İpeğe Eskişehir mührü

Eskişehir, Midas İpek Evi ve İpek Köyü projeleriyle unutulmaya yüz tutan ipekçilik kültürünü yeniden merkeze taşıdıklarını ifade eden Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce, “Hedefimiz yalnızca bir zanaatı yaşatmak değil; kendi ayakları üzerinde duran, sürdürülebilir bir ipek ekosistemi kurmak” dedi.

Türkiye çapında bir araştırma başlatsak ve ‘İpekçiliğin başkenti neresi?’ diye sorsak yüksek oranda ‘Bursa’ cevabını alırız.

Ancak konunun uzmanları diyor ki: Bursa’da ipekçilik öldü!

Koza Han’da esnafla kısa bir sohbet neticesinde de bu bilgiye erişmeniz mümkün. İpek Yolu’nun markası olan şehrimize örnek niteliğinde bir gelişme Eskişehir’de yaşandı ve Midas İpek Evi kuruldu. Sarıcakaya’ya ise İpek Köyü oluşturulması için çalışmalar devam ediyor. Yani ipeğe Eskişehir sahip çıkıyor!
Bu yolculuğun nasıl başladığını merak ettim; sorularımı Eskişehir Büyükşehir Belediye Başkanı Ayşe Ünlüce’ye yöneltme fırsatı buldum.

Konuyla yakından ilgilendiğini ve alan için desteklerini sürdürdüklerini ifade eden Başkan Ünlüce, coğrafyanın hafızasını yeniden canlandırdıklarını vurguladı.

İç Anadolu Bölgesi’nin gözdesinde bir tarih yükseliyor; Bursa’ya da iş birliği köprüsünü kurmak düşüyor…

YOLCULUK 2017’DE BAŞLADI

Midas İpek Evi fikri nasıl ortaya çıktı?

Eskişehir Büyükşehir Belediyesi olarak 2017 yılında başlatılan ‘İpek Böcekçiliğini Geliştirme Projesi'nin devamı niteliğinde ‘Midas İpek Evi’ni hayata geçirdik. Dut fidesi üretimi ve dağıtımıyla başlayan çalışmalar, zaman içerisinde koza üretiminin desteklenmesi, üreticilerin teşvik edilmesi ve ipekçiliğin yeniden canlandırılmasına yönelik kapsamlı bir yapıya dönüştü. Bu süreçte, ipeğin yalnızca tarımsal üretim boyutunun değil, geleneksel dokuma, el sanatları ve tasarım yönünün de yaşatılmasını hedefledik. Bu anlayış doğrultusunda, Tarihi Odunpazarı Bölgesi'nde Midas İpek Evi’ni kurduk.

*Neden Midas?

Çünkü Frigya’nın inanç merkezi olarak bilinen Midas Şehri, Eskişehir’in zengin tarihinin önemli bir parçası. Friglere altın çağını yaşatan Kral Midas ise Eskişehir ve çevresinde önemli bir mitolojik kahraman. Bu doğrultuda atölyemizin adını geçmişle geleceği buluşturan bir anlayışla Midas olarak belirledik.

ÜRETİM MODELİ

Bir zanaatı yaşatmakla onu yeniden ekonomik bir değere dönüştürmek arasında fark var. Midas İpek Evi sizce hangisine daha yakın?

Tabii proje ile tek başına zanaatı yaşatmayı hedeflemiyoruz. Temel bakışımız ipekçiliği günümüz koşullarına uyarlayarak ekonomik değeri olan bir üretim alanına dönüştürmek. Bizim için asıl başarı, kültürel mirası yaşatırken aynı zamanda kendi ayakları üzerinde durabilen bir üretim modeli oluşturabilmek olacak.

*Midas İpek Evi'ni yıllar sonra değerlendirdiğimizde başarılı olduğunu hangi kriterlerle anlayacağız?

Başarıyı yalnızca yetiştirilen kursiyer sayısıyla ölçmüyoruz. Yeni üreticilerin ortaya çıkması, ipek ürünlerinin katma değer oluşturması, gençlerin ve kadınların üretime katılması önemli bir gösterge. Bunun yanında unutulmaya yüz tutmuş tekniklerin yaşatılması, ipekle yapılmış yeni tekniklerin kazandırılması Midas İpek Evi’nin başarı kriterlerini oluşturuyor.

SOSYAL KALKINMA

İpekçilik yaşatılmaya çalışılan ama sürdürülebilirliği konusunda soru işaretlerini barındıran bir alan. Bu kez size kalıcı olacağını düşündüren nedir?

İpekçiliği yalnızca bir el sanatı ya da tarımsal üretim alanı olarak görmüyoruz. Dut fidesinden kozaya, iplikten dokumaya, tasarımdan pazarlamaya kadar bütün aşamaları kapsayan bir ekosistem oluşturmaya çalışıyoruz. Eğitimlerin yanı sıra üreticiyi destekleyen ve yeni kuşakları sürece dahil eden bir yapı oluşturacağımıza inanıyoruz. Amacımız kısa süreli bir proje yürütmek değil.

