerden öğrenirken asıl bakmamız gereken, hizmetin nasıl sürdürüldüğüdür. Dinlenebilecek bir bank, yaz sıcağında gölge, güvenli bir geçiş ve temiz bir tuvalet… Bunlar insanların şehirden yararlanabilmesini sağlayan temel imkânlar.

Herkes oturmak için bir kafede para harcayamayabilir. Her yaşlı uzun mesafeyi dinlenmeden yürüyemez. Planları hazırlarken bu deneyimleri yaşayanları dinlemek, eksikleri çizimler üzerinde fark etmekten daha fazlasını sağlar.

Baştaki yaşlı adamı parkta bir banka oturtabilmeliyiz. Oraya ulaşırken korkmamalı, yardım aramamalı, çıktığına pişman olmamalı. Şehrin kendisini düşündüğünü hissedebilmeli. Çünkü ortak yaşamın değeri, en hızlı yürüyenin ne kadar ilerlediğiyle ölçülemez.

Adımlarını yavaş atan insanın da yoluna güvenle devam edebildiği bir şehir kurabildiğimizde, “Şehir kime ait?” sorusuna içimiz rahat biçimde “Hepimize” diyebiliriz.

Yükleniyor..
logo
En son gelişmelerden anında haberdar olmak için 'İZİN VER' butonuna tıklayınız.