Yerel yönetim olarak gerekli altyapıyı ve desteği sağlarken, ürünlerin ekonomik değer oluşturmasına da önem veriyoruz. İpekçiliğin geleceğine dair umutlu olmamızın nedeni ekonomik ve sosyal kalkınmanın bir unsuru olarak ele almamızdır. Böylece üretim, eğitim, kültürel miras ve ekonomik karşılık bir arada ilerlemeye devam edecek.

KUŞAKLAR ARASI BAĞ

Birçok tarihi zanaat kaybolmaya yüz tutarken ipekçilik ikinci bir şansı neden hak ediyor?

İpekçilik bu coğrafyanın hafızasında önemli bir yere sahip. Geçmişte ailelerin, kentlerin, bölgelerin geçim kaynağı olmuş. Hatta kent kültürünü şekillendirmiş ve kuşaktan kuşağa aktarılan değere dönüşmüş. Eğer bu değeri bugün yaşatabilirsek, sadece bir zanaatı korumuş olmayacağız. Aynı zamanda gelecek kuşaklara üretim kültürü ve yerel değerlerle bağ kurma imkânı da sunacağız. Bu nedenle ipekçiliğin ikinci bir şansı hak ettiğini düşünüyorum.

SÜRDÜRÜLEBİLİR MOTİVASYON

Projeye başlarken 'Bu iş zor yürür' diyenler eminim olmuştur. İnsanları ipekçilikle yeniden buluşturmanın en zor tarafı; üretimi öğretmek mi, ilgiyi canlı tutmak mı oluyor?

Elbette ‘bu iş zor, olmaz’ diyenler oldu. Ancak en zor kısmın üretim sürecini öğretmekten çok, insanların yeniden inanmasını sağlamak olduğunu gördük. Çünkü ipekçilik emek, sabır ve uzun vadeli bir bakış açısı gerektiren bir alan. Bu tür projelerde en büyük zorluk ilgiyi ve motivasyonu sürdürülebilir kılmak. Ancak bunu da aşıyoruz. Bu bir süreç. İlerleyen dönemde ipekçilik çok daha fazla öne çıkacak.

KÜLTÜREL KALICILIK

İpekçilikte en büyük sorun üretim eksikliği mi yoksa bu işi sürdürecek insan bulmak mı?

Aslında ikisi birbirine bağlı ama insan eliyle üretimin ön plana çıktığını görmekteyiz. Üretim eksikliği zamanla giderilebilir. Ancak bu işi sürdürecek insan bulmak çok önemli. İpekçiliğin geleceği, yeni nesillerin bu alana ilgi duymasına ve burada bir gelecek görebilmesine bağlı. Bu nedenle hedefimiz sadece üretimi artırmak değil; yeni üreticiler yetiştirip bu kültürü kalıcı hale getirmek. İlgi ne kadar artarsa sürdürülebilirlik de o kadar güçlü olur. Özellikle insan kaynağı halkasını, üretimden satışa her noktada genişletiyoruz.

MİRAS CANLANDIRILIYOR

İpek, Bursa ile özdeşleşen bir durum? Ne oldu da Eskişehir bu alana yöneldi? Açıklar mısınız…

Eskişehir; Çin'den başlayarak Akdeniz ve Anadolu üzerinden Avrupa' ya uzanan tarihi İpek Yolu’nun Anadolu’daki en önemli duraklarından biridir. Hatta Evliya Çelebi, Seyahatnamesinde Eskişehir’deki ipek çarşılarından bahseder. Bazen haritalarda Eskişehir’i göstermiyorlar. Özel çabalarımızla doğruya en yakın ipek yolu haritasını elde ettik. O haritayı Midas İpek Evi'mizde sergiliyoruz. Diğer yandan şehrimizin geçmişinde Sarıcakaya ve Mihalgazi ilçelerimiz başta olmak üzere birçok noktada ipek üretimi olduğunu biliyoruz. Şehrimizin geçmişinde ipekçilik önemli bir geçim kaynağı olmuş. Ancak zamanla unutulmaya yüz tutmuş. Bu anlamda yaptığımız çalışmalar, tarihsel bir mirasın yeniden canlandırılması anlamı da taşıyor.

İKİ KENT-ORTAK HAFIZA

Bu proje ilk konuşulmaya başlandığında Bursa'dan nasıl bir destek ve ilgi gördünüz?

Projeyi hayata geçirmemizde İpekli Dokuma Sanatçısı Kasım Uzunöz ile Kozabirlik Yönetim Kurulu Başkanı Ramazan Işık’ın desteklerini gördük. Belediyemiz ve Kozabirlik arasında imzalanan protokoller ve yaptığımız iş birlikleri ile süreci ilerlettik.

*Bursa'nın yüzyıllara dayanan ipek hafızası var. Eskişehir bu hikâyeye yeni bir sayfa mı ekliyor, yoksa unutulmuş bir sayfayı yeniden mi açıyor?

Biz Eskişehir'in ipek hikâyesine yeni bir sayfa yazmaktan çok, tarih içerisinde var olmuş ancak zamanla unutulmuş bir sayfayı yeniden görünür hâle getirdiğimizi düşünüyoruz.

*İpek konusunda Bursa'nın sahip olduğu deneyimden yararlanmak için özel bir çalışma düşünülüyor mu? İpek Evi'nin kapıları Bursa'daki ustalara ve üreticilere de açık olacak mı?

Elbette!

İpekçilik paylaşım ve dayanışmayla gelişmeye çok açık bir alan. Bursa'daki ustaların, üreticilerin ve kurumların bilgi birikiminden yararlanmak, ortak çalışmalar yapmak ve karşılıklı deneyim paylaşımını artırmak bizim için son derece kıymetli olur. Bununla beraber Midas İpek Evi’nin 13 eserden oluşan efsanelerle İpek Sergisi’ni Bursalı sanatseverlerle buluşturduk. Bu da iki kent arasında ipek dayanışması için güzel bir adım oldu.

UZUN VADELİ HEDEF

Önümüzdeki bir yıl içinde Bursa ve Eskişehir arasında ipekle ilgili görmek istediğiniz en somut gelişme nedir?

İki şehir arasında eğitim, üretim ve tasarım alanlarında ortak çalışmaların artmasını, karşılıklı bilgi paylaşımının güçlenmesini çok önemsiyorum. Bursa ile Eskişehir arasında ipekçilik alanında düzenli ve işleyen bir iş birliği modelini oluşturabiliriz. Bu sadece fikir düzeyinde değil, ortak eğitim, üretim, tanıtım ve ortak platformlarla güçlü faaliyetlere dönüşebilir. Uzun vadede hedefimiz, ipekçiliği bölgesel ölçekte güçlenen, ülkemiz için ekonomik ve kültürel değerini yükselten bir ivme kazandırmak olmalı.

DAYANIŞMA ŞART!

Sizce Türkiye'de ipeğin geleceği Bursa olmadan yazılabilir mi?

Bursa, sahip olduğu bilgi birikimi ve tarihsel geçmişiyle ülkemiz ipekçiliğinin en önemli merkezlerinden biridir. Bununla beraber Eskişehir, Bilecik, Hatay, Gaziantep gibi şehirlerimiz birbirinden ayırt edilmeden ipekçilik kültürünün, tarihi İpek Yolu'nun önemli geçiş noktaları olarak görülmeli. Bu bir yolculuk ve durakları var. O durakların hepsi dayanışma ile bu yürüyüşü yeniden canlandırabilir.

*Bursa'nın ipek konusundaki birikiminin yeterince değerlendirildiğini düşünüyor musunuz?

Bursa çok önemli bir mirasa sahip. Yapılan çalışmalar değerli olmakla birlikte, bu birikimin daha geniş iş birlikleriyle desteklenmesi gerektiğine inanıyorum. Tüm tarihsel süreçleriyle Bursa’nın ipekle olan köklü birikimini yeni bir kalkınma modeli olarak ileriye taşımak çok anlamlı olacaktır.

SARICAKAYA’YA MÜJDE

Sarıcakaya’da kurulacak İpek Köyü hakkında bilgi verir misiniz? Proje ne aşamada?

Sarıcakaya İğdir’de uyguladığımız İpek Köyü projemiz, üretimden eğitime kadar bütün süreçleri kapsayan örnek bir model olacak. Amacımız yalnızca koza üretimini artırmak değil. İpek kültürünü yaşayan bir değer haline getirerek bölge insanına yeni ekonomik fırsatlar sunmak. Sarıcakaya ilçemiz ve İğdir köyümüzün geçmişinde ipekçilik var. Yeniden o hafızayı canlandırıyoruz. Burada aynı zamanda ipek yorgan çalışmasını hayata geçireceğiz. Çalışmalar etaplar hâlinde ilerliyor. İğdir’de altyapı çalışmasını tamamladık. Üstyapı ve çevre düzenlemesi için ihale sürecindeyiz. Çalışmaları hızla tamamlayıp yolumuza devam edeceğiz. Eğitim faaliyetleri, üretici destekleri ve altyapı hazırlıkları eş zamanlı olarak sürdürülüyor. İpek Köyü projesi ile Eskişehir’i Türkiye'nin önemli ipek merkezlerinden biri hâline getirmek istiyoruz!

Midas İpek Evi’ni de ziyaret ettim. Ziyarete ilişkin tüm ayrıntılara BURAYA tıklayarak ulaşabilirsiniz...